جایی که سرماخوردگی پیش از آغاز، متوقف میشود
به گزارش «سایتکدیلی» (SciTechDaily)، وقتی «راینوویروس» (rhinovirus)، عامل اصلی سرماخوردگی معمولی، پوشش داخلی بینی را آلوده میکند، سلولهای مجاری بینی بلافاصله به طور هماهنگ وارد عمل میشوند تا از بدن دفاع کنند. این سلولها طیف گستردهای از پاسخهای ضدویروسی را فعال میکنند که برای محدود کردن عفونت طراحی شدهاند.
راینو ویروس از نمای خیلی نزدیک
در مطالعهای که به تازگی در مجله «Cell Press Blue» منتشر شده است، پژوهشگران نشان میدهند که این دفاع هماهنگ سلولی نقشی اساسی در این دارد که آیا فرد اصلا بیمار میشود یا نه و شدت علائم او تا چه اندازه خواهد بود. این یافتهها نشان میدهد که اغلب واکنش بدن به راینوویروس ـ نه صرفا خود ویروس ـ تعیینکننده پیامد عفونت است.
«الن فاکسمن»، نویسنده ارشد و استاد دانشکده پزشکی ییل، میگوید: «راینوویروسها بهعنوان عامل شماره یک سرماخوردگیهای معمولی و یکی از علل اصلی مشکلات تنفسی در افراد مبتلا به آسم و دیگر بیماریهای مزمن ریوی، اهمیت زیادی برای سلامت انسان دارند. این پژوهش به ما اجازه داد به پوشش داخلی بینی انسان نگاه کنیم و ببینیم در طول عفونت راینوویروسی، در سطوح سلولی و مولکولی چه رخ میدهد».
ساخت یک مدل انسانی از پوشش داخلی بینی
برای بررسی دقیق این دفاعهای اولیه، تیم پژوهشی بافت بینی انسان را در آزمایشگاه پرورش داد. آنها سلولهای بنیادی بینی را به مدت چهار هفته کشت دادند، در حالی که سطح فوقانی آنها در معرض هوا قرار داشت. این فرایند سلولها را واداشت تا به بافتی پیچیده تبدیل شوند که شباهت نزدیکی به پوشش مجاری بینی و راههای هوایی ریه انسان دارد. بافت حاصل شامل سلولهای تولیدکننده مخاط و همچنین سلولهای مژکدار بود؛ ساختارهای مومانند بسیار کوچکی که به حرکت مخاط به بیرون از ریهها کمک میکنند.
فاکسمن میگوید: «این مدل پاسخهای بدن انسان را بسیار دقیقتر از ردههای سلولی متداولی که در پژوهشهای ویروسشناسی استفاده میشوند، بازتاب میدهد. از آنجا که راینوویروس در انسان بیماری ایجاد میکند؛ اما در سایر جانوران نه، مدلهای ارگانوئیدی از بافتهای انسانی برای مطالعه این ویروس به طور ویژه ارزشمند هستند».
«اینترفرونها» و دفاع ضدویروسی اولیه
با استفاده از این بافت آزمایشگاهی، دانشمندان توانستند مشاهده کنند که هزاران سلول منفرد چگونه به طور همزمان واکنش نشان میدهند. آنها همچنین بررسی کردند که وقتی حسگرهای سلولی شناسایی کننده راینوویروس مسدود میشوند چه اتفاقی رخ میدهد. این آزمایشها سامانهای حفاظتی و قدرتمند را آشکار کرد که توسط اینترفرونها هدایت میشود؛ یعنی پروتئینهایی که از ورود ویروسها به سلولها و تکثیر آنها جلوگیری میکنند.
هنگامی که سلولهای بینی راینوویروس را تشخیص میدهند، اینترفرونهایی آزاد میکنند که دفاعهای ضدویروسی را هم در سلولهای آلوده و هم در سلولهای سالم مجاور فعال میکند. این پاسخ هماهنگ محیطی ایجاد میکند که برای گسترش ویروس نامساعد است. اگر فعالیت اینترفرونی به سرعت آغاز شود، ویروس اغلب پیش از آنکه بتواند گسترش یابد متوقف میشود. اما زمانی که پژوهشگران در آزمایشگاه این پاسخ را خاموش کردند، راینوویروس به سرعت در بافت پخش شد، به سلولها آسیب رساند و در برخی موارد باعث مرگ ارگانوئیدهای (انداموارههای) آلوده شد.
«بائو وانگ»، نویسنده اول مقاله از دانشکده پزشکی ییل، میگوید: «آزمایشهای ما نشان میدهد که پاسخ سریع اینترفرونی تا چه حد برای کنترل عفونت راینوویروسی حیاتی و موثر است، حتی در غیاب هرگونه سلول ایمنی».
زمانی که پاسخ دفاعی از حد میگذرد
این مطالعه همچنین پاسخهای اضافی را شناسایی کرد که زمانی ظاهر میشوند که تکثیر ویروس افزایش مییابد. در این شرایط، راینوویروس میتواند مسیر حسگر جداگانه را فعال کند که باعث میشود سلولهای آلوده و غیرآلوده به طور جمعی مقادیر زیادی مخاط و سیگنالهای التهابی تولید کنند. این واکنش میتواند به التهاب مجاری هوایی و در برخی موارد به دشواری تنفس منجر شود.
به گفته پژوهشگران، این مسیرها میتوانند اهداف امیدبخشی برای درمانهایی باشند که علائم مضر را کاهش میدهند، در حالی که پاسخهای محافظتی ضدویروسی حفظ میشوند.
محدودیتهای مدل و گامهای بعدی
پژوهشگران یادآور میشوند که سامانه ارگانوئیدی (شبهاندامی) آنها شامل همه انواع سلولهای موجود در بدن انسان نیست. در عفونتهای واقعی، سلولهای دیگری ـ از جمله سلولهای ایمنی ـ به محل عفونت جذب میشوند تا به مبارزه با ویروس کمک کنند. درک اینکه این سلولها و سایر عوامل محیطی در مجاری بینی و راههای هوایی چگونه بر پاسخ بدن به راینوویروس تاثیر میگذارند، محور مهم مطالعات آینده خواهد بود.
«فاکسمن» میگوید: «مطالعه ما این دیدگاه را تقویت میکند که پاسخهای بدن به ویروس، بیش از ویژگیهای ذاتی خود ویروس، در تعیین اینکه آیا بیماری رخ میدهد یا نه و شدت آن تا چه اندازه است، اهمیت دارد. هدف قرار دادن سازوکارهای دفاعی، مسیر هیجانانگیزی برای توسعه درمانهای نوین به شمار میرود».
انتهای پیام/