تحلیلی بر پیام سیزدهم آبان ۱۴۰۵؛ از ریشه‌شناسی خصومت تاریخی تا تثبیت راهبرد بازدارندگی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، به دنبال صدور پیام راهبردی و مهم رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت سیزدهم آبان‌ماه، روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، که چشم‌اندازی نو از ایستادگی مقتدرانه ملت ایران و افول شتابان نظام سلطه را به تصویر کشید، دکتر مجتبی سلطانی احمدی، دانشیار دانشگاه پیام‌نور و مدیر گروه تاریخ پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، در یادداشتی اختصاصی برای خبرگزاری آنا، ابعاد عمیق، ریشه‌های تاریخی خصومت‌های چنددهه‌ای آمریکا و دکترین نوین بازدارندگی مطرح‌شده در این پیام را به واکاوی نشسته است.
این نوشتار تحلیلی تلاش می‌کند با نگاهی ریشه‌شناختی و تمدنی، لایه‌های فکری و راهبردی این پیام را تبیین نماید؛ متن کامل این یادداشت در ادامه می‌آید:
درآمد: سیزدهم آبان؛ از تقویم تاریخی تا میدان واقعی مقاومت
پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای به‌مناسبت ۱۳ آبان ۱۴۰۵، فراتر از یک بیانیه مناسبتی و ادواری، متنی راهبردی، منشور جامع تمدنی و صورت‌بندی نوینی از مختصات رویارویی تاریخی ایران با استکبار جهانی است. متن در زمانه‌ای صادر شده که منازعه از قالب‌های سنتی و محدود گذشته خارج شده و تجربه‌های سنگین و سترگی، چون ایستادگی در برابر تهاجم‌های چندگانه و داغ جانسوز شهادت رهبر شهید و حکیم انقلاب، افق معرفتی و محاسباتی جامعه ایرانی را بازتعریف کرده است.
دراین پیام، سیزدهم آبان از یک «واقعه محشور در گذشته» به یک «جریان زنده و جاری در زندگی مردم» بدل می‌شود؛ جایی که تقویم به تاریخ، و تاریخ به اراده روزمره ملتی برای صیانت از تمامیت و هویت تمدنی خود پیوند می‌خورد.
۱- زنجیره تاریخی خصومت؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا تهاجم‌های اخیر
یکی از وجوه برجسته این پیام، بازخوانی ریشه‌ای و امتداددار شرارت‌های دولت آمریکا علیه استقلال ملی ایران است. رهبر معظم انقلاب به درستی نقطه آغاز خصومت ساختاری آمریکا با رشد، پیشرفت و استقلال ایران را کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ برشمردند؛ کودتایی که به مدت ۲۵ سال سلطه همه‌جانبه آنان را بر تار و پود، منابع و ساختار‌های این کشور تحمیل کرد و سرانجام با انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ طومار این سلطه پیچیده شد.
با این حال، دخالت و بدخواهی آمریکایی‌ها حتی پیش از کودتا نیز سابقه داشته است؛ مهم‌ترین نمونه آن، مشارکت در اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰، مسلط ساختن مستشاران نظامی و امنیتی بر ساختار پلیسی کشور و نادیده گرفتن استقلال این سرزمین بود.
رهبر انقلاب با پیوند زدن این سرآغاز به دهه‌های بعدی، نشان می‌دهند که دشمنی آمریکا یک رخداد مقطعی نیست، بلکه یک زنجیره مداوم است:
دوران اختناق و سرکوب: تاسیس ساواک برای تاراج منابع و بستن منافذ تنفس سیاسی جامعه.
دوران بی‌ثبات‌سازی و تهاجم نیابتی: غائله تجزیه‌طلبی، ترور‌های خونین دهه شصت و پشتیبانی از رژیم بعث در جنگ تحمیلی اول.
دوران فشار حداکثری و تروریسم دولتی: اسقاط هواپیمای مسافربری، تحریم‌های فلج‌کننده و ترور قهرمانان امت، به‌ویژه سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی.
دوران تهاجم مستقیم نظامی: ورود به درگیری مستقیم در جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم که به شهادت مظلومانه نخبگان، غیرنظامیان و در رأس آنها سلف صالح و رهبر شهید، حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای انجامید.
۲-چرخش گفتمانی در الهیات جهاد؛ تبیین مفهوم «جهاد ابتدایی منطقه‌ای»
نقطه کانونی و فقهی‌ـ‌راهبردی متن، توصیف تحولات بنیادین در حوزه خلیج فارس، اعمال حاکمیت قاطع بر تنگه هرمز و برچیدن پایگاه‌های راهبردی متجاوزان است. رهبر معظم انقلاب با دقتی فقهی و اجتهادی، این اقدام را گرچه پاسخی متقابل به تجاوزات دشمن دانسته‌اند، اما فراتر از آن، آن را «جهاد ابتدایی علیه استکبار در ابعادی منطقه‌ای» نامیده‌اند.
این گزاره واجد پیام‌های بنیادین و اصول راهبردی مهمی است:
گذاراز موضع واکنشی به موضع بازدارندگی فعال: امنیت خلیج فارس و منطقه غرب آسیا دیگر با حضور و تنش‌آفرینی پایگاه‌های بیگانه قابل تعریف نیست؛ بلکه جبهه حق با اتکای به ولایت الهی و مشروعیت دفاع از مستضعفان، حق ابتکار عمل در حذف ریشه‌های فساد و استکبار را برای خود محفوظ می‌داند.
ابطال افسانه تفوق استراتژیک غرب: تسلط میدانی ایران بر شریان‌های حیاتی انرژی و ناتوانی ناوگان‌های استکباری، پوشالی بودن چتر امنیتی ادعایی آمریکا برای حکومت‌های وابسته منطقه را عیان ساخت؛ همان گزاره‌ای که متن با تعبیر عجز قدرت‌ها در حفظ دست‌نشانده‌هایشان به تصویر می‌کشد.
۳. نفی قاطع توهم سازش و شتاب‌دهندگی به افول استکبار
پیام با صراحتی خیره‌کننده، خط بطلانی بر تحلیل‌های واپس‌گرایانه و امید بستن به دگرگونی‌های صوری در ساختار حاکمیت ایالات متحده می‌کشد. در منطق پیام:
هرگونه فرضِ تغییر رفتار ناشی از جابه‌جایی احزاب در هیئت حاکمه آمریکا، خطایی فاحش و ناآگاهی از ماهیت ذاتاً سلطه‌گر استکبار است.
گرایش‌های تسلیم‌آمیز نه تنها تنش‌زدا نیستند، بلکه عاملی شتاب‌دهنده برای تعدی و جسارت بیشتر دشمن خواهند بود.
از منظر اخلاقی و تمدنی، هر قدم عقب‌نشینی در برابر مستکبر، مصداق کفران نعمت و ناسپاسی به خون‌های پاکی است که پای استقلال و عزت این خاک ریخته شده است.
۴. راهبرد «ایران هرچه قوی‌تر»؛ پیوند متقابل انسجام ملی و کارآمدی خدمت
تنها شاهراه رسیدن به افق «بازدارندگی مطلق»، تداوم نقشه راه «ایران هرچه قوی‌تر» ترسیم شده است. این قدرت‌یابی، مقوله‌ای صرفاً نظامی نیست، بلکه ساختاری چندوجهی دارد که قوام آن بر دو پایه استوار است:
حمایت و وفاق مردمی: سرمایه اجتماعی و یکپارچگی هویتی ملت در مواجهه با تهدیدات خارجی.
تعهد دولتمردان به خدمت جهادی و صادقانه: در منظومه فکری رهبری، قوی‌شدن ایران در گرو تکریم کرامت مردم، بهبود معیشت، زدودن فقر، ارتقای آسایش و صیانت از عزت عمومی است. بازدارندگی از عمق جامعه و تعامل هم‌پوشان مردم و حاکمیت می‌روید.
۵. تحلیل ژرفای فکری و ویژگی‌های شخصیتی رهبر معظم انقلاب در متن پیام
این پیام علاوه بر ابعاد سیاسی و نظامی، نمایانگر شخصیت فکری و تمدنی حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای است. با دقت در بندبند این متن می‌توان به بخشی از مولفه‌های اندیشه‌ای ایشان پی برد:
وفاداری عمیق به گفتمان امامین انقلاب: متن پیام لبریز از پاسداشت معنوی و اعتقاد راسخ به راه امام خمینی و خامنه‌ای شهید است. ایشان نشان دادند که به تمامی اصول، مبانی، آرمان‌ها و اهداف این مکتب تسلط و باور تام دارند و خط‌مشی انقلاب را بدون کم‌وکاست و با شجاعت ادامه می‌دهند.
شناخت عمیق از باطن فرهنگ سلطه‌جوی آمریکایی: رهبر انقلاب در این پیام به خوبی عیان می‌سازند که ماهیت استکبار و فرهنگ حاکم بر آمریکا، مبتنی بر تحقیر ملت‌ها، زیاده‌خواهی بی‌حد و نادیده گرفتن تمام موازین انسانی است. شناخت ایشان از باطن تمدن غربی، شناختی عمیق، مبنایی و بری از ساده‌انگاری‌های سیاسی است.
شمّ فقهی و اجتهاد پویا در مسائل کلامی‌ـ‌سیاسی: استفاده دقیق از مفاهیمی، چون «جهاد ابتدایی منطقه‌ای» و پیوند زدن آن به ایستادگی ملی، نشان‌دهنده توانمندی اجتهادی ایشان در انطباق آموزه‌های اصیل فقهی بر مناسبات و نیاز‌های نوظهور میدان پیچیده امروز است.
۶. افق‌گشایی برای نسل نو؛ تسخیر لانه‌های ذهنی و فتح سرزمین امید
رهبر معظم انقلاب در فراز پایانی، مأموریت تاریخی جوانان، دانشجویان و دانش‌آموزان را بازتعریف می‌کنند. تعبیر تمثیلی «تسخیر و ویران‌سازی لانه تاریک یأس و نشدن‌ها» و در برابر آن، «فتحِ خانه روشنِ امید و ما می‌توانیم»، امتداد معنوی واقعه تاریخی تسخیر لانه جاسوسی در فضای ذهنی و روانی امروز است.
ایشان نسل نو را به مجهز شدن به چهارگانه «علم، تقوا، مهارت و اراده» و در نهایت مفهوم گران‌سنگ «هم‌عهدی» فرامی‌خوانند؛ هم‌عهدی جمعی برای ورود به عصر پسافروپاشی استکبار جهانی، که نشانه‌های افول قدرت سخت و نرم آن در مقیاس جهانی آشکار شده است، انشاءالله.
جمع‌بندی
پیام سیزدهم آبان ۱۴۰۵ آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، بیانگر بلوغ عقلانیت انقلابی در عصر رویارویی‌های تعیین‌کننده است. این پیام تصویری روشن از ایرانی ارائه می‌دهد که داغ‌دیده از تهاجم و داغدار از فقدان رهبر شهید خویش است، اما زانو نزده؛ بلکه از دل خاکستر تهدیدها، با تسلط بر میدان‌های راهبردی.
تکامل دکترین دفاعی و تکیه بر نیروی متراکم جوانان، به استقبال نظمی نوین، عادلانه و رها از سایه اهریمنی استکبار جهانی می‌رود: «اِنّهم یَرونَهُ بعیداً و نَراهُ قریباً».
انتهای پیام/