تبدیل اراضی دانشگاهی به کانون تولید گندم و کشاورزی دانش‌بنیان
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، تأمین امنیت غذایی و افزایش تولید محصولات راهبردی از مهم‌ترین ضرورت‌های اقتصادی کشور است که تحقق آن علاوه بر حمایت از کشاورزان و توسعه زیرساخت‌های تولید، نیازمند استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود و به‌کارگیری دانش و فناوری‌های نوین است.
در این میان، اراضی در اختیار دانشگاه‌ها می‌توانند به یکی از ظرفیت‌های مهم تولید محصولات کشاورزی تبدیل شوند. دانشگاه آزاد اسلامی با برخورداری از واحد‌های دانشگاهی در نقاط مختلف کشور، زمین‌های قابل بهره‌برداری و دانشکده‌ها و اعضای هیئت علمی در حوزه کشاورزی، امکان مشارکت گسترده در این عرصه را دارد.
اجرای طرح کشت گندم در مزرعه بزرگ هیئت عاملی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر و آغاز عملیات برداشت این محصول در نخستین روز ماه محرم، نمونه‌ای از این رویکرد است؛ اقدامی که علاوه بر کمک به تولید محصول راهبردی گندم، پیوند میان فعالیت‌های علمی، پژوهشی و نیاز‌های واقعی جامعه را تقویت می‌کند.
تولید گندم در زمین دانشگاه؛ پیوند دانش و سفره مردم
علیرضا عراقیه، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر، در جریان بازدید از روند تولید و برداشت گندم با اشاره به نقش دانشگاهیان در تأمین نیاز‌های کشور اظهار کرد: امروز در حالی که کشور در شرایط حساس دفاعی و امنیتی به سر می‌برد و غیورمردان ما در میدان‌های نبرد از مرز‌های ایران صیانت می‌کنند، دانشگاهیان نیز در سنگر تولید کشاورزی و صنایع غذایی، مأموریت خودکفایی را با جدیت دنبال می‌کنند.
وی با تشریح اهداف اجرای این طرح افزود: برداشت گندم در این واحد با دو رویکرد اصلی دنبال می‌شود؛ نخست، ایفای نقش در امنیت غذایی پایدار جامعه و دوم، تحقق استقلال مالی دانشگاه از طریق کسب درآمدهای غیرشهریه‌ای.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر با اشاره به میزان پیش‌بینی‌شده برداشت محصول بیان کرد: بر اساس برآورد کارشناسان، پیش‌بینی می‌شود از هر هکتار حداقل ۶ تن گندم برداشت شود و محصول تولیدی برای تأمین مایحتاج عمومی در اختیار اداره جهاد کشاورزی شهرستان اسلامشهر قرار گیرد.
عراقیه همچنین با تأکید بر جنبه علمی و آموزشی این طرح خاطرنشان کرد: محصول تولیدشده حاصل فعالیت‌های علمی و پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی و اعضای هیئت علمی دانشکده کشاورزی است و در این مزرعه از فناوری‌های روز کشاورزی استفاده شده تا دانشجویان در کنار آموزش تخصصی، مهارت‌های عملی مورد نیاز برای فعالیت در عرصه‌های تولیدی و مدیریتی را نیز کسب کنند.
وی مزرعه هیئت عاملی را نمونه‌ای از دانشگاه نسل جدید دانست که در آن آموزش، پژوهش و تولید در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
ضرورت تبدیل اراضی دانشگاهی به ظرفیت پایدار تولید
اجرای چنین طرح‌هایی این پرسش را مطرح می‌کند که چه میزان از زمین‌های در اختیار دانشگاه آزاد اسلامی در سراسر کشور قابلیت بهره‌برداری اقتصادی و کشاورزی دارند و چه برنامه‌ای برای استفاده از اراضی بلااستفاده و مستعد تولید وجود دارد؟
دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با شناسایی ظرفیت اراضی خود در استان‌های مختلف، برنامه‌ای جامع برای توسعه کشت محصولات راهبردی تدوین کند. در این مسیر، زمین‌های مستعد باید بر اساس شرایط اقلیمی، وضعیت خاک، منابع آب و امکان اقتصادی تولید ارزیابی شوند و برای هر منطقه الگوی کشت متناسب طراحی شود.
این رویکرد علاوه بر افزایش تولید محصولات اساسی، می‌تواند به ایجاد منابع درآمدی پایدار برای دانشگاه، کاهش وابستگی به درآمدهای شهریه‌ای و تقویت ارتباط دانشگاه با بخش کشاورزی منجر شود.
البته استفاده از زمین‌های دانشگاهی نباید به توسعه بی‌ضابطه سطح زیر کشت منجر شود؛ بلکه بهره‌وری زمین، مدیریت مصرف آب، حفظ حاصلخیزی خاک و استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف باید در اولویت قرار گیرد.
از اراضی دانشگاهی تا احیای زمین‌های بایر و دیمزارها
یکی از ظرفیت‌های قابل بررسی، گسترش مأموریت دانشگاه آزاد اسلامی از زمین‌های در اختیار خود به مشارکت علمی و فناورانه در احیای اراضی بایر و توسعه دیمزار‌های مستعد کشور است.
دانشگاه می‌تواند با همکاری وزارت جهاد کشاورزی، سازمان منابع طبیعی و سایر دستگاه‌های مسئول، در شناسایی زمین‌های مستعد، مطالعات خاک‌شناسی، اصلاح الگوی کشت و ارائه راهکار‌های افزایش بهره‌وری مشارکت کند.
توسعه ارقام مقاوم به خشکی، اصلاح بذر، استفاده از روش‌های نوین کاشت، مدیریت رطوبت خاک و بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند کشاورزی از جمله اقداماتی است که می‌تواند در قالب طرح‌های مشترک دانشگاهی و دانش‌بنیان دنبال شود.
بارورسازی ابرها و مدیریت علمی منابع آب
در کنار توسعه کشاورزی و احیای اراضی، توجه به فناوری‌های نوین مدیریت منابع آب نیز باید در برنامه‌های دانشگاه آزاد اسلامی قرار گیرد.
بارورسازی ابرها یکی از فناوری‌های مورد توجه در مدیریت آب‌های جوی است که اجرای آن به شرایط خاص جوی و وجود ابر‌های مناسب وابسته است. دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با استفاده از ظرفیت دانشکده‌های علوم پایه، مهندسی، کشاورزی و فناوری‌های نوین، در زمینه پایش سامانه‌های بارشی، تحلیل داده‌های هواشناسی، مدل‌سازی شرایط جوی و ارزیابی علمی نتایج عملیات بارورسازی مشارکت کند.
همکاری با دستگاه‌های مسئول در حوزه آب و هواشناسی و توسعه پژوهش‌های کاربردی در این زمینه می‌تواند به افزایش دقت تصمیم‌گیری‌ها و استفاده علمی‌تر از ظرفیت‌های بارشی کشور کمک کند. البته بارورسازی ابرها باید در کنار مدیریت مصرف، بازچرخانی آب و اصلاح الگوی کشت دیده شود و نمی‌تواند جایگزین سیاست‌های جامع مدیریت منابع آب باشد.
ضرورت تدوین برنامه ملی تولید در دانشگاه آزاد
تجربه دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر نشان می‌دهد که دانشگاه می‌تواند علاوه بر تولید دانش، در تولید محصولات مورد نیاز جامعه نیز نقش مستقیم داشته باشد. اکنون ضرورت دارد این رویکرد در قالب یک برنامه ملی توسعه پیدا کند و هر واحد دانشگاهی متناسب با ظرفیت‌های اقلیمی و جغرافیایی منطقه خود، مأموریت مشخصی در حوزه تولید کشاورزی برعهده بگیرد.
تدوین بانک اطلاعاتی اراضی دانشگاهی، شناسایی زمین‌های مستعد، تعیین محصولات متناسب با شرایط هر منطقه، مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان، ایجاد مزارع الگویی و ارزیابی میزان تولید و بهره‌وری می‌تواند از محور‌های این برنامه باشد.
دانشگاه آزاد اسلامی با چنین رویکردی می‌تواند بخشی از ظرفیت‌های مغفول خود را در خدمت تولید ملی قرار دهد و با پیوند دادن آموزش، پژوهش و فعالیت اقتصادی، در تحقق امنیت غذایی و اقتصاد دانش‌بنیان نقش مؤثرتری ایفا کند؛ مسیری که از مزرعه دانشگاه آزاد اسلامشهر آغاز شده و قابلیت تبدیل شدن به الگویی برای بهره‌برداری پایدار از ظرفیت‌های کشاورزی کشور را دارد.
انتهای پیام/