شکست تجارت سیاه با آبروی نخبگی

به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، بررسی دقیق رفتار‌های ساختارشکنانه اخیر در برخی محیط‌های آکادمیک کشور نشان می‌دهد نوعی موج هیجانی هدایت‌شده در فضای مجازی به‌صورت هدفمند نسل جوان و سرمایه انسانی ایران را نشانه گرفته است. در این سازوکار، اتاق‌های فکر رسانه‌ای با بهره‌گیری از ظرفیت شبکه‌های اجتماعی، ذهن دانشجو را در چرخه‌ای بسته از اطلاعات جهت‌دار گرفتار می‌کنند و هیجان را جای تحلیل عقلانی می‌نشانند. در حالی که اکثریت دانشگاهیان با تمرکز بر تولید علم و حرکت در مسیر اقتصاد دانش‌بنیان فعالیت می‌کنند، اقلیتی تلاش می‌کند اعتبار دانشگاه را به قیمت اهداف جناحی و فرامرزی هزینه کند. این نوع بهره‌برداری از آبروی نهاد علم، عملاً در خدمت جریاناتی است که با پیشرفت مستقل ایران مشکل دارند.

روز‌های ابتدایی اسفند برای فضای دانشگاهی کشور با نشانه‌هایی از رادیکالیسم سیاسی همراه شد. تجمع‌هایی با شعار‌های هنجارشکن و رفتار‌هایی که با ارزش‌های ملی و مذهبی در تعارض بود، بیش از آنکه نماد بلوغ سیاسی باشد، تصویری مخدوش از کنش دانشجویی ارائه داد. چنین رفتار‌هایی که گاه به نمایش‌های احساسی و کنترل‌نشده شباهت داشت، تلاش می‌کرد سطح گفتمان دانشگاه را از چارچوب نقد علمی و مطالبه‌گری منطقی به عرصه هیاهو تقلیل دهد. گزارش‌های میدانی از برخی دانشگاه‌های بزرگ تهران حکایت از شکافی معنادار میان اکثریت آرام و دغدغه‌مند و اقلیت پرصدایی دارد که سعی در مصادره فضای عمومی دارند. این جریان‌ها با مسلط شدن بر فضای گفت‌و‌گو و حذف صدای نقد منصفانه، عملاً مطالبات صنفی را در حاشیه توهین و تندگویی دفن می‌کنند و خوراک خبری لازم را برای رسانه‌های معاند فراهم می‌آورند تا تصویری بحرانی از وضعیت داخلی ایران مخابره شود.

میدان تحریک و نابینایی سیاسی

مطالعات روان‌شناختی و جامعه‌شناختی نشان می‌دهد بخشی از محرکان این ناآرامی‌ها به‌شدت تحت تأثیر فضای رسانه‌ای بیرونی و بمباران اطلاعاتی شبکه‌های اجتماعی قرار دارند؛ فضایی که واقعیت‌های کشور را گزینشی و تحریف‌شده بازنمایی می‌کند. قرار گرفتن مستمر در چنین محیطی می‌تواند نوعی ادراک ناقص از شرایط ایجاد کند و فرد را به تصمیم‌های هیجانی سوق دهد. با این حال، گزارش‌های میدانی از دانشگاه‌ها در روز‌های سوم و چهارم اسفند نشان داد دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی، به‌ویژه در سطوح کارشناسی ارشد و دکتری، با مرزبندی روشن از رفتار‌های افراطی فاصله گرفتند و حاضر نشدند در مسیری قرار گیرند که با هتک نماد‌های ملی همراه است. این رفتار سنجیده نشان می‌دهد بدنه تخصصی دانشگاه مسیر خود را از جریان‌های ساختارشکن جدا کرده است.

همین انزوای اجتماعی در محیط دانشگاه، برخی چهره‌های رادیکال را به سمت رفتار‌های تندتر سوق داد تا از طریق جلب توجه رسانه‌های خارجی، برای خود جایگاهی دست‌وپا کنند. تبدیل فضای علمی به عرصه نمایش‌های رسانه‌ای، دقیقاً در راستای همان پروژه‌ای است که می‌کوشد تصویر دانشگاه ایرانی را بی‌ثبات و فاقد پشتوانه نخبگی نشان دهد. تخریب وجهه بین‌المللی دانشگاه‌ها می‌تواند بر روند جذب نخبگان و همکاری‌های علمی اثر منفی بگذارد و محیط دانشگاه را از مسیر طبیعی خود منحرف کند؛ مسیری که باید مبتنی بر گفت‌و‌گو، پژوهش و رقابت علمی باشد، نه فحاشی و آشوب.

لزوم صیانت از محیط علمی

امروز مطالبه بسیاری از اساتید و دانشجویان، حفظ حرمت و آرامش محیط‌های علمی است. مدارا با رفتار‌هایی که به‌جای گفت‌و‌گو بر تخریب تکیه دارند، می‌تواند به تضییع حقوق اکثریت دانشجویان منجر شود. برخورد انضباطی در چارچوب قانون با افرادی که به نماد‌های ملی اهانت کرده‌اند، از نگاه بخش قابل توجهی از افکار عمومی، اقدامی ضروری برای صیانت از شأن دانشگاه تلقی می‌شود. دانشگاه نباید به پوششی برای فعالیت‌هایی تبدیل شود که با رسالت علمی آن در تعارض است.

جامعه مدرسین، تشکل‌های دانشجویی و برخی نهاد‌های علمی نیز با صدور بیانیه‌هایی، بر ضرورت تفکیک روشن میان نقد دلسوزانه و رفتار‌های هتاکانه تأکید کرده‌اند. دانشگاه همواره یکی از پایه‌های اصلی پیشرفت و استقلال کشور بوده است و هرگونه بی‌حرمتی به نماد‌های ملی در این فضا، واکنش طبیعی جامعه را در پی دارد. صیانت از وقار دانشگاه و بازگرداندن آرامش به کلاس‌های درس، پیش‌شرط ارتقای شاخص‌های توسعه علمی است. تحقق این هدف، مستلزم هوشیاری در برابر جریان‌های نفوذ و برخورد قانونی با رفتار‌های هنجارشکنانه‌ای است که می‌تواند مسیر آموزش عالی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.