معاون آموزشی وزارت بهداشت: پیشنهاد ما کاهش تدریجی ظرفیت پزشکی و دندانپزشکی است

به گزارش خبرگزاری آنا، طاهره چنگیز معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صبح امروز در نشست خبری با اصحاب رسانه اظهار کرد: پیشنهاد وزارت بهداشت این است که ظرفیت‌ها کاهش پیدا کند، البته نه به‌صورت شدید، بلکه با شیب ملایم تا به تثبیت معقول در تعداد دانشجویان برسیم.

وی افزود: بر اساس محاسبات انجام‌شده، اگر حتی در سال آینده هیچ دانشجوی جدیدی در رشته پزشکی عمومی پذیرش نکنیم، با فارغ‌التحصیلی حدود ۷۵ هزار دانشجوی فعلی، تا پایان برنامه هفتم توسعه به شاخص مقرر دست خواهیم یافت.

چنگیز با اشاره به لزوم اجرای کامل برنامه هفتم بیان کرد: افزایش بیش از گنجایش ظرفیت دانشگاه‌ها، باعث افت کیفیت آموزش می‌شود. وقتی یک سالن آموزشی ظرفیت ۱۰۰ نفر را دارد، اضافه کردن ۲۰۰ دانشجوی دیگر، عملاً فرصت یادگیری را از همان جمع اولیه می‌گیرد.

وی ادامه داد: پیشنهاد ما این است که سال آینده حتی در برخی دانشگاه‌ها ظرفیت کاهش یابد. بعضی دانشگاه‌ها بیش از توان خود پذیرش داشته‌اند و همین حالا نیز با دشواری دانشجویان فعلی را مدیریت می‌کنند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به مخالفت نخبگان علوم پزشکی با افزایش ظرفیت گفت: نه‌تنها وزارت بهداشت، بلکه فرهنگستان علوم پزشکی نیز به اتفاق آرا با افزایش ظرفیت مخالفت کرده و هشدار داده است. بسیاری از اعضای فرهنگستان از اساتید بازنشسته و بی‌تعارض منافع هستند و دیدگاهشان علمی است.

وی تأکید کرد: افزایش ظرفیت به ارزان شدن خدمات سلامت منجر نمی‌شود، بلکه هزینه‌های سربار را بالا می‌برد، زیرا بازار سلامت تابع عرضه و تقاضا نیست. خدمات سلامت کالای مصرفی مثل میوه و خربزه نیست که اگر عرضه زیاد شود، قیمت پایین بیاید.

چنگیز افزود: افزایش فارغ‌التحصیلان در رشته‌هایی مانند داروسازی باعث شده داروخانه‌ها در برخی خیابان‌ها دیواربه‌دیوار شوند؛ در نتیجه برای بقای اقتصادی خود به سمت فروش کالاهای آرایشی و مکمل‌های گران‌قیمت وارداتی رفته‌اند. این یعنی ایجاد تقاضای غیرواقعی.

او یادآور شد: در دندانپزشکی نیز همین اتفاق افتاده است. افزایش شدید فارغ‌التحصیلان به گسترش خدمات زیبایی غیرضروری انجامیده و تقاضای القایی را افزایش داده است. نتیجه نهایی، رشد هزینه‌ها و انحراف از مأموریت اصلی نظام سلامت است.

چنگیز با اذعان به اینکه کمبود نیرو در مناطق محروم واقعیتی انکارناپذیر است، اظهار کرد: مشکل اصلی ما کمبود مطلق دانش‌آموختگان نیست، بلکه ضعف در سیاست جذب و نگهداشت در مناطق کمتر برخوردار است. تاکنون بیشتر به نیروهای طرحی و متعهد خدمت متکی بوده‌ایم، ولی این نیروها پس از اتمام تعهدات، مناطق محروم را ترک می‌کنند.

وی تأکید کرد: تا زمانی که جذابیت ادامه خدمت در مناطق محروم را افزایش ندهیم، افزایش ظرفیت آموزشی هم هیچ کمکی نخواهد کرد.

یک حادثه تلخ دانشجویی نشان داد مراقبت روانی کافی نیست

معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به شرایط عمومی کشور و تاب آوری جامعه، گفت: استرس‌های متعددی وجود دارد که همه اقشار جامعه آن را تحمل می‌کنند. شرایط خاص کشور، مسائل اقتصادی و تحریم‌ها، خواه‌ناخواه آثار روانی و اقتصادی خود را بر همه مردم بر جای می‌گذارد.

وی افزود: دانشجویان نیز جدا از جامعه نیستند. هرچند دانشجو به‌عنوان یک گروه خاص شناخته می‌شود، اما از فشار‌های عمومی جامعه مصون نیست و این شرایط می‌تواند بر سلامت روان آنان اثرگذار باشد.

چنگیز با تأکید بر اقدامات وزارت بهداشت برای صیانت از سلامت روان دانشجویان اظهار کرد: برای حفظ سلامت روان دانشجویان، برنامه غربالگری وضعیت روانی ـ اجتماعی در دانشگاه‌های علوم پزشکی اجرا می‌شود و دانشجویانی که نیازمند مراقبت بیشتری هستند، شناسایی و به مراکز مشاوره دانشگاه‌ها معرفی می‌شوند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت ادامه داد: معاونت‌های دانشجویی، آموزشی و بهداشتی دانشگاه‌ها موظف هستند به‌صورت مستمر وضعیت دانشجویان را رصد کرده و نسبت به پیشگیری از آسیب‌های روانی اقدام کنند.

وی با اشاره به وقوع یک حادثه تلخ در یکی از دانشگاه‌های تهران تصریح کرد: در یکی از دانشگاه‌های تهران، با وجود اینکه دانشجو تحت مراقبت و پیگیری قرار داشت، متأسفانه حادثه‌ای رخ داد که نشان می‌دهد موضوع سلامت روان نیازمند توجه دائمی، چندلایه و مستمر است.

خالی ماندن صندلی‌های دستیاری زنگ هشدار آموزش پزشکی

در ادامه، معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه کاهش اقبال به برخی رشته‌ها جای تأمل دارد، اظهار کرد: داوطلبان در ادامه تحصیل معمولاً یک محاسبه منطقی انجام می‌دهند؛ اینکه رنج و سختی دوره تخصص یا PhD آیا با مزایا و آورده‌های بعد از فراغت از تحصیل تناسب دارد یا خیر. هرجا این توازن به‌هم بخورد، طبیعی است که استقبال کاهش پیدا کند.

وی افزود: برای جبران بخشی از این مشکل، اقداماتی فوری انجام شد؛ از جمله اجازه پذیرش مستقیم در مرحله تکمیل ظرفیت، امکان شرکت در مصاحبه‌ها برای افرادی که دوره طرح خود را نگذرانده بودند و تسهیل شرایط برای رشته‌های غیررقابتی. این اقدامات باعث شد تعداد قابل توجهی از صندلی‌های خالی پر شود، اما نباید ما را از تداوم این روند نگران‌کننده غافل کند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به اینکه حتی رشته‌هایی مانند جراحی عمومی و زنان و زایمان که پیش‌تر بسیار رقابتی بودند، در این دوره با صندلی خالی مواجه شده‌اند، تصریح کرد: این یک علامت هشدار جدی است و نشان می‌دهد باید به وضعیت آینده شغلی و معیشتی فارغ‌التحصیلان توجه ویژه‌تری شود.

چنگیز یکی از مهم‌ترین عوامل نگرانی دانشجویان را تعهدات خدمت پس از فراغت از تحصیل دانست و گفت: چهار سال دوره دستیاری بسیار سخت در بیمارستان‌های آموزشی از یک‌سو و الزام به گذراندن طرح در مناطق کمتر برخوردار با حداقل حقوق از سوی دیگر، باعث دلسردی می‌شود. در حال حاضر برخی فارغ‌التحصیلان در این مناطق حقوقی در حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان دریافت می‌کنند که به‌مراتب پایین‌تر از خط فقر است. به همین دلیل، وزارت بهداشت در حال تدوین برنامه‌ای برای اصلاح این وضعیت است.

هوش مصنوعی بیش از آنکه یک رشته باشد، یک «برنامه» است

وی در ادامه به موضوع بازنگری رشته‌های آموزشی و هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: یک طرح بزرگ برای بازنگری نقشه رشته‌ها و برنامه‌های آموزشی کشور در دست اجراست تا آموزش عالی با توسعه علمی، نیازهای کشور و وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان هم‌راستا شود. در برخی حوزه‌ها، به‌ویژه علوم پایه و تحصیلات تکمیلی، بیش از نیاز کشور دانشجو تربیت شده و فرصت شغلی متناسب وجود ندارد.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه ایجاد رشته جدید برای هر مسئله، یک اشتباه راهبردی است، اضافه کرد: هوش مصنوعی بیش از آنکه یک رشته باشد، یک «برنامه» است. این حوزه نیازمند همکاری افراد از رشته‌های نرم‌افزار، سخت‌افزار، مهندسی داده، انفورماتیک و سایر حوزه‌های مرتبط است. اگر بخواهیم با ایجاد یک رشته مستقل، نیرویی «همه‌کاره و در عین حال ناکارآمد» تربیت کنیم، به نتیجه مطلوب نخواهیم رسید.

چنگیز گفت: رویکرد وزارت بهداشت در قالب «همگرایی علوم پایه» این است که به‌جای ایجاد رشته‌های متعدد، مسئله را در مرکز قرار دهیم و با همکاری میان‌رشته‌ای، پژوهش، طراحی پروژه، اجرا و ارزشیابی را پیش ببریم تا به راه‌حل‌های واقعی و مؤثر برسیم.

آزمون مجازی با امکانات موجود به رسمیت شناخته نمی‌شود

معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تشریح جزئیات تصمیمات این وزارتخانه درباره نحوه برگزاری امتحانات پایان‌ترم، تأکید کرد: آزمون‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی به‌صورت حضوری برگزار می‌شود و در صورت بروز هرگونه اختلال، سازوکار «ناتمام» برای جلوگیری از اضطراب دانشجویان پیش‌بینی شده است.

به گفته چنگیز، بازه زمانی امتحانات پایان‌ترم نیمسال اول تحصیلی طبق تقویم آموزشی از ۲۸ دی‌ماه و به مدت سه هفته پیش‌بینی شده بود.  
از **۲۲ آذر طی اطلاعیه‌ای به دانشگاه‌ها اعلام شد که در صورت وجود مشکل، می‌توانند آموزش‌ها را به‌صورت مجازی ادامه دهند، اما آزمون‌ها حضوری خواهد بود. این تصمیم ارتباطی با جریانات مقطعی نداشت و از قبل برنامه‌ریزی شده بود.

امکان مجازی شدن آموزش‌ها، نه آزمون‌ها

معاون آموزشی وزارت بهداشت ادامه داد:  در ۷ یا ۸ دی‌ نیز مجدداً اعلام شد که دانشگاه‌ها می‌توانند تا پایان ترم، آموزش‌ها را به‌صورت مجازی برگزار کنند. سپس در ۱۸ دی و با توجه به نزدیک بودن زمان امتحانات، نظرسنجی‌ای از دانشگاه‌ها انجام شد و اعلام کردیم که در صورت صلاحدید دانشگاه، بازه امتحانات می‌تواند به ۴ تا ۲۳ بهمن‌ماه منتقل شود؛ اما مجدداً تأکید شد که امتحانات حضوری است.

وی با اشاره به تمهیدات حمایتی برای دانشجویان گفت:  در همان بخشنامه ۱۸ دی‌ تصریح شد که اگر به هر دلیل، امتحانی در این بازه زمانی دچار اختلال شود، درس برای دانشجو به‌صورت ناتمام ثبت می‌شود. در این حالت، دانشجو می‌تواند بدون نگرانی ترم بعدی را آغاز کند و آزمون درس ناتمام را بعداً بگذراند؛ تا تقویم آموزشی ترم بعد تحت تأثیر قرار نگیرد.

معاون آموزشی بهداشت اعلام کرد:  ما با امکانات موجود، آزمون مجازی را به رسمیت نمی‌شناسیم. برگزاری آزمون مجازی نیازمند چند پیش‌شرط اساسی است که فراهم نبود: اینترنت پایدار و مطمئن؛ در بازه زمانی مورد نظر حتی پیام‌رسان‌ها و اینترنت داخلی دچار اختلال بودند.  احراز هویت واقعی دانشجو؛ در آزمون حضوری کارت شناسایی کنترل می‌شود، اما در آزمون مجازی چگونه می‌توان اطمینان داشت که خود دانشجو پشت سیستم نشسته است؟، جلوگیری از تقلب سازمان‌یافته؛ در آزمون مجازی امکان به‌اشتراک‌گذاری سؤالات و پاسخ‌دهی گروهی وجود دارد که به‌شدت عدالت آموزشی را زیر سؤال می‌برد.

وی افزود: بی‌عدالتی واقعی این است که دانشجویانی که یاد نگرفته‌اند، در کنار دانشجویان پرتلاش، نمره یکسان بگیرند. این آسیب آن‌قدر جدی است که حتی برگزار نکردن آزمون، بهتر از برگزاری آزمون نمایشی و بی‌کارکرد است.

معاون آموزشی درباره درخواست شورای صنفی دانشجویان برای برگزاری آزمون مجازی گفت:  پاسخ ما به این درخواست، چیز جدیدی نبود. قبلاً هم گفته بودیم اگر دانشجویی به‌دلیل شرایط روانی یا سایر مشکلات نتواند در آزمون حاضر شود، می‌تواند از سازوکار غیبت موجه و ناتمام استفاده کند و بعداً در آزمون شرکت کند. 

وی تأکید کرد:  ‌بیشتر این درخواست‌ها مربوط به دانشجویان پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی بود؛ در حالی که در وزارت علوم نیز آزمون‌های تحصیلات تکمیلی حضوری برگزار شد.

معاون آموزشی با رد برخی آمارهای مطرح‌شده گفت: عدد ۵ درصد مشارکت، واقعی نیست. گزارش‌های رسمی ما که از تک‌تک معاونت‌های آموزشی دانشگاه‌ها دریافت شده، نشان می‌دهد میانگین مشارکت حدود ۵۰ درصد بوده و این عدد در روزهای اخیر روند افزایشی داشته است.

وی با ارائه نمونه‌هایی افزود: در برخی دروس، مشارکت ۹۰ تا ۱۰۰ درصدی ثبت شده است.  در برخی دروس عمومی یا ترم‌های پایین‌تر، میزان غیبت بیشتر بوده است. دانشجویان ترم‌های علوم پایه پزشکی به دلیل نزدیک بودن آزمون جامع، بیشترین حضور را داشته‌اند.  در رشته داروسازی، به‌دلیل سنگینی دروس، مشارکت در آزمون‌ها بالا بوده است.

معاون آموزشی وزارت بهداشت تأکید کرد: آموزش علوم پزشکی مستقیماً با سلامت مردم در ارتباط است. ما نمی‌توانیم استاندارد دوگانه داشته باشیم؛ آزمون حضوری با نظارت سخت‌گیرانه و آزمون مجازی بدون امکان کنترل. اگر قرار است کیفیت آموزش زیر سؤال برود، وزارت بهداشت در برابر آن خواهد ایستاد.

وی افزود: ما با دانشجویان گفت‌وگو می‌کنیم، به درخواست‌های صنفی گوش می‌دهیم و در چارچوب منطق آموزشی انعطاف نشان می‌دهیم؛ اما ایجاد بحران و زیر سؤال بردن کل نظام آموزش علوم پزشکی، خط قرمز ماست.

امکان پیوستن دانشگاه های علوم پزشکی به وزارت بهداشت وجود ندارد 

معاون آموزشی وزارت بهداشت، با اشاره به اختلاف‌نظرها درباره افزایش ظرفیت پذیرش دانشجویان علوم پزشکی، تأکید کرد: وجود تضارب آرا و تفاوت دیدگاه‌ها در مسائل حساس امری طبیعی است، اما مبنای تصمیم‌گیری نهایی باید «خردورزی، استدلال و برنامه‌محوری» باشد، نه فشار و غلبه یک دیدگاه بر دیدگاه دیگر.

وی با بیان اینکه برخی نمایندگان مجلس بر افزایش ظرفیت اصرار دارند، گفت: این موضوع لزوماً نگران‌کننده نیست، اما کار وزارت بهداشت را برای تبیین ابعاد کارشناسی تصمیم‌ها دشوارتر می‌کند. ما امیدواریم در نهایت تصمیم‌گیری‌ها بر پایه عقلانیت و منطق انجام شود.

معاون آموزشی وزارت بهداشت، در واکنش به مطرح‌شدن دوباره بحث انتقال آموزش پزشکی به وزارت علوم، تصریح کرد: چنین اقدامی عملاً امکان‌پذیر نیست. در حال حاضر ۶۱ تا ۶۹ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی در کشور وجود دارد که به‌طور مستقیم با شبکه درمان، بیمارستان‌ها و خدمات بهداشتی در ارتباط هستند. انتقال این ساختار به وزارت علوم به معنای آن است که بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها و حتی شبکه بهداشت نیز باید زیر نظر وزارت علوم اداره شوند.

چنگیز افزود: در این صورت، وزارت علوم ناچار خواهد بود معاونت درمان و حتی معاونت غذا و دارو ایجاد کند. این در حالی است که بار اصلی درمان کشور، به‌ویژه در کلان‌شهر تهران، بر دوش بیمارستان‌های آموزشی وابسته به وزارت بهداشت است؛ بیمارستان‌هایی مانند امام خمینی، سینا، شریعتی، فیروزآبادی، شهدای تجریش، قلب شهید رجایی، فارابی و دیگر مراکز مرجع.

وی بیان کرد: تصور برخی از آموزش پزشکی، هنوز محدود به کلاس درس است، در حالی که امروز با ده‌ها رشته تخصصی و فوق‌تخصصی و پیوند عمیق آموزش و درمان مواجه هستیم. وزارت علوم اساساً امکان هدایت چنین ساختار پیچیده‌ای را ندارد.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به تجربه سال ۱۳۸۲ گفت: در آن سال، مجلس مصوبه‌ای برای انتقال آموزش پزشکی به وزارت علوم تصویب کرد، اما تنها سه ماه بعد و پس از بررسی‌های کارشناسی، همان مصوبه لغو شد. حتی در همان زمان برآورد شده بود که فقط هزینه تغییر تابلوهای بیمارستان‌ها و دانشگاه‌ها چند میلیارد تومان خواهد شد.

چنگیز تأکید کرد: آموزش و درمان امروز مانند دو پایه درختی هستند که به هم پیوند خورده و یک تنه واحد را شکل داده‌اند؛ جدا کردن آن‌ها ممکن نیست. این وضعیت شبیه دوقلوهای به‌هم‌چسبیده است که اعضای حیاتی مشترک دارند و جداسازی‌شان به نابودی هر دو منجر می‌شود.

بودجه؛ افزایش محدود و نگرانی‌های رفاهی

وی درباره بودجه وزارت بهداشت گفت: افزایش بودجه این وزارتخانه عمدتاً در حد افزایش سنواتی بوده است. حدود ۶ همت برای کمک به افزایش ظرفیت دانشگاه‌ها و حدود ۶۰۰ میلیارد تومان برای خوابگاه‌های دانشجویی اختصاص یافته، اما بخش عمده افزایش‌ها متناسب با تورم بوده است.

چنگیز هشدار داد: با افزایش هزینه‌ها، دستمزدها و قیمت مواد غذایی، اگر حمایت‌های بودجه‌ای کافی انجام نشود، دانشگاه‌ها با بحران جدی در حوزه رفاهی دانشجویان مواجه خواهند شد. حذف یا کاهش این بودجه‌ها می‌تواند دانشگاه‌ها را دچار بحران کند.

وی با اشاره به هزینه غذای دانشجویی گفت: هزینه تمام‌شده یک وعده غذا که قبلاً حدود ۲۰۰ تومان بود، اکنون با حذف یارانه‌ها به ۵۰۰ تا ۶۰۰ تومان رسیده است. اگر قرار باشد همچنان غذا با قیمت ۲۰ یا ۳۰ تومان به دانشجو ارائه شود، مابه‌التفاوت آن باید از سوی دولت تأمین شود؛ در غیر این صورت، یا کیفیت و کمیت خدمات کاهش می‌یابد یا افزایش قیمت‌ها تنش‌های اجتماعی به‌دنبال خواهد داشت.

اصلاح سهمیه‌های علوم پزشکی به کجا رسید

چنگیز ادامه داد: نکته مهم اینجاست که تصمیم‌گیری درباره سهمیه‌ها در اختیار وزارت بهداشت نیست. بخشی از سهمیه‌ها مصوبه مجلس شورای اسلامی است و بخشی دیگر در شورای عالی انقلاب فرهنگی تعیین می‌شود. در واقع، نظام آموزش عالی با تعدد مراکز تصمیم‌گیری مواجه است و همین موضوع گاه تعارض‌هایی ایجاد می‌کند.

چنگیز بیان کرد: وظیفه‌ای که از وزارت بهداشت خواسته شده، تأمین اطلاعات و ارائه تحلیل‌های کارشناسی بوده است؛ کاری که انجام شده. اطلاعات مربوط به سهمیه‌ها، روند تحصیلی مشمولان، نتایج آموزشی و حتی مقایسه نمرات ورودی تهیه و در قالب گزارش‌های تحلیلی به مراجع تصمیم‌گیر ارائه شده است. با این حال، تصمیم نهایی بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی است و این شورا باید درباره تغییر یا اصلاح سهمیه‌ها تصمیم بگیرد.

مراقبت‌های روانی دستیاران در دستور کار است

وی در پایان تأکید کرد: در خصوص دستیاران، موضوع مراقبت‌های روانی به‌طور ویژه در حال پیگیری است، به‌ویژه برای افرادی که به هر شکل دچار آسیب شده‌اند. این موضوع در دستور کار قرار دارد و رها نشده است. البته برخی مباحث، از جمله موضوع شهدای دانشجویی یا اساتید و همچنین احتمال وجود افرادی که هنوز در بازداشت باشند، در حوزه پاسخ‌گویی معاونت فرهنگی دانشجویی است و باید از سوی آن معاونت تشریح شود. آنچه در حوزه علوم پزشکی می‌دانم این است که تعداد این موارد بسیار اندک است، هرچند آمار دقیق را باید از مرجع مربوطه اعلام کرد.