تاب‌آوری؛ فراتر از ایستادن، توانِ بازسازی
به گزارش خبرگزاری آنا، حجت الاسلام و المسلمین ولی الله جمالی استاد حوزه علمیه خراسان رضوی نوشت: این روزها، در میان انبوه آمارهای نگران‌کننده از تورم بالا و جهش نرخ ارز، پرسشی بنیادین ذهن تحلیلگران را به خود مشغول کرده است: چه چیزی یک جامعه را در برابر فشارهای چندلایه از تحریم و جنگ اقتصادی تا اختلال در زیرساختهای انرژی سرپا نگه میدارد؟ پاسخ را نه صرفاً در ترازنامه بانک مرکزی، که باید در مفهومی عمیقتر جست: «تاب آوری».
تاب آوری در ادبیات راهبردی ایران، پیش از آنکه یک شاخص اقتصادی باشد، یک سرمایه معنوی و تاریخی است. رهبر شهید انقلاب اسلامی سال ها پیش با تأکید بر اولویت حفظ نظام بر پدید آمدن آن، «تاب آوری» را به مثابه توانِ زیستن و بالیدن در دل فشار تعریف کردند: «به نظر من مهمتر از پدید آمدن نظام اسلامی تاب آوری نظام اسلامی است». ایشان بارها با اشاره به اینکه «تاب آوریِ ملّت ایران برای ناظران جهانی حیرت انگیز است»، ریشه این استقامت را در «معارف اهل بیت» و پیوندهای اجتماعی و اعتقادی مردم دانسته اند.
این نگاه، تاب آوری را از یک واکنش منفعلانه به یک راهبرد فعالانه تبدیل می کند.با این حال، در وضعیت کنونی، نمیتوان به ستایش انتزاعی از «مقاومت» بسنده کرد. پژوهش های اجتماعی نشان می دهند که تاب آوری ایران امروز، الگویی «دوگانه» یافته است: از یک سو، مشارکت مردمی، همبستگی اجتماعی و شبکه های محلی در شرایط بحرانی تقویت شده اند؛ اما از سوی دیگر، ظرفیت های نهادی، زیرساختی و راهبردی برای یادگیری و بازسازی، همچنان آسیب پذیر مانده اند. به تعبیر دقیق تر، جامعه «تاب می آورد»، اما ساختارها هنوز نتوانسته اند این انرژی اجتماعی را به توانِ پایدارِ سیستمی تبدیل کنند.
اقتصاددانان نیز همین تمایز را برجسته می کنند: استمرار فعالیت اقتصادی در شرایط تحریم، نشانه «مقاومت» است، اما «تاب آوری» واقعی زمانی محقق میشود که اقتصاد بتواند پس از جذب شوک، مسیر رشد پایدار را بازیابد و از فرسایش مستمر درآمد واقعی خانوارها جلوگیری کند.
امروز، تداوم حیات اقتصادی در تهران و بسیاری از شهره با وجود همه فشارها گواه ظرفیت عظیم ملی است، اما تورم بالا و کاهش قدرت خرید، هشدار می‌دهد که «تاب آوری» نباید به «تحمل فرسایش» تقلیل یابد. در پیام اخیر رهبر انقلاب به مناسبت ۱۳ آبان نیز، تأکید بر «استقامت» و راهبرد «ایران هرچه قوی تر» در کنار هشدار درباره «یأس و ناامیدی»، دقیقاً به همین نقطه اشاره دارد: تاب آوری پایدار، نه در انکار دشواری ها، بلکه در تبدیل فشار به محرکِ پیشرفت و بازسازی نهادی معنا پیدا می کند. اگر جامعه توانسته است در سخت ترین شرایط «بماند»، اکنون وظیفه نهادها و سیاستگذاران است که با اصلاح ساختارها، شفافیت و کارآمدی، این «ماندن» را به «بالیدن» تبدل کنند. تاب آوری واقعی، ایستادن در برابر طوفان نیست؛ ساختن سدی است که پس از هر طوفان، بلندتر و استوارتر شود.
انتهای پیام/