از مونتاژ هواپیما تا ساخت و پرتاب ماهواره

باتوجه به اهمیت صنعت هوافضا برای ملت‌ها، ایرانیان نیز از این قافله عقب نمانده‌اند و تلاش کرده‌اند در این راه فقط در جمع بهره‌برداران از فناوری فضایی نباشند بلکه خود در این زمینه دست به اقدام زده‌اند و فراز و فرودهایی را در طول این سال‌ها پشت سرگذاشته‌اند.

مراحل اصلی توسعه صنعت هوافضا در ایران را می‌توان اینگونه توصیف کرد:

دوران پیش از انقلاب: آغاز فعالیت‌های هوایی با احداث کارخانه هواپیماسازی «شهباز» در سال ۱۳۱۵ برای تعمیر و مونتاژ بمب‌افکن‌های بریتانیایی. ساخت هواپیما در این کارخانه با شروع جنگ جهانی دوم و اشغال ایران متوقف شد.

دوران پس از انقلاب و دوران جنگ (دهه ۶۰ و ۷۰): آغاز بومی‌سازی با تکیه بر صنایع موشکی و مهندسی معکوس تجهیزات. تاسیس اولین دوره کارشناسی مهندسی هوافضا در دانشگاه امیر کبیر.

توسعه فناوری فضایی (دهه ۸۰ تاکنون):

* تشکیل شورای عالی فضایی و سازمان فضایی ایران.

* پرتاب موفقت آمیز نخستین ماهواره ملی ایران (امید) با ماهواره‌بر سفیر.

* پرتاب موفقیت‌آمیز ماهواره تحقیقاتی «چمران ۱» توسط ماهواره‌بر «قائم۱۰۰» برای تست مانور‌های مداری.

سازمان فضایی ایران

ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۴۹ با عضویت در سازمان بین‌المللی ارتباطات ماهواره‌ای و با نصب و استفاده از آنتن استاندارد A در همدان، به صورت عملی بهره‌برداری از فناوری فضایی را آغاز کرد.

در سال ۱۳۵۳، دفتر جمع‌آوری اطلاعات ماهواره‌ای به منظور فراهم آوردن امکان استفاده از داده‌های ماهواره‌ای تاسیس شد و استفاده از فناوری سنجش از دور، در این دفتر آغاز شد. پس از تحقیقات اولیه و کسب نتایج مطلوب از تصاویر ماهواره‌ای و با هدف دسترسی مستقیم به تصاویر ماهواره‌ای، دفتر مذکور به «مرکز سنجش از راه دور ایران» تغییر نام داد. به این ترتیب، تاسیس یک نهاد ملی فضایی در ایران شکل گرفت.

در سال ۱۳۸۲، شورای عالی فضایی کشور با مصوبه مجلس شورای اسلامی (۶۸۱۵۹) و با عضویت چندین نهاد دولتی و ریاست رئیس جمهور تشکیل شد. سازمان فضایی ایران یا به اختصار «ایسا» بر اساس همین مصوبه تشکیل شد و ریاست آن بر عهده دبیر شورای عالی فضایی است.

این سازمان دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی است و به صورت موسسه دولتی وابسته به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اداره می‌شود.

این سازمان وظیفه دارد برای استفاده از فضا و گسترش فناوری‌های فضایی در کشور، با استفاده از دانش بومی و همکاری‌های بین‌المللی برنامه‌ریزی کند.

ماهواره امید

ماهواره امید، در سال ۱۳۸۷ به وسیله ماهواره‌‌بر سفیر ۲ در مدار قرار گرفت. در پی پرتاب این ماهواره ناسا نیز تایید کرد که این پرتاب موفقیت‌آمیز بوده است.

ارسال موجود زنده به فضا

در بهمن ۱۳۸۸، سازمان فضایی ایران کاوشگر-۳ را به همراه چند جانور ( یک موش صحرایی، دو لاکپشت و چند کرم و چند نمونه از سلول‌های انسانی) به فضای زیرمداری پرتاب کرد. نتایج این پرتاب، انتظار دانشمندان ایرانی را برآورده نکرد و در همان زمان، موجودات زنده این محموله نابود شدند. در اسفند ۱۳۸۹، سازمان فضایی ایران کاوشگر-۴ را که حامل کپسولی حیاتی حاوی یک عروسک بود به فضا پرتاب نمود.

سرانجام، در بهمن ماه سال ۱۳۹۱، سازمان فضایی ایران کاوشگر پیشگام را به همراه یک میمون به نام آفتاب با موفقیت به مدت ۲۰ دقیقه به ارتفاع ۱۲۰ کیلومتری زمین پرتاب کرد و آن را بازگرداند. این پرتاب ۵۴ سال پس از پرتاب نخستین میمون به فضا صورت گرفت.

سازمان فضایی ایران غرفه‌ای در محل نمایشگاه دائمی فضایی سازمان ملل متحد در شهر وین دارد.

صنعت هوافضای ایران اکنون با تمرکز بر پرتاب‌های مداری، توسعه ماهواره‌بر‌ها (سفیر، سیمرغ، قائم) به مسیر خود ادامه می‌دهد.