نظام آموزشی در چرخه باز تولید استادان دانشگاه/ چرا کشور به جای نیروی ماهر صنعتی استاد تربیت می‌کند؟
به گزارش خبرگزاری آنا، در پویایی اقتصاد‌های توسعه‌یافته، دانشگاه به عنوان موتور محرک نوآوری و خطوط تولید به عنوان بستر تجاری‌سازی دانش شناخته می‌شوند؛ پیوندی ارگانیک که در آن نیاز‌های عینی صنعت، جهت‌دهنده پژوهش‌های آکادمیک است و فناوری‌های نوین، ارزش‌آفرینی اقتصادی را تضمین می‌کنند. با این حال، در کالبد اقتصاد و آموزش ایران، این چرخه حیاتی سال‌هاست که دچار اختلال و گسستی ساختاری شده است. پرسش تلخ و بنیادینی که امروز فعالان صنعتی، صنعتگران و کارآفرینان با آن دست‌به‌گریبانند، این است که چرا با وجود تزریق بودجه‌های هنگفت ملی و فعالیت هزاران مرکز آموزش عالی، کماکان کارخانه‌ها و خطوط تولید زبان دانشگاه‌ها را نمی‌فهمند و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی فاقد مهارت‌های ملموس و عملیاتی برای حل مسائل واقعی محیط کسب‌وکار هستند؟
ریشه این ناهماهنگی مزمن را نباید صرفاً در کوتاهی مدیران بنگاه‌ها یا صرفاً در ضعف مقطعی برنامه‌های آموزشی جست‌و‌جو کرد، بلکه بحران عمیق‌تر از آن است که در فلسفه طراحی کلان نظام آموزش کشور ریشه دارد. از دوره آموزش عمومی تا مقاطع عالی تکمیلی، ساختار به‌گونه‌ای هندسی و خودارجاع تنظیم شده است که گویی کل فرآیند ارزشیابی، آزمون‌ها و غربالگری‌ها نه برای توانمندسازی نیروی انسانی بازار کار، بلکه برای بازتولید ساختار درون‌زای بدنه آکادمیک و تربیت استاد دانشگاه برنامه‌ریزی شده است.
در این زنجیره مهندسی‌شده، هر مرحله از تحصیل تنها پلکانی برای صعود به مقطع بالاتر و در نهایت رسیدن به کرسی‌های دانشگاهی است و کسانی که از این چرخه‌های گزینشی بازمی‌مانند، به عنوان ریزشی‌های سیستم راهی بازار کار می‌شوند؛ بازاری که هیچ‌گاه برای پذیرش و توانمندسازی آنها متناسب با نیاز‌های ملموس صنعتی طراحی نشده بود.
این انحراف استراتژیک در تخصیص منابع عمومی و درآمد‌های بین‌نسفی کشور، چرخ‌دنده‌های اقتصاد مولد را با چالش جدی مواجه کرده است. هنگامی که بخش عمده‌ای از سرمایه‌های ملی صرف سیستمی می‌شود که خروجی نهایی‌اش به جای حل معضلات کارخانه‌ها، رفع بحران‌های نقدینگی و ارتقای بهره‌وری تولید، به تولید مدارک تحصیلی غیرمرتبط و گسترش صندلی‌های آکادمیک ختم می‌شود، طبیعی است که بخش خصوصی در تقلا برای بقا، از دسترسی به نیروی انسانی ماهر، فناور و مسلط به زبان صنعت محروم بماند. عبور از این بن‌بست ساختاری و ترمیم شکاف عمیق میان علم و عمل، نیازمند جراحی بنیادین در رویکرد‌های کلان آموزشی و بازتعریف ماموریت دانشگاه‌ها در هماهنگی با نیاز‌های واقعی میدان تولید است.
گسست بنیادین آموزش عالی از صنعت
فرشید شکرخدایی، نایب‌رئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، با نقد جدی ساختار آموزشی کشور و ریشه یابی فاصله عمیق میان دانشگاه و خطوط تولید، این پرسش اساسی را مطرح کرد که چقدر از بحران‌های بهره‌وری در بنگاه‌های اقتصادی ناشی از این واقعیت است که نظام آموزشی ما زبان صنعت را متوجه نمی شود؟ وی گفت: موضوع این است که بسیاری از مدیران کارخانه‌ها و واحد‌های تولیدی عنوان می‌کنند که با وجود جذب فارغ‌التحصیلان و نخبگان دانشگاهی، زبان علمی آموخته‌شده در دانشگاه سنخیتی با نیاز‌ها و واقعیت‌های جاری در خطوط تولید ندارد و این چالش، ریشه در خطای راهبردی در طراحی فلسفه آموزشی کشور دارد.
طراحی چرخ‌دنده‌های نظام آموزشی برای بقای درون‌زا و انباشت استاد دانشگاه
وی افزود: کل خط تولید نظام آموزشی از مقطع مدرسه تا تحصیلات تکمیلی، به گونه‌ای مهندسی شده است که محصول نهایی آن صرفاً برای بازتولید بدنه آکادمیک و تربیت استاد دانشگاه کاربرد داشته باشد.
شکرخدایی با تشبیه مراحل تحصیلی به ایستگاه‌های کنترل کیفیت (کیوسی)، تصریح کرد: دانش‌آموز برای ورود به دبیرستان، دبیرستان برای قبولی در کنکور، دوره کارشناسی برای ورود به کارشناسی ارشد و مدارسی عالی برای مقطع دکترا ارزیابی می‌شوند و در نهایت، اگر فردی از این آزمون‌های متوالی با موفقیت عبور کند، به عنوان استاد دانشگاه جذب همین سیستم می‌شود.
وی با طرح این پرسش که پس سرنوشت کسانی که در این مراحل رد می‌شوند یا از چرخه‌های گزینشی بازمی‌مانند چیست، توضیح داد: تمام کسانی که در کنکور یا مقاطع ارشد و دکترا ریزش می‌کنند و اصطلاحاً برگشتی‌های سیستم محسوب می‌شوند، وارد بازار کار و محیط صنعت می‌شوند، در حالی که ساختار آموزشی هیچ‌گاه برای توانمندسازی نیروی انسانی متناسب با نیاز واقعی صنعت طراحی نشده است.
شکرخدایی تأکید کرد: کل بودجه کشور و درآمد‌های نفتی صرف چرخه‌ای می‌شود که از کودک چهارساله تا جوان سی‌ساله را زیر پوشش قرار می‌دهد تا در نهایت برای بدنه خودشان استاد دانشگاه و نیروی حقوق‌بگیر تربیت کنند، نه نیروی کارآمد صنعتی.
حکمرانی نادرست منابع و انحراف مسیر ثروت ملی از میدان تولید
وی در ادامه با اشاره به انحراف ساختاری در تخصیص منابع عمومی و بودجه‌های کلان ملی خاطرنشان کرد: وقتی تمامی ارکان تصمیم‌گیری، از نمایندگان مجلس گرفته تا معاونان وزرا، پس از پایان دور مسئولیت به محیط‌های دانشگاهی بازمی‌گردند، نشان می‌دهد که این سیستم به‌صورت خودکفا تنها برای حفظ منافع درونی خود عمل می‌کند.
شکرخدایی در پاسخ به این پرسش که در این میان جایگاه مهارت‌آموزی و انطباق با نیاز‌های بازار کار کجاست، افزود: اگرچه تلاش‌هایی مانند ایجاد دانشگاه جامع علمی کاربردی یا سازمان فنی و حرفه‌ای برای پر کردن این خلاء صورت گرفته است، اما چالش اصلی اینجاست که کلان‌شهر منابع کشور در خدمت ساختاری قرار دارد که خروجی آن کارایی لازم را برای اقتصاد مولد ندارد و هر کس غیر از این ادعا کند، یا فلسفه کلان این طراحی را درک نکرده یا شناخت درستی از الزامات محیط کسب‌وکار ندارد.
انتهای پیام/