عالمی نیسی استاد علامه////////

عالمی نیسی استاد علامه
.
تجربة آموزش عالی مجازی؛ مزایا و کاستی¬ها
با تأکید بر دانشگاه علامه طباطبائی(ره)
مسعود عالمی نیسی(عضو هیأت علمی و مدیر گروه تعاون و رفاه اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی)
اولا از تلاش¬های معاونت محترم آموزشی و کلیه کارکنان آن و البته مدیریت و کارکنان بخش رایانه دانشگاه باید تشکر کنم که در کم¬ترین زمان، آموزش مجازی دانشگاه را راه¬اندازی کردند، به¬گونه¬ای که تقریبا در برگزاری کلاس¬ها تأخیر به¬وجود نیامد. ثانیاً از وزارت فناوری اطلاعات و ارتباطات، بابت رایگان نمودن استفاده از سامانه¬های آموزشی، باید تقدیر و تشکر کرد.
به¬هر حال آموزش مجازی، به¬نوعی برای همه ما، اعم از اساتید، دانشجویان و کارمندان، تجربه جدیدی است و مستلزم یادگیری و تمرین همگی است و ما نسبت به این موضوع در دوره گذار هستیم. اما هر روند جدیدی، نیازمند ارزیابی و بهبود مستمر است. لذا بر اساس این اصل نقاط قوت و ضعفی که تاکنون و طی این مدت از تجربه آموزش مجازی در دانشگاه به نظرم می¬رسد را خدمتتان عرض می¬کنم:
نقاط قوت و مزایا:
1. آموزش مجازی بهترین ابزار موجود برای استمرار آموزش در فضای بیماری کرونا بوده است. قاعدتاً آموزش حضوری ممکن نبود و راه دیگری برای آموزش نیز وجود نداشت. سخن گفتن از تعطیلی دانشگاه، آن هم در فضایی که آینده آن مبهم است و معلوم نیست بیماری تا چه زمانی طول می¬کشد، چندان منطقی به¬نظر نمی¬رسد و بیش¬تر آسیب و ضرر دارد تا فایده.
2. آموزش مجازی زمینه برگزاری کلاس¬های مشترک با دانشگاه¬های خارجی را فراهم نموده است. از هم¬اکنون به¬عنوان مثال در دانشکده علوم اجتماعی، کارگاه¬های مجازی مشترک با اساتید خارجی، جهت برگزاری تصویب شده است. برگزاری این کارگاه¬ها زمینه¬سازی جهت برگزاری واحدهای درسی به صورت مشترک است.
3. زیرساخت¬های به¬وجود آمده، امکان برگزاری همایش¬های بین¬المللی مجازی را فراهم نموده¬اند. این موضوع می¬تواند به تسریع روند تبادل علمی با کشورهای دیگر کمک کند. دانشجویان به¬ویژه در مقاطع تکمیلی می¬توانند یافته¬های پایان¬نامه¬ها و رساله¬های خود را با هزینه بسیار کم¬تر در محافل علمی جهان مطرح کنند.
4. در ترم¬های بعد، دانشگاه¬های علامه طباطبائی(ره)، تهران، شهید بهشتی و کلیه دانشگاه¬های سطح الف، با استفاده از زیرساخت مجازی به¬وجود آمده، به¬عنوان دانشگاه معین، در دانشگاه¬های مناطق محروم فعالیت کنند. در این صورت این دانشگاه¬ها می¬توانند از اساتید مبرز دانشگاه¬های الف بهره ببرند. بنابراین آموزش مجازی می¬تواند در میان¬مدت به ارتقای عدالت آموزشی در کشور کمک کند.
5. به¬گفته اساتید و دانشجویان، فضای آموزش مجازی، نسبت به آموزش حضوری، به¬گونه¬ای بوده که در کلاس¬ها به اصل محتوای درسی بیشتر پرداخته می¬شود و لذا بهره¬وری محتوایی آن بیشتر است.
نقاط ضعف:
1. بخشی از دانشجویان در مناطقی زندگی می¬کنند که زیرساخت اینترنت در آنجا ضعیف است و لذا امکان بهره¬مندی از کلاس¬های برخط را ندارند. هر چند که به نحوی فایل¬های صوتی کلاس¬ها در اختیارشان گذاشته می¬شود. این موضوع تا اندازه¬ای نابرابری آموزشی برای بخشی از دانشجویان ایجاد می¬کند. اما باید گفت این تعداد درصد اندکی هستند و بر حسب گزارش معاونت آموزشی حدود 3 درصد کل دانشجویان دانشگاه علامه طباطبائی می¬باشند. امیدوارم این 3 درصد هم به¬نحوی پوشش داده شوند، اما در همین حالت نیز ابزار آموزشی دیگری که بیش از 97 درصد پوشش داشته باشد، در اختیار نبوده است.
2. برخی اشکالات فنی سامانه وبینار و قطع و وصل صدا یا تصویر در برگزاری برخی کلاس¬ها اختلال ایجاد کرده یا می¬کند. حداقل تا جایی که اطلاع دارم، این اشکالات، در اغلب کلاس¬ها یا به¬وجود نیامده یا اندک بوده است. اما به هر حال چنین اشکالاتی برای یک اقدام جدید، آن هم اقدامی که به اضطرار صورت گرفت، چندان دور از انتظار نیست. به¬هر حال حتی اگر وبینار انتظارات دانشجویان و اساتید را برآورده نکند، می¬توان به تغییر سامانه فکر کرد.
3. آموزش و ارتباط چهره¬به¬چهره میان استاد و دانشجو امری است که هیچ جایگزینی ندارد و آثار مثبت خویش را دارد. آموزش مجازی، هر قدر روان و پیشرفته، برگزار گردد، این جنبه¬های مثبت را کم¬تر دارد. به¬عنوان مثال در کلاس مجازی استاد چندان نمی¬تواند از دانشجویان بازخورد غیرکلامی بگیرد و متناسب با آن روند کلاس را مدیریت نماید. تأثیرپذیری دانشجو از استاد نیز کاهش می¬یابد.
4. مسأله منابع درسی نیز وجود دارد. هر چند دانشگاه در حال تلاش برای تهیه منابع به¬صورت نرم¬افزاری است. اما از آنجا که نشر الکترونیک منابع فارسی هنوز چندان رایج نشده است، لذا خدمات کتابخانه یا تهیه کتاب¬ها به¬صورت فیزیکی، با اشکالاتی مواجه شده است. البته در مورد مقاطع تکمیلی، بخشی از منابع به زبان¬های دیگر است که احتمال وجود نسخه الکترونیکی آن بیشتر است.
در مجموع اینجانب راه¬اندازی آموزش مجازی را فرصت مغتنمی برای جهش آموزش عالی کشور می¬بینم؛ چه در سطح داخلی و چه در سطح بین¬المللی. البته به¬دلیل جدید بودن، اشکالات خود را دارد که همه در حال تلاش برای رفع آن¬ها هستند. و در انتها مجدداً از تلاش همه دست¬اندرکاران آموزش مجازی تشکر می¬کنم که واقعاً در این روزها شبانه¬روزی وقت گذاشته¬اند تا کلاس¬ها متوقف نشوند. از اساتید و دانشجویان هم که تاکنون با حضور خود، این حرکت مؤثر را همراهی کرده¬اند تشکر می¬کنم و از آن¬ها دعوت می¬کنم تا از ظرفیت¬های این امکانات به¬وجود آمده بیشتر استفاده کنند.