دستگاه ضد استارلینک چین یک افسانۀ قدیمی را در هم شکست

۴ روز قبل خبر آمد که چین به تازگی دستگاهی ساخته که می‌تواند معادلات جنگ‌های فضایی و کنترل ارتباطات جهانی را تغییر دهد. این دستگاه که TPG۱۰۰۰Cs نام دارد، کوچک‌ترین درایور پالس‌قدرت مایکروویو در جهان است و توانایی ایجاد اختلال در شبکه‌های ماهواره‌ای مانند استارلینک را دارد. پژوهش منتشر شده در نشریه «High Power Laser and Particle Beams» نشان می‌دهد این فناوری می‌تواند نقش مهمی در رقابت چین و آمریکا در عرصه تسلیحات فضایی ایفا کند.

این دستگاه جدید چینی‌ها حدود چهار متر طول و پنج تُن وزن دارد و نسبت به سیستم‌های مشابه بسیار جمع‌وجورتر است. آزمایش‌ها نشان داده‌اند که این دستگاه می‌تواند پالس‌های الکتریکی تا ۲۰ گیگاوات تولید کند، رقمی که چندین برابر توان لازم برای ایجاد اختلال در ماهواره‌های مدار پایین است. براساس آنچه یورونیوز در گزارش خبری خود نوشته بود، توان عملیاتی یک دقیقه‌ای آن هم پیشرفتی بزرگ محسوب می‌شود، چون سیستم‌های قبلی فقط چند ثانیه دوام داشتند.

منابع رسانه‌ای می‌گویند که محصول چینی‌ها با ذخیره انرژی الکتریکی و آزاد کردن آن در قالب پالس‌های متمرکز کار می‌کند. این پالس‌ها می‌توانند تجهیزات الکترونیکی ماهواره‌ها را از کار بیندازند، بدون اینکه به برخورد فیزیکی نیاز باشد یا آوار فضایی ایجاد کنند. سلاح‌های ضدماهواره سنتی با تخریب فیزیکی باعث ایجاد زباله‌های زیادی در مدار زمین می‌شوند، اما مایکروویو‌های پرقدرت این مشکل را ندارند. 

چین، آمریکا و روسیه سال‌هاست در حال آزمایش و توسعه تسلیحات مبتنی بر انرژی هدایت‌شده هستند. این نوع فناوری می‌تواند مسیر جدیدی در جنگ‌های الکترونیکی و فضایی باز کند، جایی که توانایی کنترل شبکه‌های ماهواره‌ای حیاتی اهمیت فزاینده‌ای یافته است.

سلاح‌های انرژی هدایت‌شده و رقابت فضایی

رقابت چین و آمریکا دیگر فقط به پرتاب ماهواره یا موشک محدود نمی‌شود. کنترل شبکه‌های ماهواره‌ای مثل استارلینک اهمیت حیاتی پیدا کرده است، چون این شبکه‌ها نقش بزرگی در ارتباطات نظامی و غیرنظامی دارند. تحلیلگران می‌گویند ظهور سلاح‌های انرژی هدایت‌شده مانند مایکروویو‌های پرقدرت، مرحله جدیدی از رقابت را شکل داده است. 

خبرگزاری انگلیسی رویترز دربارۀ تلاش‌های ایالات متحده جهت خنثی کردن اقدامات دولت‌ها برای مواجهه با سوءاستفادۀ شبه نظامی دولت مستقر در واشنگتن از اینترنت به عنوان یک ابزار نظامی می‌نویسد، آمریکا در دهه‌های اخیر تلاش کرده است تا فناوری‌هایی را توسعه دهد که دسترسی به شبکۀ ملی اطلاعات این کشور (موسوم به اینترنت بین‌الملل) را در سراسر جهان ممکن کند. ابزار‌هایی مثل Tor، VPN‌ها و پروژه‌های مشابه با هدف دور زدن سعی دولت‌ها برای مواجهه با اقدامات شبه نظامی آمریکا و حکمرانی سایبری در کشور‌های مختلف طراحی شده‌اند.

صندوق فناوری باز (OTF) که از سوی دولت آمریکا حمایت می‌شود، طی سال‌های گذشته برای میلیون‌ها کاربر با هزینۀ دولت ایالات متحده ابزارهای پالایش‌شکن (فیلترشکن) ارائه داده است! واشنگتن پست اذعان می‌کند که توسعه و عرضۀ چنین ابزارهایی به خصوص در کشورهایی که سعی بر مدیریت فضای سایبری خود و جلوگیری از سوءاستفادۀ شبه نظامی آمریکا از اینترنت دارند، این روزها اهمیت زیادی پیدا کرده است. از طرفی تردیدی نیست که آمریکا اگر منفعتی به دست نمی‌آورد، هزینۀ نصب و استفادۀ رایگان از فیلترشکن‌ها را برای کاربران سایر کشورها از بودجۀ عمومی ایالات متحده پرداخت نمی‌کرد!

چین با «دیوار آتش بزرگ»، روسیه با «اینترنت حاکمیتی» و برخی کشورها با روش‌های دیگری نظیر اعمال محدودیت بر برخی سایت‌ها و سرویس‌های تحت وب، تلاش کرده‌اند حاکمیت خود بر شبکۀ موسوم به اینترنت بین‌الملل را افزایش دهند. این سیستم‌ها با پالایش پیشرفته، کنترل ترافیک و ایجاد زیرساخت‌های داخلی سعی کرده‌اند مانع اعمال مدیریت آمریکا بر اینترنت مورد استفادۀ مردم کشورهای خود شوند.

نبرد همیشگی فناوری‌های آزادسازی و کنترل

هرگاه ابزار‌های دور زدن محدودیت‌ها ظاهر شده‌اند، دولت‌ها هم ابزار‌های جدیدی برای اعمال مدیریت و تلاش آمریکا برای نقض حاکمیت خود ارائه کرده‌اند. شبکه Tor نمونه‌ای از این رقابت است. هر زمان کاربران به این ابزار روی آورده‌اند، برخی کشور‌ها تلاش کرده‌اند آن را مسدود کنند. 

واقعیت این است که پالایش‌شکن‌ها هم هیچ‌گاه کامل نبوده‌اند. هرچند معمولاً چند روز تا چند هفته طول می‌کشد تا کشورها ابزار‌های جدید عبور از ابزارهای مدیریت اینترنت را شناسایی و محدود کنند. یعنی رقابت میان ابزار‌های اعمال مدیریت ملی و نقض حاکمیت کشورها همیشه در جریان است. 

در حوزه فضایی هم همین روند دیده می‌شود. وقتی ماهواره‌ها ابزار‌های حیاتی نظامی شدند، کشور‌ها به توسعه سلاح‌های ضدماهواره روی آوردند. حالا مایکروویو‌های پرقدرت نسل جدیدی از این رقابت محسوب می‌شوند که روی اختلال الکترونیکی تمرکز دارد و بدون تخریب فیزیکی باعث ایجاد آوار نمی‌شوند. 

کشور‌ها هم روش‌های متفاوتی برای مقابله با فناوری‌های پالایش‌شکن به کار برده‌اند؛ از محدودسازی VPN گرفته تا ایجاد شبکه‌های ملی اطلاعات که هرروز هم تعداد چنین شبکه‌هایی در حال افزایش است. 

چرا فناوری غیرقابل مهار نیست؟

گاهی گفته می‌شود هیچ فناوری قابل مهار نیست، اما تجربه نشان می‌دهد این حرف درست نیست. دولت‌ها با قوانین و ابزار‌های فنی توانسته‌اند دسترسی به بسیاری از فناوری‌ها را کنترل کنند. دیوار آتش چین نمونه‌ای از این کنترل است که بخش بزرگی از شبکۀ ملی اطلاعات آمریکا را مدیریت کرده و عملاً ایالات متحده بر اینترنت مردم چین تسلط ندارد و تاکنون موفق به استفادۀ شبه نظامی گسترده از بستر شبکۀ اینترنت خود علیه حاکمیت ملی چین نشده است.

ابزار‌های ضدسانسور هم همیشه محدودیت داشته‌اند. Tor با وجود محبوبیت جهانی، بار‌ها با انسداد و محدودسازی مواجه شده است. طی همۀ سال‌های بعد از تولد اینترنت، برخی کاربران هم بی‌اطلاع از هزینۀ آمریکا برای اعمال نفوذ بر شبکۀ وب کشورها، به دنبال روش‌های جدید برای عبور از محدودیت‌ها در کشورهای مختلف بوده‌اند. این چرخه نشان می‌دهد فناوری نه کاملاً آزاد و نه کاملاً کنترل شده است. البته تا چند سال پیش اغلب کاربران کشورهای شرقی و غیرهمسو با آمریکا بودند که چنین تلاشی برای دسترسی به سایت‌ها و سرویس‌های آمریکایی می‌کردند، ولی به خصوص در سال جاری به نظر می‌رسد که روند اعمال مدیریت ملی کشورها بر اینترنت در کشورهای همسو با آمریکا نیز شدت گرفته است.

تسلیحات فضایی هم از این قاعده مستثنا نیستند. هر نوآوری مانند مایکروویو‌های پرقدرت با اقداماتی مانند سخت‌سازی ماهواره‌ها یا طراحی‌های جدید ارتباطی مواجه می‌شود. ادعای شکست‌ناپذیری یا غیرقابل مهار بودن فناوری بیشتر یک شعار است تا واقعیت که عملیاتی باشد.

نبرد فناوری محور میان ابزار‌های کنترل و عبور از محدودیت‌ها همواره ادامه دارد. از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی گرفته تا ماهواره‌ها و تسلیحات انرژی هدایت‌شده، هر پیشرفت جدید واکنشی متقابل به همراه دارد. دستگاه مایکروویو جدید چین نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ نه پایان رقابت، بلکه آغاز مرحله‌ای تازه از جنگ فناوری که آینده آن به نوآوری‌های بعدی و پاسخ‌های متقابل جهانی بستگی دارد.