ملحانی: تخلیه ذخایر استراتژیک غرب به کف ۴۴ ساله رسید/ نفت و تنگه هرمز اهرم فشار ایران بر اقتصاد آمریکا

به گزارش خبرگزاری آنا، تحولات ماه‌های اخیر در بازار‌های جهانی انرژی و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک، بار دیگر نقش محوری «نفت» را به‌عنوان یک ابزار و سلاح راهبردی در معادلات بین‌المللی برجسته کرده است.در معادلات پیچیده نظام بین‌الملل و دالان‌های تاریک ژئوپلیتیک قرن بیست‌ویکم، «انرژی» دیگر صرفاً یک کالای تجاری یا سوخت مصرفی صنایع نیست؛ بلکه به خنجری برّان، ابزاری برای مهار امپراتوری‌ها و سلاحی راهبردی در دست بازیگران کلیدی تبدیل شده است. امروز، جهان شاهد پوست‌اندازی خشنی در بازار‌های نفت است؛ جایی که توهم کنترل عرضه و تقاضا توسط غول‌های صنعتی غرب رنگ باخته و اقتصاد جهانی زیر ضربات سنگین ناترازی‌های ساختاری و ریسک‌های امنیتی، در آستانه بحرانی عمیق‌تر از دهه‌های گذشته قرار گرفته است.

در این میان، ایالات متحده و متحدانش که سال‌ها با تکیه بر ذخایر کلان دولتی و تجاری تلاش می‌کردند نوسانات قیمت را سرکوب کنند، اکنون خود را در برابر آینه‌ای از شکست می‌بینند. تخلیه بی‌سابقه مخازن استراتژیک نفت (SPR) و سقوط آن به کف چهل‌ساله، گواهی روشن بر این حقیقت است که سپر‌های حفاظتی غرب دیگر توان مقابله با واقعیت‌های تلخ بازار را ندارند.

امارات با استفاده از خط لوله حبشان-فجیره، نفت مناطق خود را به دریای عمان رساند تا روزانه ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه را دور بزند. با این حال، بخشی از کمبود عرضه نیز از طریق قاچاق نفت و ترانشیپ کشتی‌به‌کشتی با خاموش کردن سامانه‌های ناوبری در آب‌های ساحلی عمان و امارات (بندر فجیره و سوهار) مدیریت شده است

این فرسایش تدریجی مخازن، که زیر سایه کسری مداوم عرضه و تقاضا رخ داده، زنگ خطری جدی برای امنیت انرژی کشور‌های صنعتی به صدا درآورده است. وقتی آمریکا با ذخایری کمتر از ۳۰۰ میلیون بشکه، خود را در برابر طوفان‌های ژئوپلیتیک بی‌دفاع می‌بیند، ناگزیر است به بازاری تن دهد که دیگر از فرمانروایی دلار و واشنگتن تبعیت نمی‌کند.

اهرمی آهنین برای تحمیل اراده ایران بر اقتصاد متلاطم غرب

در این کارزار نامتقارن، خلیج‌فارس و آبراه حیاتی «تنگه هرمز» به‌عنوان نقطه ثقل تحولات، به اهرمی آهنین برای تحمیل اراده ایران بر اقتصاد متلاطم غرب تبدیل شده‌اند. با اعمال مدیریت هوشمندانه بر جریان عبور انرژی، موجی از فشار‌های تورمی، به‌ویژه در بخش فرآورده‌ها و سوخت زمستانی، به پیکره اقتصاد اروپا و آمریکا تزریق شد. 

هرچند تلاش‌های مذبوحانه‌ای از سوی بازیگرانی، چون عربستان و امارات برای دور زدن این گلوگاه راهبردی از طریق خطوط لوله «پترولاین» و «حبشان-فجیره» صورت گرفت، و هرچند بخشی از این کمبود به‌صورت پنهان و از طریق قاچاق و ترانشیپ «کشتی‌به‌کشتی» در آب‌های منطقه‌ای مدیریت شد، اما این راهکار‌ها چیزی بیش از مسکن‌های موقتی نبوده‌اند. کارشناسان بر این باورند که انسداد کامل این نشتی‌های قاچاق و بستن منافذ پنهان، می‌تواند تیر خلاص را بر پیکر اقتصاد انرژی متکی به ذخایر تهی‌شده غرب شلیک کند.

تخلیه بی‌سابقه ذخایر استراتژیک نفت جهان  

حامد ملحانی، کارشناس ارشد تولید نفت و گاز، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا، به تشریح ابعاد گوناگون این نبرد اقتصادی، وضعیت بحرانی ذخایر استراتژیک دنیا، روش‌های دور زدن تنگه هرمز و چشم‌انداز قیمت طلای سیاه در دوران پساجنگ پرداخت و با اشاره به ساختار ذخیره‌سازی نفت در دنیا اظهار کرد: ذخایر نفت جهان به دو بخش عمده تقسیم می‌شوند؛ نخست، ذخایر استراتژیک دولتی مانند SPR آمریکا که ظرفیت حداکثری آن حول‌وحوش ۷۰۰ میلیون بشکه است و در ایالت‌هایی نظیر لوئیزیانا و تگزاس نگهداری می‌شود. دوم، ذخایر تجاری که در اختیار شرکت‌های پالایشی، پتروشیمی و فعالان بازار قرار دارد تا برای تداوم فرآیند تولید و تأمین خوراک از آن استفاده کنند.

با آغاز بحران، عربستان سعودی بخشی از صادرات خود را از پایانه‌های «رأس تنوره» و «الجعیمه» در خلیج فارس به بندر «ینبع» در دریای سرخ منتقل کرد؛ اقدامی که از طریق خط لوله شرق به غرب (پترولاین) با ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز انجام شد

وی با تأکید بر اینکه طی ۸ الی ۹ ماه گذشته، تراز عرضه و تقاضا در بازار جهانی همواره با کسری مواجه بوده است، افزود: تقاضای بالاتر از عرضه موجب شده تا هر دو دسته از ذخایر تجاری و استراتژیک به طور مداوم رو به کاهش باشند. بر اساس آمار‌های رسمی، ذخایر استراتژیک آمریکا اکنون به مرز ۲۸۰ میلیون بشکه سقوط کرده که پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۲ تا‌کنون محسوب می‌شود؛ این رقم حتی از دوران تنش‌های روسیه و اوکراین در دولت بایدن (۳۵۰ میلیون بشکه) نیز پایین‌تر است و این روند کاهشی، زنگ خطر را برای امنیت انرژی غرب به صدا درآورده است.

تنگه هرمز؛ حربه ژئوپلیتیک ایران و تحمیل فشار بر اقتصاد غرب

ملحانی با تحلیل نقش تنگه هرمز در دکترین دفاعی و اقتصادی کشور گفت: در یک جنگ غیرمتعارف و نامتقارن، اگرچه قدرت نظامی کلاسیک ما در مقایسه با ایالات متحده و هم‌پیمانانش ممکن است توازن متفاوتی داشته باشد، اما ایران از یک حربه بی‌بدیل ژئوپلیتیک به نام تنگه هرمز بهره می‌برد. کنترل تدریجی جریان نفت و ایجاد محدودیت در این آبراهه راهبردی، به افزایش قیمت طلای سیاه و سرریز آن به بهای بنزین و گازوئیل در اروپا و آمریکا منجر شد.

وی یادآور شد: این فشار‌های اقتصادی خروجی‌های خود را در تحولات سیاسی ماه‌های اخیر در غرب نشان داد و موجی از نارضایتی‌های عمومی را رقم زد. بنابراین، تا زمانی که فصل سرما و اوج‌گیری مصرف فرآورده‌ها در آمریکا و اروپا در جریان است، حفظ بهای بالای نفت فشار سنگینی بر اقتصاد رقیب وارد ساخته و دست ایران را در هرگونه روند دیپلماتیک و مذاکره منصفانه پُرتر نگه می‌دارد.

مسیر‌های جایگزین غرب و ضرورت انسداد نشتی‌های قاچاق نفت

این کارشناس ارشد نفت در خصوص حجم مبادلات پیش از جنگ و راهکار‌های غرب برای دور زدن تنگه هرمز تشریح کرد: پیش از شرایط بحرانی، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت، میعانات و فرآورده‌ها از تنگه هرمز عبور می‌کرد که معادل یک‌پنجم تقاضای کل جهان حدود ۱۰۰ میلیون بشکه در روز بود.

ملحانی با تأکید بر لزوم بستن این منافذ تصریح کرد: نباید اجازه داد تنگه هرمز نشتی داشته باشد؛ هر قطره نفتی که به صورت قاچاق و مخفیانه از خلیج فارس خارج شود، به مثابه شلیک گلوله‌ای به سمت منافع ایران است. انسداد صددرصدی این مسیر‌های فرعی و اعمال اقتدار کامل در مسدودسازی ترانزیت قاچاق، کمبود واقعی چند میلیون بشکه‌ای نفت را بر بازار تحمیل خواهد کرد.

چسبندگی قیمت نفت و افق بازار در سناریوی پساجنگ

وی در پاسخ به پرسشی پیرامون پدیده عدم تقارن و چسبندگی قیمت نفت در شرایط جنگی توضیح داد: در بازار‌های فعلی، اخبار منفی و افزایشی مانند حوادث ترانزیت نفت اثر فوری و ماندگارتری بر قیمت برنت می‌گذارند تا اخبار کاهنده؛ چرا که بازار با پدیده تخلیه کامل ذخایر روبروست.

کارشناس ارشد حوزه انرژی در خصوص چشم‌انداز بهای نفت پس از پایان مناقشات پیش‌بینی کرد:پس از توافق یا فروکش کردن جنگ، بازار ممکن است یک افت هیجانی و روانی تا محدوده ۷۵ یا ۸۰ دلار را تجربه کند، اما این نرخ ماندگار نخواهد بود. به دلیل تخلیه عمیق ذخایر استراتژیک و تجاری دنیا در این مدت، و همچنین بازگشت تدریجی صنایع به راندمان کامل پس از رفع ریسک عرضه، قیمت نفت برای دست‌کم یک تا دو سال آینده در کانال ۹۰ تا ۱۰۰ دلاری تثبیت خواهد شد و گذر زمان به نفع اقتصاد متکی به ذخایر رو به اتمام غرب نخواهد بود.