ژنو؛ فرصت یا یک ایستگاه موقت
به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، دور تازه گفتوگوهای هستهای در شرایطی آغاز میشود که فضای سیاسی پیرامون آن بیش از هر زمان دیگری پیچیده و چندلایه است. تهران این بار نه با خوشبینی بلکه با نوعی احتیاط راهبردی وارد میدان شده است. نشانههای این احتیاط را میتوان در همزمانی تحرکات دیپلماتیک، مواضع رسمی و پیامهای امنیتی مشاهده کرد؛ مجموعهای که نشان میدهد سیاست خارجی ایران در این مقطع تلاش دارد همزمان چند مسیر را پیش ببرد.
سفر وزیر امور خارجه به ژنو، همزمان با مواضع رسمی در سطوح راهبردی و همچنین نمایش آمادگیهای نظامی در منطقه، تصویری از یک هماهنگی نسبی در سطوح مختلف تصمیمسازی را به نمایش میگذارد. این همزمانی حامل یک پیام روشن است؛ مذاکره در جریان است، اما بدون فاصله گرفتن از خطوط قرمز اعلامشده.
شروع از نقطه فنی، نه سیاسی
دیدار با مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی را میتوان نخستین گام عملی در مسیر جدید مذاکرات دانست. حضور تیمی از متخصصان هستهای در این نشست، نشانه تمرکز تهران بر مدیریت پرونده از مسیر فنی و کارشناسی است. چنین رویکردی تلاشی برای کاهش بار سیاسی پرونده و انتقال آن به حوزه تخصصی تلقی میشود.
در پیامهای منتشرشده، تأکید بر ورود به مذاکرات با ابتکارات واقعی و همزمان رد هرگونه تسلیم در برابر فشار و تهدید، چارچوب رفتاری ایران را مشخص کرده است. این موضع در واقع تلاش برای تعریف قواعد بازی از همان ابتداست؛ قواعدی که قرار است مسیر مذاکرات را محدود و هدفمند نگه دارد.
نقش تازه منطقه در احیای گفتوگوها
بازگشت تهران و واشنگتن به مسیر گفتوگو صرفا یک تصمیم دوطرفه نیست. در ماههای اخیر، تماسها و رایزنیهای چند کشور منطقهای نقش مهمی در شکلگیری فضای جدید داشته است. به نظر میرسد تهران در این دوره تلاش کرده تمرکز میانجیگری را از مسیرهای فرامنطقهای به بازیگرانی منتقل کند که ثبات ایران را بخشی از امنیت خود میدانند.
این تغییر رویکرد نشانهای از تلاش برای بازتعریف معادله مذاکرات است؛ معادلهای که در آن نقش بازیگران منطقهای نسبت به گذشته پررنگتر شده و تلاش میشود مسیر گفتوگوها در محیطی نزدیکتر به واقعیتهای منطقهای شکل بگیرد.
خطوط قرمز؛ ستونهای اصلی مذاکره
یکی از مهمترین شروط ایران برای ورود به روند جدید، محدود ماندن گفتوگوها به موضوع هستهای است. دو اصل مشخص در این چارچوب بارها تکرار شده است؛ پذیرش حق غنیسازی و کنار گذاشتن موضوعات موشکی و منطقهای از میز مذاکره.
در مواضع رسمی تأکید شده که تاکنون پیشنهاد مشخصی از سوی آمریکا ارائه نشده و آنچه در مراحل قبلی رخ داده بیشتر در حد تبادل پیام بوده است. همزمان، بر وجود زمینه مشترک درباره عدم دستیابی به سلاح هستهای تأکید شده، اما هرگونه بحث درباره توقف کامل غنیسازی رد شده است. تأکید بر نیازهای انرژی و حوزه درمان نیز بخشی از استدلالهای مطرحشده در این زمینه است.
افکار عمومی؛ بازیگر پنهان، اما اثرگذار
در کنار معادلات دیپلماتیک، ذهنیت جامعه نیز به یکی از متغیرهای تأثیرگذار تبدیل شده است. نتایج یک نظرسنجی نشان میدهد بخش قابل توجهی از پاسخدهندگان ایرانی آمریکا را طرفی غیرقابل اعتماد میدانند. این نگاه صرفا محصول تحولات اخیر نیست و ریشهای تاریخی دارد.
در نگاه بسیاری از تحلیلگران داخلی، تجربههای گذشته همچنان بر ارزیابی تهران از رفتار واشنگتن سایه انداخته است. همین ذهنیت باعث شده مذاکرات جدید نه با فضای خوشبینی بلکه با نوعی احتیاط ساختاری همراه شود.
هدف اصلی؛ توافقی با دستاورد اقتصادی
ورود ایران به این دور از مذاکرات بیش از هر چیز با هدف حفظ حقوق هستهای و در عین حال کاهش فشار تحریمها صورت میگیرد. تأکید بر دستاورد اقتصادی ملموس، نشاندهنده آن است که تهران این بار تلاش دارد نتیجه مذاکرات را در حوزه معیشتی و اقتصادی قابل مشاهده کند.
در مواضع رسمی بارها گفته شده که در صورت وجود اراده واقعی از سوی آمریکا، رسیدن به تفاهم دور از دسترس نخواهد بود. همزمان تأکید بر ادامه مذاکرات فشرده نیز بخشی از همین تلاش برای نمایش جدیت در مسیر دیپلماسی است.
مانع اصلی؛ بیثباتی در رفتار طرف مقابل
از نگاه تهران، یکی از چالشهای جدی در مسیر مذاکرات، مواضع متغیر و بعضا متناقض مقامات آمریکایی است. فاصلههای طولانی میان دورهای گفتوگو، حضور محدود زمانی هیأت آمریکایی و تأثیر جریانهای جنگطلب در واشنگتن، به عنوان نشانههایی از نبود رویکرد حرفهای در دیپلماسی مطرح شدهاند.
در کنار این موارد، هشدار درباره نقش اسرائیل در تلاش برای ایجاد اختلال در روند مذاکرات نیز بخشی از فضای موجود را شکل داده است. در مواضع رسمی، این رژیم به عنوان عامل تحریک تنش معرفی شده و درباره پیامدهای احتمالی هرگونه اقدام نظامی هشدار داده شده است.
ژنو؛ فرصت یا صرفا یک ایستگاه موقت
برگزاری مذاکرات در محل سفارت عمان و همزمانی آن با حضور وزیر امور خارجه ایران در اجلاس کنفرانس خلع سلاح، نشان میدهد تهران تلاش دارد چند مسیر دیپلماتیک را به طور همزمان فعال نگه دارد.
در مجموع، روند کنونی را میتوان تلاشی چندلایه برای مدیریت بحران هستهای، کاهش تنشهای منطقهای و دستیابی به توافقی با دستاورد اقتصادی دانست. با این حال، شکنندگی فضای گفتوگو، بیاعتمادی متقابل و حضور بازیگران مداخلهگر همچنان سایهای سنگین بر آینده مذاکرات انداخته است.
ژنو اکنون بیش از آنکه نماد یک توافق نزدیک باشد، صحنهای برای سنجش ارادههاست. این دور از گفتوگوها ممکن است مسیر جدیدی باز کند یا صرفا به مرحلهای گذرا در یک روند طولانی تبدیل شود؛ روندی که همچنان در میانه تردید، فشار و محاسبه ادامه دارد.
انتهای پیام/