فناوری مایع‌سازی و کربن‌زدایی گلوگاه تازه صادرکنندگان گاز/ نقش‌آفرینی هوشمندانه ایران برای مدیریت بازار جهانی انرژی
پویا جادی، در گفتوگو با خبرنگاراقتصادی خبرگزاری آنا، گفت: مجمع کشور‌های صادرکننده گاز یکی از مهم‌ترین نهاد‌های همکاری انرژی در جهان است که ریشه آن به ابتکار جمهوری اسلامی ایران بازمی‌گردد و نخستین نشست وزارتی این مجمع در بیست و نهم و سی‌ام اردیبهشت ۱۳۸۰ در تهران برگزار شد، اما این مجمع سال‌ها بدون اساسنامه حقوقی بین‌دولتی، دبیرخانه دائمی و بودجه مصوب، تنها به‌عنوان بستری غیررسمی برای تبادل نظر فعالیت می‌کرد.
مسیر شکل‌گیری و نهادینه‌سازی
کارشناس حوزه تجارت خارجی افزود: نقطه عطف این مسیر در دهم بهمن ۱۳۸۵ رقم خورد که رهبر فقید انقلاب در دیدار با ایگور ایوانف، دبیر وقت شورای امنیت ملی روسیه، پیشنهاد داد ایران و روسیه با تکیه بر سهم بالای خود در ذخایر گاز جهان، سازمانی مشابه اوپک برای همکاری‌های گازی بنیان‌گذاری کنند و این پیشنهاد با استقبال ولادیمیر پوتین روبه‌رو شد و به شکل‌گیری ترویکای گازی ایران، روسیه و قطر انجامید و در دوم دی ۱۳۸۷، در هفتمین نشست وزارتی در مسکو، موافقت‌نامه بین‌دولتی و اساسنامه حقوقی مجمع امضا شد و دوحه به‌عنوان مقر دائمی دبیرخانه انتخاب گردید.
وی ادامه داد: از آن زمان، مجمع هفت اجلاس سران را برگزار کرده است شامل دوحه در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۲۲، مسکو در ۲۰۱۳، تهران در ۲۰۱۵، سانتاکروز بولیوی در ۲۰۱۷، مالابو در گینه استوایی در ۲۰۱۹ و الجزایر در ۲۰۲۴ و در سال‌های اخیر نیز طرح‌هایی، از جمله پیشنهاد‌های ایران، برای تبدیل این مجمع مشورتی به یک سازمان اجرایی و الزام‌آور با الگوی سرمایه‌گذاری مشترک و مدیریت بازار مطرح شده است.
ساختار رهبری اعضا و سازوکار تصمیم‌گیری
این کارشناس تصریح کرد: دبیرکل بالاترین مقام اجرایی دبیرخانه دوحه است و طبق اساسنامه برای دوره‌های دو یا سه‌ساله توسط نشست وزارتی انتخاب می‌شود و از سال ۲۰۱۰ تاکنون، لئونید بوخانوفسکی از روسیه، سید محمدحسین عادلی از ایران، یوری سنتیورین از روسیه و محمد حامل از الجزایر در این سمت بوده‌اند که دوره دبیرکلی حامل تا پایان سال ۲۰۲۵ بود و از اول ژانویه ۲۰۲۶ فیلیپ مشلبیلا از نیجریه این مسئولیت را بر عهده گرفته است و عادلی در دوره خود بر اعتبار بین‌المللی مجمع و راه‌اندازی مدل جهانی گاز تأکید داشت.
وی بیان داشت: مجمع هم‌اکنون بیست عضو دارد که شامل دوازده عضو اصلی یعنی الجزایر، بولیوی، مصر، گینه استوایی، ایران، لیبی، نیجریه، قطر، روسیه، ترینیداد و توباگو، امارات متحده عربی و ونزوئلا، و هشت عضو ناظر شامل آنگولا، آذربایجان، عراق، مالزی، موریتانی، موزامبیک، پرو و سنگال است و کشور‌هایی مانند ترکمنستان، یمن، تانزانیا، ازبکستان و اندونزی نیز در مسیر عضویت یا رایزنی هستند و در مارس ۲۰۲۵، موضوع الحاق رسمی ترکمنستان در دیدار رشید مردوف و محمد حامل در عشق‌آباد بررسی و مورد توافق قرار گرفت.
وی گفت: عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری، نشست وزارتی است که هر عضو اصلی در آن یک رأی دارد و اعضای ناظر حق رأی ندارند و برای رسمیت جلسه وزارتی، حضور سه‌چهارم اعضای اصلی لازم است و برای جلسات هیئت اجرایی، حضور دوسوم الزامی است و تصمیمات ماهوی و راهبردی به اتفاق آرا نیاز دارند، در حالی که امور شکلی و اداری با اکثریت ساده تصویب می‌شوند و پذیرش اعضای جدید نیز مستلزم موافقت حداقل سه‌چهارم اعضای اصلی است که همین ساختار توضیح می‌دهد چرا مصوبات مجمع عمدتاً ماهیت توصیه‌ای دارند و اجرای آنها به اراده ملی هر کشور بستگی دارد.
چشم‌انداز اهداف و توان واقعی در بازار جهانی
پویا جادی اظهار داشت: چشم‌انداز مجمع تبدیل گاز طبیعی به منبع محوری برای توسعه فراگیر و پایدار است و مأموریت آن حمایت از حقوق حاکمیتی اعضا بر منابع گازی و کمک به امنیت انرژی جهانی است و اهداف راهبردی آن شامل حداکثرسازی ارزش گاز برای ملت‌های عضو، ارتقای مرجعیت تحلیلی در پیش‌بینی بازار، توسعه همکاری‌های چندجانبه، ترویج گاز به‌عنوان سوخت پاک‌تر و تثبیت جایگاه بین‌المللی مجمع است و اصول عملیاتی آن نیز بر صیانت از حاکمیت بر منابع، پیوند قیمت گاز به نفت برای همگرایی قیمتی و قرارداد‌های بلندمدت با تقسیم متوازن ریسک، و امنیت زیرساخت‌های فرامرزی تأکید دارد.
وی افزود: کشور‌های عضو، به گزارش دبیرخانه، حدود ۶۸ تا ۷۱ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز جهان، حدود ۴۴ درصد تولید بازارمحور، حدود ۵۲ تا ۵۳ درصد تجارت خط لوله‌ای و حدود ۴۷ تا ۵۷ درصد صادرات ال‌ان‌جی را در اختیار دارند که این ارقام نشان‌دهنده وزن راهبردی مجمع در معادلات انرژی است.
ارزیابی عملکرد موفقیت‌ها و محدودیت‌ها
وی تصریح کرد: ارزیابی عملکرد مجمع را باید میان اهداف اعلام‌شده در اساسنامه و ایده اوپک گازی تفکیک کرد و در حوزه‌های تحلیلی و دیپلماتیک، مجمع موفقیت‌های قابل توجهی داشته است به‌طوری‌که گزارش‌هایی مانند چشم‌انداز جهانی گاز و گزارش سالانه بازار گاز به مرجعی معتبر در میان نهاد‌های بین‌المللی تبدیل شده‌اند و مشارکت در ابتکار داده‌های مشترک جودی گاز با همکاری آژانس بین‌المللی انرژی، اوپک و مجمع بین‌المللی انرژی به شفافیت داده‌های تولید و صادرات کمک کرده است و در عرصه اقلیمی نیز مجمع توانسته گاز را در نشست‌های سازمان ملل به‌عنوان سوخت پایه گذار عادلانه انرژی مطرح کند و بر حق کشور‌های در حال توسعه برای دسترسی به انرژی ارزان تأکید ورزد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: با این حال، هدف تبدیل شدن به کارتلی شبیه اوپک محقق نشده است، زیرا گاز برخلاف نفت به خطوط لوله و تأسیسات پرهزینه مایع‌سازی وابسته است و قرارداد‌های بلندمدت ۱۵ تا ۲۵ ساله با بند‌های سخت‌گیرانه امکان تنظیم سریع عرضه را محدود می‌کند و افزون بر این، گسترش هاب‌های معامله آنی مانند تی‌تی‌اف در اروپا و جی‌کی‌ام در آسیا، قدرت تعیین قیمت را از صادرکنندگان گرفته است و تحریم‌های یک‌جانبه علیه برخی اعضای کلیدی نیز مانع پروژه‌های بزرگ سرمایه‌گذاری مشترک و انتقال فناوری مایع‌سازی شده است و تفاوت منافع صادرکنندگان خط لوله‌ای با صادرکنندگان ال‌ان‌جی و تفاوت شدید در سطح مصرف داخلی اعضا، دستیابی به موضع یکپارچه اجرایی را پیچیده کرده است؛ بنابراین، مجمع کشور‌های صادرکننده گاز بیش از آنکه به یک کارتل قیمتی تبدیل شود، به بستری برای گفتوگو، تحلیل و دیپلماسی انرژی بدل شده است و آینده آن به این بستگی دارد که بتواند طرح‌های مطرح‌شده برای تبدیل شدن به سازمانی اجرایی‌تر را با واقعیت‌های فنی، تحریمی و رقابتی بازار گاز تطبیق دهد.
انتهای پیام/