اینترانت مفهومی جعلی برای تضعیف شبکه ملی اطلاعات است

شبکه ملی اطلاعات یکی از مظاهر قدرت ملی کشورها برای مدیریت فضای سایبر سرزمین خود است، این شبکه از ۶ لایه زیرساخت، خدمات دسترسی، دستگاه، سرویس، کاربر و محتوا تشکیل شده است که تکمیل هر کدام به ارتقای حاکمیت ملی کشورها کمک می‌کند.

البته اینطور نیست که برخورداری از شبکه ملی اطلاعات به معنای فقدان هرگونه دسترسی‌ به سرویس‌های جهانی باشد یا مفهوم اینترانت (شبکه داخلی) را ایجاد کند، همانطور که محمدعلی شاکری، پژوهشگر فضای سایبر در گفت‌وگو با خبرنگار آناتک می‌گوید، اساساً وقتی کشوری ده‌ها میلیون موبایل و رایانه را به شبکه وصل می‌کند، کاربرد مفهوم اینترانت برای آن از پایه نادرست است .

این شبکه، صرفا حاکمیت کشورها را تقویت می‌کند و مانع از مداخله دولت‌ها یا سرویس‌های خارجی در مدیریت فضای سایبر کشورها می‌شود، امکانی که بسته به میزان بومی‌سازی هر لایه، توانمندی دولت مرکزی را برای مدیریت فضای سایبری کشور خود افزایش می‌دهد و می‌تواند مانع از شکل‌گیری حملات تروریستی مانند عملیات دیجرها علیه لبنان شود یا یک دولت خارجی برای کشور شما تصمیم نگیرد که در لحظه امکان استفاده از یک برنامک را متوقف کنید. ذر ادامه شرحی از این بخش گفت‌وگوی شاکری با آنا را می‌خوانید.

نقص در یکی از لایه‌های شبکه ملی اطلاعات مانند نداشتن سیستم عامل بومی به معنای نداشتن یک شبکه کامل است یا آن را فقط باید یک نقطه نیازمند تکامل محسوب کنیم؟

این شرایط را می‌توانیم چنین تفسیر کنیم که شبکه ملی اطلاعات ما نقاط نیازمند تکمیل مهمی دارد. شما حتی اگر یک لایه پایین‌تر از شبکه ملی اطلاعات را در نظر بگیرید و مانند برخی افراد ناآگاه بگویید که چیزی که امروز در کشور ما وجود دارد، اینترانت است که البته من نمی‌دانم چطور شبکه فعلی کشور را چنین خطاب می‌کنند، بعد از آن بگوییم که شبکه کشور مجموعه‌ای از دستگاه‌های دیجیتال (موبایل و رایانه) به یکدیگر متصل شده است، باز هم نمی‌توان گفت که ما کلا شبکه ملی اطلاعات نداریم.

اساسا محقق شدن ادعای برخی درباره اینکه شبکه ملی اطلاعات، نوعی شبکه داخلی است، نسبتی با واقعیت دارد؟ می‌توان بیش از ۱۰۰ میلیون تلفن همراه را به یک شبکه داخلی وصل کرد؟

خیر، اینترانت چنین ظرفیتی ندارد، وقتی شما بیش از ۱۰۰ میلیون گوشی همراه را بهم متصل کنید، اساسا دیگر شبکه ملی اطلاعات شکل گرفته است، هرچند خلل دارد.

شما حتی تصور کنید، یک شبکه بین همه دستگاه‌های دیجیتال داخل یک کشور ایجاد می‌شود که هیچ تبادل داده‌ای هم با فضای خارج از مرز‌ها ندارد، باز هم نمی‌توان ارتباط کامل با خارج از کشور را قطع کرد. بالاخره برای مثال سی. پی. یو آن دستگاه‌های دیجیتال نیاز به به‌روز‌رسانی دارند، اگر چند ماه این فرایند اتفاق نیافتد، دستگاه از کار خواهد افتاد، بنابراین شما حداقل برای به‌روز‌رسانی دستگاه‌ها نیاز دارید به یک شبکه خارجی متصل شوید.

برخی دستگاه‌های دیجیتال نیز وجود دارند که به‌روز‌رسانی آنها وابسته به حضور نمایندگان شرکت سازنده در داخل کشور بهره‌بردار و انجام اقدامات میدانی است، اینجا چه اتفاقی می‌افتد؟ دستگاه برای به‌روز‌رسانی به شبکه جهانی متصل شده است.

اینکه لایه دستگاه شبکه ملی اطلاعات به دلایلی به طور کامل بومی‌سازی نمی‌شود، یک موضوع مهم است، اما معنای آن فقدان کامل چنین شبکه‌ای در کشور نیست. این مسئله همیشه وجود دارد و ممکن است، کشور پیشرو در این لایه از همین منفذ استفاده کند و جریان حکمرانی شما را تحت تاثیر قرار دهد.

صرفه ندارد که برای مثال خود ما تراشه بسازیم تا لایه دستگاه مستقل داشته باشیم؟

وقتی می‌گویم نقص در یک لایه از شبکه ملی اطلاعات ممکن است که کشور‌ها یا مجموعه‌های دیگر را قادر به مداخله در امر حکمرانی شما کند، نمونه بارز آن عملیات پیجر‌ها علیه حزب‌الله لبنان توسط رژیم صهیونسیتی است. آن اتفاق نشان می‌دهد که شما حتی اگه لایه دسترسی و شبکه را کاملا از اینترنت جهانی جدا کنید و شبکه‌ای داخلی مانند پیجر‌ها داشته باشید، بازهم به واسطه بومی نبودن لایه دستگاه، احتمال نفوذ دشمن وجود دارد، بنابراین محقق نشدن هر لایه از مجموعه ۶ سطح این شبکه مسئله‌ای مهم برای کشور است، اما معنای آن نداشتن شبکه ملی اطلاعات به معنای عام آن نیست.

الان با این توضیحات می‌توانیم بگوییم به دلیل اینکه امکان بومی‌سازی کامل لایه دستگاه را نداریم، پس به طور کامل از داشتن شبکه ملی اطلاعات منصرف شویم؟

قطعا خیر. نباید چنین چیزی بگوییم.

عدم بومی‌سازی لایه دستگاه حکمرانی کشور‌ها را نابود می‌کند یا شاهد یک مدیریت دچار نقصان خواهیم بود؟

خیر، حکمرانی شما ناقص می‌شود. مفهوم شبکه ملی اطلاعات به این صورت نیست که یک کل بهم پیوسته باشد که اگر کشوری یک سطح از آن را نداشته باشد، ۵ لایه دیگر آن هم به کارش نیاید. شاید شما در نگاه کمال‌گرا بگویید که فقدان دستگاه دیجیتال بومی، چالش مهمی است که امکان دارد از همان نقطه ضربه بخورم.

همانطور که تجربه ضربه خوردن از محل این خلأ‌ها را نیز داریم. ولی این چالش‌ها نباید منجر به این جمع‌بندی شود که عدم امکان بومی‌سازی کامل لایه دستگاه دلیلی برای ماست تا کل مفهوم شبکه ملی اطلاعات را نادیده بگیریم؛ چرا که موضوع ما فقط جنبه تامین امنیت نیست، این مسئله وجوه مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... دارد که هرکدام برای کشور اهمیت دارد.