دیپلماسی علمی باید به پیشران قدرت ملی تبدیل شود/ ضرورت شبکه‌سازی پایدار با نخبگان ایرانی
عابد اکبری کارشناس روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با خبرنگار سیاسی آنا، با تبیین جایگاه علم و فناوری در معادلات قدرت جهانی اظهار داشت: امروزه، دیپلماسی علمی و فناوری یکی از پیشران‌های اصلی سیاست خارجی کشور و ابزاری راهبردی برای ارتقای قدرت ملی، افزایش ظرفیت چانه‌زنی بین‌المللی و تقویت جایگاه ایران در نظم در حال تحول جهانی است.
دیپلماسی علمی حلقه اتصال سیاست خارجی و اقتصاد دانش‌بنیان است
این کارشناس روابط بین‌الملل با اشاره به تغییر مؤلفه‌های قدرت در نظام بین‌الملل توضیح داد: در شرایطی که مؤلفه‌های قدرت صرفاً به توان نظامی و اقتصادی محدود نیستند و دانش، فناوری، نوآوری و سرمایه انسانی نقش تعیین‌کننده‌ای در رقابت‌های بین‌المللی دارند، دیپلماسی علمی باید به‌عنوان بخشی از دیپلماسی فعال و توسعه‌گرای کشور مورد توجه قرار گیرد.
وی با تشریح کارکرد‌های فراتر از همکاری‌های دانشگاهی افزود: رویکرد کشور باید به‌گونه‌ای باشد که علم و فناوری از سطح همکاری‌های دانشگاهی و تبادل هیئت‌های علمی فراتر رود و به ابزاری برای توسعه همکاری‌های اقتصادی، انتقال فناوری، حل مسائل ملی، ارتقای قدرت نرم و ایجاد پیوند‌های پایدار با کشور‌های هدف تبدیل شود. به بیان دیگر، دیپلماسی علمی باید حلقه اتصال سیاست خارجی با برنامه توسعه ملی و اقتصاد دانش‌بنیان باشد.
سرمایه نخبگان ایرانی خارج از کشور؛ ظرفیتی فراتر از دعوت‌های مقطعی
اکبری با تأکید بر ضرورت ایجاد ارتباط سازمان‌یافته با دانشمندان و متخصصان ایرانی خارج از کشور بیان کرد: سرمایه انسانی ایرانیان خارج از کشور یکی از ارزشمندترین دارایی‌های راهبردی ایران است و نباید ارتباط با این سرمایه صرفاً در قالب دعوت‌های مقطعی یا برنامه‌های تشریفاتی تعریف شود. راهبرد اصلی، ایجاد شبکه‌ای پایدار، سازمان‌یافته و دوسویه از دانشمندان، متخصصان، کارآفرینان فناور و نخبگان ایرانی خارج از کشور است.
این کارشناس روابط بین‌الملل در تشریح سازوکار‌های پیشنهادی برای فعال‌سازی این ظرفیت گفت: شناسایی و ایجاد بانک اطلاعاتی تخصصی نخبگان، برقراری ارتباط مستمر با انجمن‌های علمی ایرانیان در خارج از کشور، برگزاری نشست‌های تخصصی و وبینار‌های مشترک، تعریف پروژه‌های پژوهشی مشترک و تسهیل حضور آنان در طرح‌های ملی و فناورانه کشور از اهمیت برخوردار است.
وی با اشاره به ضرورت پیوند دادن ظرفیت نخبگان خارج از کشور با نیاز‌های علمی و اقتصادی داخل افزود: باید زمینه مشارکت این افراد در انتقال دانش فنی، راه‌اندازی شرکت‌های مشترک، سرمایه‌گذاری فناورانه و ایجاد ارتباط میان دانشگاه‌ها و صنایع داخلی فراهم شود.
اکبری در تبیین یکی از الزامات مهم این رویکرد تصریح کرد: استفاده از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور نباید الزاماً به بازگشت فیزیکی آنان محدود شود؛ بلکه باید امکان مشارکت مؤثر از راه دور و در قالب شبکه‌های علمی فرامرزی نیز فراهم باشد.
دیپلماسی فناوری؛ بسترساز حضور پایدار محصولات دانش‌بنیان در بازارهای جهانی
اکبری با تأکید بر ضرورت پیوند میان ظرفیت‌های تولیدی و سیاست خارجی کشور اظهار داشت: توسعه بازارهای صادراتی محصولات و خدمات دانش‌بنیان مستلزم پیوند نظام‌مند میان دیپلماسی اقتصادی، دیپلماسی فناوری و ظرفیت‌های تولیدی کشور است.
وی درباره نقش دستگاه دیپلماسی در این زمینه توضیح داد: وزارت امور خارجه می‌تواند با استفاده از ظرفیت سفارتخانه‌ها و نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران، در شناسایی بازارهای هدف، معرفی توانمندی شرکت‌های دانش‌بنیان، تسهیل ارتباط با خریداران و سرمایه‌گذاران خارجی و فراهم کردن زمینه حضور شرکت‌های ایرانی در نمایشگاه‌ها و رویداد‌های تخصصی بین‌المللی نقش‌آفرینی کند.
این کارشناس روابط بین‌الملل با برشمردن دیگر محور‌های همکاری دستگاه دیپلماسی و شرکت‌های دانش‌بنیان افزود: پیگیری توافق‌نامه‌های همکاری فناوری، تسهیل مذاکرات تجاری، کمک به شناسایی موانع حقوقی و مقرراتی صادرات و ایجاد ارتباط میان شرکت‌های ایرانی و شرکای خارجی از جمله محور‌های مهم این رویکرد است.
اکبری با تأکید بر ضرورت اولویت‌بندی بازارهای هدف خاطرنشان کرد: اولویت باید بر بازار‌هایی قرار گیرد که علاوه بر ظرفیت تقاضا، از نظر سیاسی و اقتصادی امکان همکاری پایدار با ایران را دارند؛ به‌ویژه کشور‌های همسایه، آسیای مرکزی، قفقاز، غرب آسیا، آفریقا و برخی بازارهای نوظهور آسیایی.
وی هدف نهایی این سیاست را فراتر رفتن از صادرات محدود و موردی دانست و گفت: باید به سمت ایجاد زنجیره‌های همکاری، توسعه خدمات فنی و مهندسی، انتقال فناوری و حضور پایدار شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی در بازارهای منطقه‌ای و جهانی حرکت کرد.
همکاری‌های علمی بین‌المللی؛ از تفاهم‌نامه تا تولید دانش مشترک
اکبری با اشاره به ضرورت هماهنگی میان نهاد‌های مسئول برای گسترش همکاری‌های دانشگاهی و فناورانه بیان کرد: توسعه همکاری دانشگاه‌ها و مراکز علمی ایران با شبکه‌های علمی و فناوری بین‌المللی نیازمند سازوکاری چندسطحی و هماهنگ است که در آن وزارت امور خارجه، وزارت علوم، وزارت بهداشت، معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی نقش‌های مکمل داشته باشند.
این کارشناس روابط بین‌الملل درباره تقسیم وظایف در چنین الگویی توضیح داد: نمایندگی‌های سیاسی و کنسولی کشور می‌توانند به‌عنوان بازوی شناسایی فرصت‌ها و تسهیل‌گر ارتباطات علمی در خارج از کشور عمل کنند و دانشگاه‌ها و مراکز علمی نیز متناسب با اولویت‌های تخصصی خود، همکاری‌های مستقیم را شکل دهند.
وی با تشریح ابزار‌های اجرایی این همکاری‌ها افزود: توسعه تفاهم‌نامه‌های دانشگاهی هدفمند، ایجاد آزمایشگاه‌ها و مراکز پژوهشی مشترک، اجرای طرح‌های تحقیقاتی بین‌المللی، تبادل استاد و دانشجو، فرصت‌های مطالعاتی، انتشار مشترک مقالات و مشارکت در شبکه‌های تخصصی فناوری از جمله ابزار‌های این همکاری است.
اکبری در ارزیابی معیار‌های موفقیت همکاری‌های علمی بین‌المللی تأکید کرد: موفقیت در این حوزه صرفاً با افزایش تعداد تفاهم‌نامه‌ها سنجیده نمی‌شود؛ بلکه معیار اصلی، میزان تحقق همکاری‌ها، تولید دانش مشترک، انتقال فناوری، حل مسائل واقعی کشور و تبدیل دستاورد‌های علمی به ارزش اقتصادی و اجتماعی است.
این کارشناس روابط بین‌الملل در جمع‌بندی الزامات توسعه تعاملات علمی کشور خاطرنشان کرد: رویکرد مطلوب، حرکت از همکاری‌های پراکنده و فردمحور به سمت شبکه‌سازی علمی نهادمند، هدفمند و مبتنی بر منافع متقابل است.
انتهای پیام/