کتابخانه ۲۵ هزار جلدی حدادعادل به بنیاد دائرةالمعارف اسلامی پیوست؛ گنجینهای از هفت دهه انس با کتاب
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری آنا، آیین افتتاح کتابخانه شخصی غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، روز چهارشنبه ۲۷ آبانماه ۱۴۰۵، همزمان با هفته کتاب و کتابخوانی در بنیاد دائرةالمعارف اسلامی برگزار شد.
این کتابخانه که حاصل حدود هفت دهه مطالعه و گردآوری منابع علمی و فرهنگی است، بیش از ۲۵ هزار جلد کتاب و مجله را در بر میگیرد و با هدف توسعه فعالیتهای علمی و پژوهشی و فراهمکردن امکان دسترسی محققان به منابع ارزشمند، به بنیاد دائرةالمعارف اسلامی اهدا شده است.
کتابخانههای شخصی؛ پشتوانهای برای توسعه پژوهش
در این مراسم، غلامعلی حدادعادل با اشاره به نقش کتابخانهها در پیشبرد فعالیتهای علمی و پژوهشی، مجموعههای اهدایی استادان و شخصیتهای علمی را از ظرفیتهای مهم مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی دانست.
وی با اشاره به نمونههایی همچون کتابخانه ملی ملک، کتابخانه وزیری یزد و کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی اظهار کرد: کتابخانههای شخصی استادان و عالمان، علاوه بر فراهمکردن منابع مورد نیاز پژوهشگران، امکان بهرهمندی از تجربه علمی و مطالعاتی صاحبان این مجموعهها را نیز فراهم میکنند.
حدادعادل با اشاره به ویژگیهای کتابخانه اهدایی خود گفت: این مجموعه بالغ بر ۲۵ هزار جلد کتاب دارد و شمار زیادی از کتابهای آن دارای حاشیهنویسیها و یادداشتهای مطالعاتی است که میتواند برای محققان سودمند باشد.
وی همچنین از نظارت بر روند تجهیز و آمادهسازی کتابخانه و برنامهریزی برای استمرار توسعه کیفی آن سخن گفت و تأکید کرد که این مجموعه با هدف حفظ پویایی و استفاده علمی در اختیار بنیاد قرار گرفته است.
مروری بر تجربه شکلگیری کتابخانههای بزرگ علمی
در ادامه، سخنرانان مراسم به تجربه شکلگیری و توسعه کتابخانههای شخصی و عمومی در ایران پرداختند. از جمله رضا مختاری، عضو هیئت امنای بنیاد دائرةالمعارف اسلامی و رئیس مرکز کتابشناسی شیعه، به نمایندگی از سیدمحمود مرعشی، گزارشی از فعالیتهای کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی ارائه کرد.
وی با اشاره به تلاشهای چندینساله سیدمحمود مرعشی برای توسعه این کتابخانه، به انتشار ۶۶ جلد فهرست نسخههای خطی، پنج جلد فهرست نسخههای عکسی و ۱۲ جلد فهرست کتابهای چاپی هند اشاره کرد.
مختاری همچنین از نگهداری دستخط و آثار خطی شماری از بزرگان و عالمان شیعه در این مجموعه خبر داد و گفت: آثاری از شیخ طوسی، علامه حلی، شهید ثانی، علامه مجلسی، شیخ بهایی و میرداماد در این کتابخانه نگهداری میشود.
وی ارتباط گسترده کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی با مراکز علمی و کتابخانههای جهان را از دیگر ویژگیهای این مجموعه برشمرد و بر اهمیت خدماترسانی آن به محققان و پژوهشگران تأکید کرد.
صالحی: کتابخانه حدادعادل بازتاب هفت دهه فعالیت علمی است
[11/18/2026 5:37 PM] فلاح دانشگاه: رئیس مرکز کتابشناسی شیعه ادامه داد: برخی تبلیغات منفی ناشی از گلایه افرادی است که تاجر نسخه یا دلال عکس نسخه هستند، نه پژوهشگر واقعی. گاهی افرادی مراجعه میکنند و یکجا سفارش ۵۰۰ نسخه را درخواست میکنند که طبیعتاً چنین انتظاری بجا نیست. خدماترسانی این کتابخانه در بخش نسخههای خطی و چاپی به پژوهشگران در سطح بسیار خوبی قرار دارد.
مختاری با اشاره به تأثیر این کتابخانه در فعالیتهای پژوهشی خود گفت: اگر کتابخانه آیتالله مرعشی وجود نداشت، کارهای پژوهشی ناچیزی که اینجانب انجام دادهام، به هیچوجه به ثمر نمیرسید.
وی با بیان اینکه فعالیت علمی آیتالله مرعشی نجفی در زمینه دسترسی دیگران به منابع کتابی، حتی پیش از تأسیس رسمی کتابخانه آغاز شده بود، افزود: ایشان کتابهای خود را در اختیار دیگران قرار میدادند و بسیاری از رجال و چهرههای برجسته دانشگاهی با ایشان ارتباط داشتند.
وی از مرحوم آقابزرگ تهرانی، مرحوم قزوینی، مرحوم سیدمحمد مشکات، مرحوم فروزانفر، مرحوم زرینکوب، مدرس رضوی، جلالالدین همایی، محمود شهابی و مرحوم عباس اقبال آشتیانی بهعنوان برخی از این چهرهها نام برد.
مختاری در ادامه به نامههای عباس اقبال آشتیانی به آیتالله مرعشی اشاره کرد و گفت: مرحوم عباس اقبال در سالهای پایانی عمر خود شش نامه به آیتالله مرعشی نوشته که پایان همه آنها با عبارت «ارادتمند صمیمی» امضا شده است.
وی با اشاره به عبارتهای آغازین این نامهها، مواردی از جمله «روحی فداک» در نامه ۱۲ بهمن ۲۵۲۵ شاهنشاهی، «دوست علامه بزرگوارم» در نامه ۳۰ شهریور ۱۳۲۷، «دوست بزرگوار ارجمندم» در نامه ۲۱ آذر ۱۳۲۷، «مخدوم معظم» در نامه ۹ تیر ۱۳۲۸ و «مخدوم معظم ارجمندم» در نامه ۵ بهمن ۱۳۲۸ را یادآور شد.
صالحی: کتابخانه حدادعادل حاصل ۶۰ تا ۷۰ سال مأنوسبودن با کتاب است
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، سخنران بعدی این مراسم بود که پس از اشاره به کتابخانههای مهم و تأثیرگذار، درباره دامنه فعالیتهای علمی و فرهنگی غلامعلی حدادعادل اظهار کرد: مشخص است که ایشان ۶۰ تا ۷۰ سال یا بیشتر با کتاب مأنوس بودهاند و حوزههای فعالیتشان بسیار متنوع است.
وی افزود: قصد ندارم در محضر ایشان اغراق کنم و همواره تلاش میکنم از ادبیاتی به دور از اغراق استفاده کنم، اما دامنه علایق ایشان حوزههای متنوعی را دربرمیگیرد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به حوزه فلسفه بهعنوان یکی از زمینههای فعالیت حدادعادل گفت: ایشان بیش از ۶۰ سال در این حوزه تخصصی فعالیت داشتهاند، استاد دانشگاه بودهاند و در همایشهای مختلف سخنرانی کردهاند. به تعبیری، از پای فیزیک به پای فلسفه پناه بردهاند.
صالحی حوزه شعر و ادبیات را از دیگر علایق حدادعادل برشمرد و گفت: ایشان هم به خواندن شعر علاقه دارند، هم شعر میسرایند و هم در زمینه نقد شعر فعالیت میکنند.
وی با اشاره به فعالیتهای حدادعادل در حوزه زبان فارسی بیان کرد: تعلق خاطر ایشان به این حوزه بیش از نیم قرن سابقه دارد و مطالعات، تدریس، سخنرانی، مقالهنویسی و مدیریت فرهنگی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی را شامل میشود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی حوزه ترجمه را نیز از دیگر زمینههای فعالیت وی دانست و با اشاره به حوزه تعلیم و تربیت گفت: نقشآفرینی آقای حدادعادل از سالهای ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ بهطور مشخص در تدوین کتابهای درسی در دهه نخست انقلاب آغاز شد. از جمله این فعالیتها میتوان به تدوین کتاب «بینش دینی» در سالهای ۱۳۵۹ و ۱۳۶۰ اشاره کرد که فراتر از یک کتاب درسی دانشآموزی و در سطح مباحث بینابینی بود.
وی ادامه داد: مسئولیت در مجلات رشد نیز از دیگر فعالیتهای ایشان بود. حدادعادل مدتی معاون وزیر آموزش و پرورش بودند و بیش از یک دهه در این مسئولیتها حضور داشتند. نخستینبار که به خدمت ایشان رسیدیم، در مجموعه مجلات رشد بود که تعداد آنها به ۲۰ مجله رسیده بود و ایشان با اشاره به این مجموعه میگفتند بچههایمان اکنون به این عدد رسیدهاند.
صالحی با اشاره به اهمیت مجلات رشد زبان و ادبیات فارسی و دیگر فعالیتهای حدادعادل در حوزه پرورش افزود: ایشان نقل میکردند که در زمان ریاستجمهوری حضرت آقا، ایشان فرموده بودند «رشد معلم را من از اول تا آخر میخوانم». پیوند فعالیتهای آموزشی حدادعادل با فعالیتهای همسر ایشان در این زمینه نیز ترکیب ویژهای در مباحث آموزشی ایجاد کرده است.
وی با اشاره به فعالیتهای دینی حدادعادل اظهار کرد: تعلقات دینی ایشان تنها به تبلیغات دینی محدود نبوده، بلکه تبلیغ و تعلیم دینی را در کنار یکدیگر پیش بردهاند. ترجمه قرآن کریم، برخی ترجمههای دیگر از منابع دینی و همچنین مقالات و کتابهای حوزه اسلامشناسی از جمله فعالیتهای ایشان در این زمینه است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی حوزه علوم سیاسی و سیاست را نیز از زمینههای فعالیت حدادعادل دانست و گفت: تعلقات سیاسی ایشان و خانوادهشان از دوران نهضت ملی دکتر مصدق، قیام ۱۵ خرداد و پس از انقلاب ادامه داشته است.
صالحی با اشاره به مستندی که اخیراً از سازمان صداوسیما پخش شده است، افزود: در این مستند به سالهای ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ و شرایط سیاسی پرالتهاب کشور اشاره شده بود؛ دورهای که حدادعادل عضو شورای پنجنفره و سپس شورای سهنفره صداوسیما بودند. ایشان پس از آن نیز سه دوره نمایندگی مجلس و مسئولیتهای دیگری را بر عهده داشتند؛ بنابراین صرفاً یک دانشمند نیستند و در حوزه سیاست نیز تعلق خاطر داشتهاند.
وی با جمعبندی حوزههای فعالیت حدادعادل گفت: علوم انسانی در سه شاخه دین، فلسفه و زبان و ادبیات، حوزههایی میانرشتهای دارد و کسانی که در این زمینهها فعالیت میکنند، با وجود تفاوت در میزان تسلط، همگی در کتابخانه ایشان انعکاس یافتهاند.
صالحی یکی از مهمترین ابعاد فعالیت حدادعادل را مسئولیت ریاست بنیاد دائرةالمعارف اسلامی از سال ۱۳۷۳ تاکنون دانست و افزود: مسئولیت در یک نهاد علمی، فرد را با تعلقاتی فراتر از حوزه تخصصی خود درگیر میکند. کتابخانه ۲۵ هزار جلدی ایشان نیز در واقع مجموعهای جامع است که بر اساس علایق و زمینههای مطالعاتی ایشان گردآوری شده است.
وی با اشاره به سرنوشت متفاوت کتابخانههای شخصی در کشور بیان کرد: برخی از این کتابخانهها مانند کتابخانه ملک به تأسیس نهادی جدید با پشتوانههای اقتصادی انجامیدهاند و برخی دیگر مانند کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی به کتابخانهای مستقل تبدیل شدهاند. اما نوع دیگری از این اقدام، پیوند کتابخانه شخصی با مراکز علمی موجود است؛ رویکردی که حدادعادل انتخاب کردهاند و مجموعه خود را به بنیادی اهدا کردهاند که بیش از ۳۰ سال از عمرشان را در آن گذراندهاند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: این اقدام پیشتر نیز نمونههایی داشته است؛ از جمله مرحوم سیدمحمد مشکات که کتابهای خود را به دانشگاه تهران اهدا کرد و این مجموعه به هسته مرکزی کتابخانه دانشگاه تبدیل شد، یا استاد یحیی مهدوی که اقدام مشابهی در ارتباط با دانشنامه انجام دادند. دکتر حدادعادل برای پایانبندی این کار نیز اندیشیدهاند تا مجموعه ایشان به محلی برای استفاده اهل علم تبدیل شود.
صالحی در پایان برای حدادعادل طول عمر و توفیقات فراوان آرزو کرد و با اشاره به شرایط دشوار و حماسی خانوادههای شهدای ایران گفت: مهم این است که کاروان علم، عزت، اقتدار و استقلال ایران همچنان به راه خود ادامه دهد.
گنجینهای در ۹ حوزه علمی و فرهنگی
ایرج فرجی، عضو هیئت امنای کتابخانه حدادعادل، نیز با تشریح ویژگیهای این مجموعه، چهار رکن اصلی فعالیت کتابخانهها را مجموعهسازی، سازماندهی و فهرستنویسی، اطلاعرسانی و مدیریت عنوان کرد و گفت: کتابخانه حدادعادل در هر چهار حوزه مورد توجه و برنامهریزی قرار گرفته است.
وی با اشاره به اینکه این مجموعه از یک صندوقخانه کوچک خانوادگی و کتابهایی که حدادعادل در دوران نوجوانی با عیدیهای خود خریداری میکرد، آغاز شده است، افزود: این کتابخانه پس از حدود ۷۰ سال به مجموعهای با بیش از ۲۵ هزار جلد کتاب و مجله تبدیل شده است.
به گفته فرجی، منابع این کتابخانه در ۹ حوزه اصلی فلسفه، دین، تاریخ و جغرافیا، علوم اجتماعی، آموزشوپرورش، هنر، زبان و ادبیات فارسی، علوم محض و کاربردی و کتابهای مرجع و دانشنامهها دستهبندی شدهاند.
وی غنای منابع فلسفی این کتابخانه، بهویژه در زمینه کانتپژوهی، و همچنین مجموعه آثار مرتبط با فردوسی، شاهنامه، سعدی، مولانا و حافظ را از ویژگیهای برجسته آن برشمرد.
فرجی همچنین به وجود مجموعههایی از آثار اسلامشناسی، ایرانشناسی، کتابهای فارسی منتشرشده در خارج از کشور و آثار ناشران معتبر اشاره کرد و این کتابخانه را گنجینهای ملی دانست که اکنون در اختیار یک نهاد پژوهشی قرار گرفته است.
حفظ یادداشتهای مطالعاتی حدادعادل در کنار کتابها
در بخش دیگری از مراسم، سید عرب گزارشی از روند انتقال و آمادهسازی کتابخانه ارائه کرد و گفت: فرایند تحویل مجموعه از ۱۴ مردادماه آغاز شده و در این مرحله حدود پنج هزار نشریه و ۲۰ هزار جلد کتاب دریافت شده است.
وی با اشاره به خرید و نصب نرمافزار کتابخانهای و آغاز مراحل ثبت، مهرگذاری، فهرستنویسی و آمادهسازی منابع افزود: کتابها در روزهای اخیر به محل جدید کتابخانه منتقل شدهاند.
به گفته وی، این کتابخانه از روز شنبه، همهروزه از ساعت ۸ صبح تا ۱۹ پذیرای علاقهمندان خواهد بود و متقاضیان عضویت میتوانند با اسکن رمزینه نصبشده در محل، از شرایط ثبتنام اطلاع پیدا کنند.
سید عرب همچنین از اختصاص دو بخش ویژه در کتابخانه خبر داد؛ نخست، بخش دستنوشتهها و حاشیهنویسیهای حدادعادل بر کتابهای مطالعهشده که قرار است در آینده با نظارت وی بهصورت مستقل منتشر شود و دوم، بخش آثار قلمی و کتابهای گردآوریشده توسط او.
حدادعادل عضو پیوسته آکادمی علوم تاجیکستان شد
در بخش پایانی این مراسم، نظامالدین زاهدی، سفیر جمهوری تاجیکستان در ایران، ضمن تبریک افتتاح کتابخانه شخصی حدادعادل، از پذیرش وی بهعنوان عضو پیوسته آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان خبر داد.
وی با اشاره به سهم حدادعادل در توسعه علم، ادب و فرهنگ و گسترش همکاریهای علمی و فرهنگی میان ایران و تاجیکستان گفت: آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان با توجه به جایگاه علمی و فرهنگی وی، عضویت پیوسته این آکادمی را به او اعطا کرده است.
زاهدی در ادامه، سند و نشان عضویت حدادعادل در آکادمی علوم تاجیکستان را به وی اهدا کرد و همچنین از انتشار کتاب «گل یاس»، مجموعهای از اشعار حدادعادل، در تاجیکستان خبر داد.
انتهای پیام/