خیزش علمی نیازمند تحول در علوم انسانی و فرهنگ اندیشیدن است

به گزارش خبرگزاری آنا، مهدیه محمدی؛ عضو هیات علمی دانشگاه تهران در یادداشتی با محوریت «علوم اجتماعی گرفتار هاضمه غرب‌گرایی»، نوشت: «پیشرفت کشور نیازمند یک خیزش علمی عمیق و شتابان است» جمله‌ای که رهبر انقلاب خطاب به نخبگان و مدال آورندگان فرموند در دل خود نکات ژرفی دارد که پیش از نخبگان و مدال آورندگان، بدنه علوم انسانی جامعه علمی باید آن را سرلوحه قراردهند.

در کنار مسئولان دستگاه‌ها و مراکز علمی و تحقیقاتی، دوبال اصلی خیزش علمی در عرصه دانشگاه، اساتید و دانشجویان هستند، اما به راستی در شرایط فعلی، برنامه جدی و عملی دقیق در علوم پایه و علوم انسانی که مطالبه اخیر رهبر انقلاب هم هستند چگونه محقق می‌شود؟

در حالیکه به عنوان مثال در علوم اجتماعی فعلی، ناامیدی و مایوس سازی دانشجویان این عرصه ریشه چندین دهه‌ای دارد.

بلعیده شدن در هاضمه استعمار غربی و تنیده شدن در افکار غرب گرایی برخی اساتید و نحله‌های حاکم بر جریان فکری علوم اجتماعی، نتیجه‌ای جز ناامید سازی و از بین رفتن خلاقیت نداشته و نخواهد داشت.

به همین منظور مقابله با ناامیدسازی نخبگان پیش از آنکه یک امر تبلیغاتی باشد، یک مساله ساختاری و نهادی است.

از منظر انسان‌شناسی، خیزش علمی زمانی به یک تحول پایدار ملی تبدیل می‌شود که از سطح سیاست‌های مقطعی و برنامه‌های اداری فراتر رفته و به بخشی از فرهنگ عمومی و نظام معنایی جامعه تبدیل شود. این‌مهم در وهله اول از محیط دانشگاهی باید آغاز شود و سپس به یک امر فرهنگی عمومی تبدیل شود.

قدرت علمی یک کشور را صرفا نمی‌توان در تولیدات عینی دید بلکه یکی از مهم‌ترین جلوه‌های آن در نوع انسانی است که تربیت می‌کند.

انسانی پرسشگر، خلاق، مسئولیت‌پذیر، برخوردار از اعتمادبه‌نفس علمی و قادر به گفت‌و‌گو با جهان نه صرفا نشخوار کننده نظریات و داده‌های نظریه پردازان غربی. چنین انسانی نه در تعارض با جامعه و هویت تاریخی خود، بلکه بابهره‌گیری خلاقانه از دانش جهانی، می‌تواند در ساخت ایرانی قوی نقش‌آفرینی کند.

از منظر انسان شناسی می‌توان گفت که خیزش علمی واقعی، پیش از آنکه جهشی در تولید دانش باشد، تحولی در فرهنگ اندیشیدن، مناسبات اجتماعی و شیوه زیستن یک جامعه است.

این مهم به طور عام در علوم انسانی و به طور اخص در علوم اجتماعی که باید فکری اساسی برای‌پویایی آن کرد، محقق نمی‌شود مگر آنکه پاسخی اساسی به این پرسش که چه نوع جامعه‌ای می‌تواند علم را به یک نیروی زنده، مولد و تحول‌آفرین تبدیل کند؟ ارائه داد.

یکی از محور‌های اصلی دراین جامعه قطعا نخبگان به مثابه کنشگران اجتماعی و نه صرفا دارنده سرمایه فردی هستند.

از منظر انسان شناسی، نخبه زمانی به یک نیروی مؤثر در توسعه جامعه تبدیل می‌شود که بتواند سرمایه علمی و فرهنگی خود را از سطح موفقیت فردی فراتر برده و در خدمت حل مسائل جمعی قرار دهد، در این صورت است که جامعه از یک سو بستر پرورش استعداد‌ها و از سوی دیگر استعداد‌های پرورش‌یافته هم در بازتولید ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی جامعه نقش‌آفرینی خواهد شد.

در بسیاری از گفتمان‌های تربیتی و سیاست‌گذاری‌های معمولا استعداد و نخبگی را یک موهبت طبیعی قلمداد می‌کنند در حالیکه اگر این موهبت را یک امانت تلقی کنیم، این موهبت به مالکیت از فرد گرفته می‌شود و به یک مرجعِ جمعی سپرده می‌شود. استعداد دیگر نه یک دارایی، بلکه یک بدهی است؛ و صاحب آن نه مالک، بلکه امین آن است؛ لذا مسئولیت ناشی از این امانت، فرد را به سمت وظیفه و کنشگری صحیح سوق می‌دهد.