تقابل روسیه و آمریکا در عصر ترامپ

از وضعیت کنونی روابط آمریکا و روسیه به عنوان بدترین وضعیت در روابط میان این دو قدرت بین‌المللی در دوره پسا جنگ سرد یاد می‌شود. این تحریم‌ها، بخش انرژی روسیه را هدف قرار داده و محدودیت‌های جدیدی علیه سرمایه‌گذاری آمریکا در شرکت‌های روسی، وضع کرده است. با شدت گرفتن رویارویی سیاسی روسیه و آمریکا، مسکو وارد فاز اقدامات متقابل علیه واشنگتن شده است. در این راستا ،ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه از اخراج 755 دیپلمات آمریکایی بعد از تصویب تحریم‌های جدید آمریکا علیه مسکو خبر داد و اعلام کرد به نظر نمی‌رسد به زودی تغییرات مثبت در روابط میان دو کشور ایجاد شود.

وزارت امور خارجه روسیه اعلام کرد این کاهش با هدف رساندن کارکنان نمایندگی‌های دیپلماتیک آمریکا به سطح کارکنان نمایندگی‌های روسیه در آمریکا صورت می‌گیرد. کنگره آمریکا در مرداد 1396 تحریم‌های جدیدی را علیه روسیه بیشتر به اتهام مداخله مسکو در انتخابات ریاست جمهوری این کشور تصویب کرد که البته پس از آن، دونالد ترامپ رییس جمهوری آمریکا نیز این مصوبه را امضاء و آن را تبدیل به قانون کرد. همین مساله باعث شد تا مقامات مسکو برای اولین بار به طور مستقیم ترامپ را هدف انتقادات خود قرار دهند. تا قبل از این، مسکو انتقادها را فقط متوجه محافل ضدروسی از جمله برخی اعضای کنگره این کشور می‌کرد.

در این چارچوب، سرگئی ریابکوف معاون وزیر خارجه روسیه اعلام کرد که ترامپ بر خلاف وعده‌های انتخاباتی خود رفتار می‌کند و سیاست خارجی دولت وی به مراتب سخت‌تر از دوره باراک اوباما شده است. وی تصریح کرد که سیاست خارجی آمریکا در قبال روسیه منفی‌تر شده و اجرای ایده‌ها و ابتکاراتی که ترامپ با آن به قدرت رسید، متوقف یا راکد شده است.

در واقع برخلاف تصور اولیه روسها درباره بهبود محسوس روابط واشنگتن و مسکو با روی کارآمدن ترامپ، اکنون روند اوضاع به گونه‌ای کاملا برعکس پیش می‌رود.

روسها امیدوار بودند که با ورود ترامپ به کاخ سفید، فضای جدیدی در روابط واشنگتن و مسکو پدید آید، اما وارد آمدن اتهامات جدی به ترامپ و تیم وی در زمینه مداخله روسیه به نفع وی در انتخابات ریاست جمهوری 2016 آمریکا و نیز روابط پنهانی برخی از مقامات تیم ترامپ با سفیر روسیه، باعث افزایش اتهامات علیه روسیه و ترامپ شده و حتی اقدام کنگره برای اعمال تحریم‌های جدید علیه روسیه‌، نوعی انتقام دموکرات‌ها از مسکو تلقی شده است.

در واقع دموکرات‌ها طرفدار تحریم روسیه هستند به‌دلیل اینکه معتقدند روسیه در انتخابات آمریکا دخالت کرده و به نفع ترامپ وارد رقابت انتخاباتی شده است. جمهوری‌خواهان هم برای اینکه بتوانند نظر دموکرات‌ها را به تحریم علیه ایران جلب کنند تحریم‌های روسیه را در این تحریم‌ها گنجاندند. در این زمینه سرگئی ریابکوف معاون وزیر خارجه روسیه اظهار داشته که دمکرات‌های آمریکا به‌گونه بی‌سابقه‌ای از روابط با روسیه به عنوان ابزار رسیدن به هدف خود و درهم شکستن ترامپ استفاده می کنند و مناسبات دو کشور را برای سال‌های طولانی تیره کردند. در مقابل ترامپ بارها تحقیقات درباره ارتباط احتمالی بین ستاد انتخاباتی‌اش با روسیه را اخبار جعلی خوانده و دموکرات‌ها را متهم به این خبر سازی‌ها کرده است. به نظر می‌رسد اقدام جدید کنگره آمریکا راه را بر هرگونه بهبود روابط روسیه و آمریکا ببندد.

در واقع اکنون شاهد تقابل آشکار بین ساختار حاکمیتی در آمریکا که تبلور آن کنگره است با دولت ترامپ در زمینه نحوه برخورد با روسیه هستیم. در حالی که ترامپ خواهان بهبود روبط با روسیه و حتی همکاری با آن در باره برخی مسائل بین‌المللی مانند بحران سوریه است ، اما اقدام کنگره در گسترش تحریم‌ها علیه روسیه راه را برای هرگونه گشایشی در این زمینه بسته است. ضمن اینکه اکنون شرکای اروپایی واشنگتن نیز بشدت نگران تبعات تحریم‌های جدید آمریکا علیه روسیه بر پروژه‌های مشترک اروپا با روسیه مانند خط لوله گازی نورداستریم -2 هستند. با توجه به اعمال تحریم‌های جدید و نیز تداوم اختلافات و شکاف‌ها در مواضع مسکو و واشنگتن در قبال بسیاری از مسائل بین‌المللی بویژه بحران سوریه و اوکراین و نیز تداوم رویکرد خصمانه کنگره آمریکا که آشکارا خواهان تشدید مواضع واشنگتن علیه مسکو است، امیدی به بهبود وضعیت کنونی و آغاز برهه‌ای جدید در روابط دو جانبه روسیه و آمریکا وجود ندارد. بلکه برخلاف آن می‌توان پیش‌بینی کرد که روسیه در واکنش به بسته تحریمی جدید آمریکا که بر بخش‌های مختلف اقتصاد روسیه بویژه بخش انرژی تاثیری بسیار منفی خواهد گذاشت ، اقدامات جدی اتخاذ کند. بویژه اینکه برای روسها درآمدهای نفتی و گازی از اهمیت زیادی برخوردار است و بسته تحریمی جدید کنگره آمریکا نیز دقیقا همین بخش را مد نظر قرار داده است.

هدف آمریکایی‌ها افزایش معنادار فشارها علیه روسیه با هدف تنبیه آن به دلیل دخالت در روند انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا که خط قرمز محسوب می‌شود و نیز تغییر سیاست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی روسیه است. با این حال تجربه گذشته نشان می‌دهد که روسها نه فقط در مقابل این فشارها مقاومت کرده اند، بلکه به اتخاذ اقدامات متقابل پرداخته‌اند. کما اینکه علاوه بر اقدامات متقابل دیپلماتیک ، مسکو اعلام کرده است که به تلاش برای کاهش وابستگی به شبکه‌های پرداخت آمریکا و دلار به عنوان یک ارز مرجع، سرعت خواهد بخشید.

* کارشناس مسائل استراتژیک