ناتوانی اقتصاد لیبرال در خود کنترلی بازار

حجت الاسلام والمسلمین مهدوی زادگان- رئیس پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی در یادداشتی برای خبرگزاری آنا نوشت: وضعیت امروز اقتصاد ایران همان مطلوبی است که طرفداران متصلب بازار آزاد در سه چهار دهه اخیر شعارش را می‌دادند و سرسختانه از این ایده دفاع می‌کنند. مهم‌ترین مساله مورد توجه اقتصاد دانان لیبرال ایرانی دخالت دولت در سرنوشت بازار بوده و هست. به عقیده آنان نباید دولت در کار بازار دخالت کند بلکه باید گذاشت بازار خودش به تنهایی مشکلاتش را حل کند. بازار این قدرت را دارد که به تنهایی مسایلش را رفع و رجوع کند. دخالت دولت در بازار کار را خراب‌تر می‌کند بجای آنکه حل کند؛ و اکنون این ترک مخاصمه و خروج دولت از بازار به نحو چشمگیری اتفاق افتاده است.

بازار امروز ایران در بالاترین وضعیت آزاد بودن بسر می‌برد. بطوری که پیش از این سابقه نداشته است که قیمت اجناس تا این اندازه یله و رها باشد و هر لحظه که بخواهد قیمت‌ها را بالا ببرد بی آنکه مجبور به پاسخگویی باشد. هیچ چیزی جلودار بازار امروز نیست. دولت هم هیچ دخالتی در کنترل بازار ندارد. نیازی هم به چشم مسلح و متخصص علم اقتصاد بودن نیست تا بفهمیم دولت کنار کشیده است و کاری به کار بازار ندارد. حالا این موضع دولت در نسبت با بازار یا از روی علم و عقیده است که دست از بازار برداشته است و یا به دلیل نا توانی در داشتن برنامه‌ای برای مهار لگام گسیختگی بازار است. به هر روی، بازار امروز ایران آزاد آزاد، رهای رها است. همه چیز روی کاکل نرخ طلا و ارز می‌چرخد و بس.

بنابر این، وضعیت مطلوب اقتصاد دانان و و طرفداران بازار آزاد پدید آمده است و جای هیچ گونه گله گذاری و شکوه و بهانه تراشی نیست. اما آیا شاهد خود کنترلی این بازار هم هستیم؟ خود کنترلی بازار رها شده کجاست که کسی شاهد آن نیست. بازار توان معیشتی مردم را نا دیده گرفته است و فقط چشم به افزایش قیمت ارز و طلا دوخته است.

مردم از این آزاد بودگی و رها شدگی بازار در رنج و مشقت زیادی بسر می‌برند. پرسش اساسی مردم از نظریه پردازان و طرفداران ایرانی اقتصاد باز این است که پس آن خود کنترلی بازار کجاست؟ ثمره این خود کنترلی در سفره مرفهین و زر اندوزان بی درد دیده می‌شود و نه سفره مردم.

تجربه گفتمان اقتصاد آزاد در ایران نشان داده است که دولت لزوماً دشمن بازار نیست بلکه ممکن است بازار دشمن خودش باشد؛ و آن در وقتی است که بازار از اخلاق فاصله بگیرد و سوداگری لگام گسیخته و نفع شخصی و بی مسئولیتی اجتماعی جای فضائل اخلاقی دینی و عرفی را بگیرد. چنانکه اقتصاد لیبرال در سراسر جهان بر همین سبک وسیاق است.

اکنون امتیاز بازار اسلامی از بازار لیبرال را در مساله خود کنترلی بهتر می‌توان درک کرد. آموزه تقوی در اخلاق اسلامی مهم‌ترین عامل خود کنترلی بازار اسلامی است. آن گونه که در گذشته بازار اسلامی بدلیل تمسک به اصل تقوی توانسته بود در جمع اسلامیان جایگاه والایی در رونق سفره و معیشت مردم داشته است. اقتصاد لیبرال ایران امروز بیش از پیش به درک این معنا از خود کنترلی بازار اسلامی نیاز دارد. انشاء الله