استاد دانشگاه آزاد سمنان: دانشگاهیان باید از مرحله تحلیل مخاطرات اقلیمی به پیش‌آگاهی و مدیریت سیلاب ورود کنند
به گزارش خبرنگار آنا، سعید کامیابی در مقاله‌ای با عنوان «از ال‌نینو تا سیلاب؛ رسالت دانشگاهیان در پیش‌آگاهی، شناخت و مدیریت بارش‌های حدی» به بررسی تأثیرپذیری الگوهای بارشی از پدیده‌های اقلیمی ال‌نینو، لانینا و نوسان جنوبی (ENSO) و ضرورت آمادگی علمی و اجرایی برای مواجهه با بارش‌های شدید و نقطه‌ای پرداخت.
وی با اشاره به اینکه ال‌نینو الزاماً به معنای افزایش بارندگی در تمام مناطق ایران نیست، اظهار کرد: این پدیده می‌تواند احتمال وقوع برخی الگوهای متفاوت بارشی را تغییر دهد؛ ازاین‌رو، در بررسی مخاطرات اقلیمی نباید صرفاً به میزان بارش سالانه توجه کرد، بلکه شدت، مدت، توزیع مکانی و تمرکز زمانی بارندگی‌ها نیز اهمیت اساسی دارد.
استاد اقلیم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان با بیان اینکه بارش شدید در یک بازه زمانی کوتاه و محدوده جغرافیایی محدود می‌تواند خسارات قابل‌توجهی ایجاد کند، افزود: در حوضه‌های آبخیز کوچک، بارش‌های نقطه‌ای ممکن است در مدت کوتاهی موجب افزایش رواناب، طغیان رودخانه‌های فصلی، وقوع سیلاب ناگهانی، فرسایش خاک و تخریب زیرساخت‌ها شود.
کامیابی با اشاره به ویژگی‌های مناطق خشک و نیمه‌خشک، ازجمله استان سمنان، خاطرنشان کرد: شرایط توپوگرافی، شیب دامنه‌ها، ظرفیت نفوذ آب در سطوح مختلف و وجود مسیل‌های فصلی، اهمیت مدیریت بارش‌های شدید را در این مناطق دوچندان می‌کند.
سیلاب شرق سمنان؛ نمونه‌ای از ضرورت شناخت بارش‌های نقطه‌ای
وی بارندگی ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در محدوده شرقی شهر سمنان را نمونه‌ای قابل بررسی از پیامدهای بارش‌های شدید و نقطه‌ای در مناطق خشک و نیمه‌خشک دانست و گفت: اهمیت این رخداد تنها به میزان بارندگی محدود نمی‌شود، بلکه تمرکز مکانی بارش در بخش شرقی شهر، تفاوت احتمالی شدت بارندگی با سایر مناطق و پیامدهای هیدرولوژیکی آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
این استاد دانشگاه با استناد به گزارش منتشرشده از سوی جمعیت هلال‌احمر استان سمنان درباره این حادثه بیان کرد: در جریان بارندگی مذکور، آب و سیلاب به دانشگاه علوم پزشکی و دانشگاه آزاد اسلامی سمنان وارد شد و تأسیسات موتورخانه و چاه تأمین آب دانشگاه علوم پزشکی آسیب دید و چاه آب این دانشگاه از چرخه بهره‌برداری خارج شد.
به گفته کامیابی، در دانشگاه آزاد اسلامی سمنان نیز رسوبات و گل‌ولای ناشی از سیلاب در محوطه باقی ماند. همچنین ۲۰ نفر و ۱۱ دستگاه خودرو در جریان سیلاب و آب‌گرفتگی گرفتار شدند و محوطه فرودگاه سمنان نیز دچار آب‌گرفتگی و سیلاب شد که با حضور نیروهای امدادی، افراد و خودروهای گرفتار رهاسازی شدند.
وی با اشاره به این رخداد، بر ضرورت بررسی ناهمگنی مکانی بارش تأکید کرد و افزود: احتمال دارد شدت بارندگی در شرق سمنان با سایر بخش‌های شهر تفاوت داشته باشد؛ بنابراین، اتکا به اطلاعات یک ایستگاه هواشناسی برای تحلیل وضعیت بارش در کل شهر کافی نیست.
کامیابی واکنش سریع حوضه‌های آبریز، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های شهری و ضرورت مدیریت ریسک مبتنی بر مکان را از دیگر درس‌های این حادثه برشمرد و تصریح کرد: باید مسیر آبراهه‌ها، شبکه زهکشی و نقاط تجمع رواناب بازنگری شوند و با توجه به ویژگی‌های توپوگرافی، شیب، پوشش زمین و وضعیت دفع آب‌های سطحی، مناطق مستعد آب‌گرفتگی شناسایی شوند.
ضرورت ورود دانشگاه‌ها به پیش‌بینی و مدیریت مخاطرات اقلیمی
استاد اقلیم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان با تأکید بر اینکه مسئولیت جامعه دانشگاهی فراتر از تحلیل و توصیف پدیده‌های اقلیمی است، گفت: دانشگاه باید از مرحله شناخت مخاطره عبور کند و به سمت پیش‌بینی، مدل‌سازی، تولید دانش کاربردی و ارائه راهکارهای اجرایی حرکت کند.
وی پایش و پیش‌آگاهی اقلیمی را یکی از مهم‌ترین وظایف دانشگاهیان دانست و اظهار کرد: تحلیل داده‌های بارش و دما، شاخص‌های ENSO و سایر الگوهای دورپیوند اقلیمی می‌تواند در شناسایی شرایط مستعد وقوع بارش‌های حدی مؤثر باشد.
کامیابی شناسایی کانون‌های پرخطر با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و سنجش از دور را از دیگر اقدامات ضروری عنوان کرد و افزود: بهره‌گیری از مدل‌های هیدرولوژیکی و هیدرولیکی مانند HEC-HMS و HEC-RAS امکان شبیه‌سازی فرایند بارش ـ رواناب، برآورد دبی اوج و بررسی پهنه گسترش سیلاب را فراهم می‌کند.
وی همچنین بازنگری در برنامه‌ریزی شهری و محیطی، توجه به ظرفیت آبگذری مسیل‌ها، اصلاح شبکه زهکشی شهری و جلوگیری از ساخت‌وساز در بستر رودخانه‌ها و مناطق مستعد آب‌گرفتگی را ضروری دانست.
رسالت دانشگاهیان در پنج محور علمی، فناورانه و اجتماعی
این استاد دانشگاه با تبیین مسئولیت دانشگاهیان در مواجهه با مخاطرات آب‌وهوایی، این رسالت را در پنج محور علمی و پژوهشی، پیش‌آگاهی و هشدار، فناورانه و مدل‌سازی، آموزشی و فرهنگ‌سازی و اجتماعی و بین‌دستگاهی تشریح کرد.
کامیابی در تبیین رسالت علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها، تحلیل روند تغییرات بارش، شناسایی دوره‌های بارش حدی، بررسی ارتباط ENSO با ناهنجاری‌های بارشی ایران، شناسایی پهنه‌های مستعد سیلاب و مطالعه تأثیر تغییر کاربری اراضی بر تولید رواناب را از اولویت‌های پژوهشی برشمرد.
وی درباره رسالت دانشگاه‌ها در حوزه پیش‌آگاهی و هشدار نیز بر تحلیل داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی، پایش تصاویر ماهواره‌ای و راداری بارش، شناسایی کانون‌های بارش شدید و تدوین آستانه‌های هشدار متناسب با ویژگی‌های حوضه‌های آبریز تأکید کرد.
به گفته این استاد دانشگاه، بهره‌گیری از مدل‌های علمی برای تبدیل داده‌های بارش به اطلاعات کاربردی، از الزامات توسعه ظرفیت فناورانه دانشگاه‌هاست و در کنار آن، آموزش دانشجویان درباره مخاطرات سیلاب، برگزاری مانورهای آمادگی در دانشگاه‌ها و خوابگاه‌ها و آموزش رفتار صحیح هنگام وقوع سیلاب باید در دستور کار قرار گیرد.
کامیابی همچنین ایجاد ارتباط علمی و عملیاتی میان دانشگاه‌ها و دستگاه‌هایی مانند سازمان هواشناسی، مدیریت بحران استانداری، شهرداری، شرکت آب منطقه‌ای، منابع طبیعی و جمعیت هلال‌احمر را ضروری دانست و هدف از این همکاری را تبدیل دانش دانشگاهی به تصمیم مدیریتی و اقدام به‌موقع عنوان کرد.
دانشگاه باید به نهادی مسئله‌محور و آینده‌نگر تبدیل شود
وی در جمع‌بندی این مقاله، مسئله اصلی در مواجهه با پدیده‌هایی مانند ال‌نینو، لانینا و نوسان جنوبی را صرفاً افزایش یا کاهش احتمالی بارندگی ندانست و تأکید کرد: پرسش اساسی این است که آیا از آمادگی علمی و اجرایی لازم برای مواجهه با بارش‌های شدید، کوتاه‌مدت و نقطه‌ای برخوردار هستیم؟
استاد اقلیم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان خاطرنشان کرد: در مدیریت مخاطرات آب‌وهوایی، تأخیر در هشدار می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد، درحالی‌که تحلیل علمی دقیق و به‌موقع می‌تواند به حفظ جان انسان‌ها و سرمایه‌های ملی کمک کند.
کامیابی تأکید کرد: دانشگاه باید از جایگاه یک نهاد صرفاً آموزشی و پژوهشی به نهادی مسئله‌محور، آینده‌نگر و اثرگذار در مدیریت بحران ارتقا یابد؛ چراکه رسالت دانشگاهیان شناخت مخاطرات پیش از وقوع بحران، هشدار به‌موقع و تبدیل دانش به ابزاری برای حفاظت از جان انسان‌ها، محیط‌زیست و زیرساخت‌های جامعه است.
انتهای پیام/