شانههای مردم نصفجهان زیر بار داغ ۳۷۰ شهید
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، صبح ۲۵ آبان ۱۳۶۱، اصفهان از همان ساعتهای ابتدایی روز حالوهوای دیگری داشت. خیابانها آرامآرام از جمعیت پر میشدند و مردم از محلههای مختلف خود را به مسیر تشییع میرساندند. قرار بود پیکر ۳۷۰ شهید عملیات محرم در شهر بدرقه شود؛ جوانانی که چند روز پیشتر در میدان نبرد از پا ننشسته بودند و حالا شهر باید با آنان وداع میکرد.
میدان امام و خیابانهای اطراف، زیر پای جمعیتی قرار گرفته بود که برای آخرین بدرقه آمده بودند. مادران و پدران داغدار، خانوادههایی که چشم به تابوتها دوخته بودند و مردمی که با حضورشان میخواستند در این سوگ شریک باشند، تصویری از اصفهان آن روز ساخته بودند؛ شهری که یکباره در ماتم فرزندانش نشسته بود.
اما ماجرای ۲۵ آبان تنها به تشییع پیکرهای شهدا و حضور انبوه مردم محدود نماند. در پشت این بدرقه بزرگ، روایت دیگری هم جریان داشت؛ روایت مردمی که پیش از رسیدن تابوتها، خانههای خود را برای خاکسپاری شهدا آماده کرده بودند و جوانهایی که ساعاتی پس از مراسم، دوباره عازم جبهها شدند.
از عملیات محرم تا روز وداع اصفهان
برای رسیدن به صبح ۲۵ آبان باید چند روز به عقب برگشت؛ به دهم آبان ۱۳۶۱، زمانی که عملیات محرم با رمز «یا زینب (س)» در منطقه عملیاتی شرهانی و ارتفاعات حمرین آغاز شد.
رزمندگان یگانهای مختلف، از جمله لشکر ۱۴ امام حسین (ع) و لشکر ۸ نجف اشرف، در این عملیات حضور داشتند. بارندگی شدید و طغیان رودخانه دویرج، شرایط دشواری برای نیروها رقم زد و عبور از رودخانه به یکی از سختترین مراحل عملیات تبدیل شد. در جریان این نبرد، شمار زیادی از رزمندگان به شهادت رسیدند و استان اصفهان ۷۵۰ شهید تقدیم کرد.
از میان این شهدا، پیکر ۳۷۰ نفر به اصفهان منتقل شد تا روز ۲۵ آبان در این شهر تشییع و به خاک سپرده شوند؛ پیکر دیگر شهدا نیز به شهرستانهای استان انتقال یافت.
با نزدیک شدن به روز تشییع، خانوادهها در انتظار رسیدن پیکر عزیزانشان بودند و شهر برای برگزاری مراسمی آماده میشد که ابعاد آن فراتر از یک تشییع معمولی بود.
خانههایی که برای شهدا جا باز کردند
ماجرای میزبانی اصفهان از ۳۷۰ شهید، از روز تشییع آغاز نشد. دو روز پیش از آن، وقتی تعداد پیکرهایی که قرار بود در شهر به خاک سپرده شوند مشخص شد، مسئولان ستاد شهدا با مسئلهای جدی روبهرو شدند؛ فضای گلستان شهدا برای خاکسپاری این تعداد پیکر کافی نبود.
در آن روزها اکبر علییاری مسئولیت ستاد شهدای اصفهان را بر عهده داشت. او و دیگر اعضای ستاد برای حل این مشکل، به سراغ خانههای اطراف گلستان شهدا رفتند. عصر ۲۳ آبان، موضوع نیاز به تخلیه و آمادهسازی بخشی از منازل برای گسترش محل خاکسپاری با ساکنان محله در میان گذاشته شد.
واکنش اهالی، فراتر از یک موافقت ساده بود. حدود ۱۶ خانه در محدوده کوچه لسانالارض تا پشت تکیه لسانالارض برای این کار تخلیه و آمادهسازی شد. برخی از ساکنان نهتنها خانههای خود را در اختیار این کار قرار دادند، بلکه خودشان نیز در تخریب بخشهایی از منازل و آمادهسازی محل مشارکت کردند.
در روزهایی که خانوادهها چشمانتظار پیکر فرزندانشان بودند، خانههای اطراف گلستان شهدا نیز به بخشی از این میزبانی تبدیل شدند؛ خانههایی که برای فراهم شدن جای دفن شهدا، از فضای زندگی خود گذشتند.
خیابانهایی که زیر پای مردم گم شدند
صبح روز تشییع، جمعیت از مسیرهای مختلف به سمت میدان امام حرکت میکرد. خیابانهای جی و احمدآباد از جمله مسیرهایی بودند که مردم در آنها به هم پیوستند. حاج عبدالله اکبری، از حاضران در آن مراسم، بعدها از جمعیتی یاد کرد که بیش از سه کیلومتر از مسیر را پوشانده بود.
هرچه جمعیت به میدان امام نزدیکتر میشد، ابعاد حضور مردم بیشتر خود را نشان میداد. میدان از جمعیت پر شده بود و چشمانداز خیابانها، تا جایی که نگاه امتداد پیدا میکرد، به مردمی میرسید که برای بدرقه شهدا آمده بودند.
در گلستان شهدا نیز ازدحام به اندازهای بود که پیدا کردن جایی برای ایستادن دشوار شده بود. حیدرینبی، همسر و مادر دو شهید به نامهای محمدعلی و اسماعیل، که خود در آن مراسم حضور داشت، حالوهوای آن روز را به زلزلهای تشبیه کرده بود؛ زلزلهای که این بار نه دیوارها و خانهها، بلکه دل و جان مردم را لرزانده بود.
در میان آن جمعیت، خانوادههایی حضور داشتند که داغ شهادت عزیزانشان را بر دوش میکشیدند. حیدرینبی نیز یکی از همان مادران داغدار بود؛ زنی که در کنار دیگر خانوادهها، در مراسم بدرقه جوانانی شرکت کرده بود که سرنوشتشان با دفاع از سرزمین گره خورده بود. در خاطره او، در کنار اندوه سنگین آن روز، تصویری از زنانی باقی مانده بود که با وجود داغ بزرگ، تلاش میکردند استواری خود را حفظ کنند.
از بالای بازار مسگرها؛ ثبت یک روز تاریخی
آن روز، خیابانها فقط محل عبور تابوتها و تشییعکنندگان نبودند؛ چشمهایی هم از گوشهوکنار شهر این لحظات را ثبت میکردند تا تصویری از آن روز برای سالهای بعد باقی بماند.
مهدی جانیپور، عکاس پیشکسوت دفاع مقدس، یکی از کسانی بود که دوربینش را به میان جمعیت برد. او از بالای بازار مسگرها، صحنه حضور انبوه مردم در خیابانهای اصفهان را ثبت کرد؛ جمعیتی که برای تشییع پیکر ۳۷۰ شهید به میدان آمده بودند.
تصاویر ثبتشده از آن روز، امروز بخشی از اسناد تاریخی ۲۵ آبان به شمار میروند؛ قابهایی از خیابانهای مملو از مردم، تابوت شهدا و شهری که در سوگ فرزندانش به میدان آمده بود. در کنار خاطرات خانوادهها و حاضران، همین تصاویر کمک میکنند تا ابعاد آن بدرقه بزرگ از حافظه نسلهای بعد دور نماند.
مرتضی آرسته، از پیشگامان انقلاب اسلامی در اصفهان و از حاضران در آن روز نیز، در روایت خود بر نقش مردم در شکلگیری این حماسه تأکید کرده است. از نگاه او، اهمیت ۲۵ آبان تنها در شمار بالای شهدا یا گستردگی مراسم خلاصه نمیشد؛ آنچه این روز را در حافظه شهر ماندگار کرد، حضور و همراهی مردمی بود که از پیش از تشییع تا زمان خاکسپاری، در کنار خانوادههای شهدا ایستادند.
بدرقهای که به پایان نرسید
با پایان مراسم تشییع و خاکسپاری، اصفهان هنوز در سوگ فرزندانش بود؛ اما روز ۲۵ آبان اتفاق دیگری هم در خود داشت. در همان روزی که مردم پیکر ۳۷۰ شهید را بدرقه کرده بودند، جوانان دیگری آماده رفتن به جبهه میشدند.
محمدتقی امینی، از فرماندهان گروهان زرهی نجف اشرف در عملیات محرم، از اعزام نیروهای تازهنفس در عصر همان روز یاد کرده است. به روایت او، در حالی که شهر هنوز درگیر مراسم تشییع بود، یک لشکر از استان اصفهان برای حضور در جبهههای نبرد اعزام شد.
این تصویر، یکی از ماندگارترین بخشهای روایت ۲۵ آبان است؛ شهری که صبح آن را با تابوتهای فرزندانش بدرقه کرده بود و عصر، بار دیگر جوانانش را راهی جبهه میکرد. سوگ و اعزام، دو اتفاق جدا از هم نبودند؛ در فاصله چند ساعت، کنار یکدیگر قرار گرفته بودند و روزی را رقم زدند که در آن، فقدان و ادامه مسیر همزمان دیده میشد.
روزی که در حافظه اصفهان ماند
۲۵ آبان ۱۳۶۱، برای اصفهان فقط روز تشییع ۳۷۰ شهید نبود. این روز، روایت شهری بود که در برابر داغی بزرگ، تنها به سوگواری بسنده نکرد؛ مردمانش خانههای خود را برای خاکسپاری شهدا گشودند، در آمادهسازی محل دفن مشارکت کردند، در خیابانها به بدرقه ایستادند و پس از آن نیز شاهد اعزام نیروهای تازه به جبهه بودند.
اکنون، با گذشت بیش از چهار دهه، بسیاری از کسانی که آن روز را به چشم دیدهاند سالخورده شدهاند و برخی از خانوادههای داغدار نیز دیگر در میان ما نیستند؛ اما خاطراتشان در کنار تصاویر ثبتشده، همچنان جزئیات آن روز را زنده نگه داشته است.
به همین دلیل است که ۲۵ آبان در تقویم استان اصفهان به نام روز حماسه و ایثار مردم این شهر شناخته میشود؛ روزی که برای فهم آن، باید هم به تابوتهای روی دست مردم نگاه کرد، هم به خانههایی که برای میزبانی از شهدا گشوده شدند و هم به جوانانی که در پایان همان روز، دوباره راه جبهه را در پیش گرفتند.
انتهای پیام/