مأموریت جدید دانشگاه آزاد برای امنیت غذایی با احیای زمین‌های بایر تا بارورسازی ابرها
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، تأمین امنیت غذایی، مدیریت منابع آب و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های مغفول سرزمینی، از مهم‌ترین اولویت‌های راهبردی کشور است که دانشگاه‌ها می‌توانند در تحقق آن نقش مؤثری ایفا کنند. در این میان، دانشگاه آزاد اسلامی با برخورداری از واحدهای دانشگاهی در سراسر کشور، اراضی قابل بهره‌برداری، اعضای هیئت علمی، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان، ظرفیت مناسبی برای ورود به عرصه تولید و حل مسائل بخش کشاورزی دارد.
تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره ضرورت خودکفایی در تولید محصولات اساسی، افزایش بهره‌وری اراضی کشاورزی و استفاده از ظرفیت‌های مغفول کشور، همچنین دستور رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای مبنی بر بارورسازی ابرها و استفاده از زمین های بایر و طرح تولید در دیمزارها و تاکید ایشان بر استفاده از ظرفیت دانشگاه آزاد در زمینه پژوهش و روش های فناورانه اهمیت این موضوع را دوچندان می‌کند. همچنین ضرورت توجه به فناوری‌های نوین مدیریت منابع آب و ظرفیت‌های آب‌های جوی، از جمله بارورسازی ابرها، می‌تواند به‌عنوان یکی از محورهای فعالیت علمی و فناورانه دانشگاه آزاد اسلامی مورد توجه قرار گیرد.
گندم احسان؛ نمونه‌ای از پیوند دانش دانشگاهی با تولید
اجرای موفق طرح کشت گندم رقم «احسان» در اراضی دانشگاه آزاد اسلامی واحد آیت‌الله آملی، نمونه‌ای از ظرفیت دانشگاه در تبدیل دانش و فناوری به محصول و حل مسائل واقعی بخش کشاورزی است.
عبدالرضا بابایی، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان مازندران، در تشریح این طرح اظهار کرد: این طرح در راستای تحقق اهداف سند تحول و تعالی دانشگاه آزاد اسلامی و با رویکرد حل مسائل جامعه اجرا شده و با تکیه بر دانش فنی و فناوری‌های نوین، الگویی موفق از همکاری دانشگاه و شرکت‌های دانش‌بنیان در توسعه کشاورزی پایدار و تولید غذای سالم به شمار می‌رود.
وی با بیان اینکه این طرح با همکاری یک شرکت دانش‌بنیان اجرا شده است، افزود: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کشت گندم رقم احسان، کاهش وابستگی به نهاده‌های شیمیایی بوده است؛ به‌گونه‌ای که بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، این محصول در طول دوره رشد به کودهای شیمیایی و سموم حشره‌کش، علف‌کش و قارچ‌کش نیاز نداشته است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی مازندران با اشاره به نتایج برداشت این محصول گفت: از سطح زیر کشت این طرح حدود ۱۷ تن گندم برداشت شده که قابلیت استفاده به‌عنوان بذر را دارد و می‌تواند در اختیار کشاورزان قرار گیرد تا زمینه توسعه این الگوی کشت در سطح گسترده‌تری فراهم شود.
بابایی تأکید کرد: این موفقیت نشان می‌دهد که با اتکا به دانش و فناوری بومی می‌توان راهکارهای عملی و مؤثری برای رفع چالش‌های بخش کشاورزی و کاهش هزینه‌های تولید ارائه کرد.
ضرورت ورود دانشگاه آزاد به احیای زمین‌های بایر و توسعه دیمزارها
تجربه کشت گندم احسان می‌تواند نقطه آغاز برنامه‌ای گسترده‌تر در دانشگاه آزاد اسلامی باشد؛ برنامه‌ای که به شناسایی، احیا و بهره‌برداری علمی از زمین‌های بایر، اراضی کم‌بازده و دیمزارهای مستعد در استان‌های مختلف کشور منجر شود.
دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند با همکاری وزارت جهاد کشاورزی، سازمان منابع طبیعی، شرکت‌های دانش‌بنیان و کشاورزان، طرحی جامع برای شناسایی اراضی مستعد کشت و ارائه الگوهای تولید متناسب با اقلیم هر منطقه تدوین کند.
در این مسیر، توسعه کشت محصولات راهبردی از جمله گندم و جو، استفاده از ارقام مقاوم به خشکی، بذرهای اصلاح‌شده، روش‌های نوین کاشت، مدیریت رطوبت خاک و کاهش مصرف نهاده‌های شیمیایی باید در اولویت قرار گیرد.
واحدهای دانشگاهی نیز می‌توانند با استفاده از اراضی در اختیار خود و همکاری دستگاه‌های مسئول، مزارع الگویی ایجاد کنند و نتایج پژوهش‌های علمی را در اختیار کشاورزان قرار دهند.
البته احیای زمین‌های بایر باید بر اساس مطالعات خاک‌شناسی، منابع آب، شرایط اقلیمی و ملاحظات محیط‌زیستی انجام شود تا توسعه سطح زیر کشت به افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی منجر نشود.
بارورسازی ابرها؛ ظرفیتی برای مشارکت علمی و فناورانه دانشگاه
در کنار بهره‌برداری بهینه از زمین، مدیریت منابع آب و استفاده از فناوری‌های نوین آب‌های جوی نیز باید به یکی از محورهای فعالیت دانشگاه آزاد اسلامی تبدیل شود.
بارورسازی ابرها از جمله فناوری‌هایی است که با هدف تأثیرگذاری بر فرآیندهای فیزیکی تشکیل بارش در ابرهای دارای شرایط مناسب مورد استفاده قرار می‌گیرد. با توجه به اهمیت این فناوری در برنامه‌های مدیریت منابع آب، دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند از ظرفیت دانشکده‌های علوم پایه، مهندسی، کشاورزی، هوش مصنوعی و شرکت‌های فناور برای مشارکت در توسعه علمی و ارزیابی این فناوری بهره بگیرد.
پایش سامانه‌های بارشی، تحلیل داده‌های ماهواره‌ای و راداری، مدل‌سازی شرایط جوی، طراحی تجهیزات پایش و ارزیابی نتایج عملیات بارورسازی از جمله زمینه‌هایی است که دانشگاه‌ها می‌توانند در آن نقش‌آفرینی کنند.
در این زمینه، همکاری سازمان‌یافته دانشگاه آزاد اسلامی با وزارت نیرو و سازمان توسعه و بهره‌برداری فناوری‌های نوین آب‌های جوی می‌تواند زمینه تبدیل ظرفیت‌های پژوهشی به دستاوردهای کاربردی را فراهم کند.
البته بارورسازی ابرها راهکاری قطعی برای رفع خشکسالی نیست و میزان اثربخشی آن به شرایط جوی و نوع ابر وابسته است؛ ازاین‌رو، مشارکت دانشگاه‌ها در ارزیابی علمی و مستقل نتایج این عملیات اهمیت ویژه‌ای دارد.
از یک تجربه استانی تا یک برنامه ملی دانشگاهی
تجربه واحد آیت‌الله آملی نشان می‌دهد که دانشگاه آزاد اسلامی ظرفیت ورود مستقیم به عرصه تولید را دارد؛ اما ارزش راهبردی چنین تجربه‌ای زمانی افزایش می‌یابد که به الگویی قابل تکرار در سایر استانها تبدیل شود.
بر این اساس، طراحی برنامه ملی «پایداری تولید در دیمزارها و احیای اراضی مستعد کشاورزی» می‌تواند یکی از مأموریت‌های جدید دانشگاه آزاد اسلامی باشد؛ برنامه‌ای که در آن هر واحد دانشگاهی متناسب با ظرفیت‌های اقلیمی و جغرافیایی منطقه خود، مسئولیت اجرای طرح‌های تحقیقاتی و تولیدی را برعهده بگیرد.
در این الگو، واحدهای دانشگاهی استان‌های شمالی می‌توانند بر اصلاح الگوی کشت و تولید بذر سالم تمرکز کنند؛ دانشگاه‌های مناطق مرکزی و شرقی کشور به توسعه کشت مقاوم به خشکی و مدیریت رطوبت خاک بپردازند و واحدهای مناطق غربی و شمال‌غربی نیز در توسعه دیمزارها و افزایش عملکرد محصولات راهبردی نقش‌آفرینی کنند.
ایجاد مزارع تحقیقاتی، تشکیل کنسرسیوم‌های دانشگاهی و دانش‌بنیان، تدوین بانک اطلاعاتی زمین‌های مستعد، تربیت کارشناسان محلی و انتقال فناوری به کشاورزان از جمله اقدامات اجرایی پیشنهادی این برنامه است.
همچنین ارزیابی عملکرد طرح‌ها بر اساس شاخص‌هایی مانند افزایش تولید در واحد سطح، کاهش مصرف آب، کاهش هزینه‌های تولید، افزایش بهره‌وری زمین و توسعه محصولات سالم و کم‌نهاده ضروری است.
دانشگاه آزاد اسلامی با برخورداری از ظرفیت‌های گسترده علمی، پژوهشی و اجرایی می‌تواند از تجربه‌هایی مانند کشت گندم احسان فراتر برود و با طراحی برنامه‌ای منسجم، در احیای زمین‌های بایر، توسعه دیمزارها، افزایش تولید محصولات راهبردی و توسعه فناوری‌های نوین مدیریت منابع آب نقش‌آفرینی کند؛ مسیری که در نهایت به تقویت امنیت غذایی، تحقق اقتصاد دانش‌بنیان و استفاده پایدار از ظرفیت‌های سرزمینی کشور منجر خواهد شد.
انتهای پیام/