روایت علیرضا مشایخی از کنسرت پیش‌رو؛ ضرورت بازتعریف مفهوم موسیقی تا اجرای چند اثر برای نخستین بار در تالار وحدت
به گزارش خبرگزاری آنا، در این نشست، حاضران ضمن تشریح جزئیات کنسرت چهاردهم آبان‌ماه در تالار وحدت، درباره مفهوم موسیقی نو، ویژگی‌های آثار علیرضا مشایخی، وضعیت موسیقی معاصر ایران و چالش‌های پیش‌روی فعالیت‌های موسیقایی به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.
موسیقی نو؛ برخوردی دوباره با موسیقی
علیرضا مشایخی در ابتدای این نشست با اشاره به اینکه طی هفت سال گذشته اجرای عمومی نداشته است، گفت: در این مدت بیکار نبودم و فعالیت‌های زیادی انجام دادم. در این دوره تلاش کردم به کار‌های عقب‌افتاده‌ام رسیدگی کنم و پروژه‌هایم را به سرانجام برسانم.
وی با اشاره به انتشار بخشی از آثارش از سوی ناشران بین‌المللی عنوان کرد: در این سال‌ها تعداد زیادی از آثارم منتشر شده‌اند و اکنون خیالم راحت‌تر است که بخش قابل‌توجهی از کارهایم در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.
این آهنگساز با اشاره به بازگشت خود به ایران پس از حدود ۳۰ تا ۴۰ سال زندگی در خارج از کشور اظهار کرد: اساساً با این نیت به ایران بازگشتم که در محیط موسیقی تحرکی ایجاد کنم، به ویژه در نسل خودم. در نسل ما من و احمد پژمان آهنگسازی می‌خواندیم، هرچند مسیر هنری‌مان متفاوت بود، اما دوستان خوبی برای یکدیگر بودیم و هر دو تلاش کردیم در مسیر موسیقی فعالیت کنیم.
مشایخی با اشاره به شرایط فعالیت هنری خود گفت: گاهی احساس می‌کنم در این جامعه اصراری بر دیده نشدن من وجود دارد، اما با وجود این شرایط همچنان بر مسیری که انتخاب کرده‌ام پافشاری می‌کنم.
وی در ادامه درباره مفهوم موسیقی نو توضیح داد: برای صحبت درباره موسیقی نو باید ابتدا روشن کنیم که منظورمان از «نو بودن» چیست. موسیقی نو نوعی برخورد دوباره با موسیقی است؛ دیدگاهی که به تفکر در موسیقی اعتقاد دارد.
این آهنگساز با اشاره به کارکرد‌های مختلف موسیقی در زندگی روزمره عنوان کرد: موسیقی می‌تواند در موقعیت‌های گوناگون کاربرد‌های متفاوتی داشته باشد، اما زمانی که من از موسیقی صحبت می‌کنم، منظورم صرفاً کاربرد‌های روزمره آن نیست، بلکه بحث به نوع نگاه و تفکر درباره موسیقی بازمی‌گردد.
مشایخی در ادامه با بیان اینکه موسیقی را باید پیش از قضاوت شنید، گفت: «موسیقی من فهمیدنی نیست؛ موسیقی من شنیدنی است.» او افزود: دو نوع برخورد با موسیقی وجود دارد؛ یکی برخورد شنیداری صرف و دیگری برخورد حرفه‌ای مبتنی بر دانش موسیقی. نباید انتظار داشته باشیم موسیقی را پیش از شنیدن دوست داشته باشیم؛ باید آن را شنید و سپس درباره تجربه‌ای که از آن به دست می‌آوریم قضاوت کرد.
تعریف نشدن مفهوم موسیقی در ایران
مشایخی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به وضعیت تاریخی موسیقی در ایران اظهار کرد: با وجود ظرفیت‌های تمدنی و فرهنگی این سرزمین، موسیقی در برخی زمینه‌ها از نظر تاریخی و علمی با ضعف‌هایی روبه‌رو بوده است.
وی با اشاره به پیشینه ردیف موسیقی ایرانی و روایت‌های مربوط به میرزا عبدالله عنوان کرد که شناخت تاریخ موسیقی ایران به بررسی دقیق‌تر منابع و شواهد تاریخی نیاز دارد.
این آهنگساز با اشاره به نمونه‌ای از یک شماره قدیمی مجله موسیقی وابسته به مؤسسه ماهور توضیح داد: در آن شماره از چند چهره شناخته‌شده موسیقی ایرانی خواسته شده بود برخی اصطلاحات این حوزه را تفسیر کنند، اما پاسخ‌های ارائه‌شده با یکدیگر تفاوت داشتند.
او این مسئله را نشانه‌ای از نبود توافق کافی درباره مفاهیم پایه موسیقی دانست و تصریح کرد: واژه موسیقی در ایران اساساً تعریف نشده است و این موضوع پیامد‌هایی دارد که بر وضعیت و پیشرفت این حوزه تأثیر می‌گذارد.
مشایخی در ادامه با اشاره به تجربه خود در زمینه موسیقی ایرانی و شاگردی نزد لطف‌الله مفخم گفت: شاهد بودم که مفخم با چه زحمتی تلاش می‌کرد استادان موسیقی ایرانی را برای ثبت نت‌های آثارشان قانع کند. بسیاری از آنها با این رویکرد موافق نبودند و تصور می‌کردند نت‌نگاری می‌تواند به موسیقی آسیب برساند.
وی با انتقاد از مقاومت برخی هنرمندان در برابر ثبت مکتوب آثار موسیقی ایرانی عنوان کرد که این نگرش، در کنار بی‌توجهی به استقلال موسیقی از شعر، مانع گسترش برخی مطالعات علمی در این حوزه شده است. مشایخی تأکید کرد که این سخنان بیانگر دیدگاه شخصی اوست و تمام جریان‌های موسیقی ایرانی را دربرنمی‌گیرد.
موسیقی چند فرهنگی و ویژگی آثار کنسرت
این آهنگساز درباره آثار در نظر گرفته‌شده برای کنسرت «موسیقی نو در ایران» توضیح داد: به‌جز کنسرتو ویولا که مربوط به هفت سال پیش است، سایر قطعات این برنامه جدید هستند، اما همه آنها در یکی از سه زمینه اصلی آثار من قرار می‌گیرند.
او افزود: این سه زمینه شامل موسیقی مرتبط با فرهنگ ایرانی، موسیقی چندفرهنگی در گفت‌و‌گو با فرهنگ‌های دیگر و موسیقی انتزاعی مبتنی بر الگوریتم‌های مختلف ریاضی است. آثاری که در این کنسرت اجرا می‌شوند، بیشتر بر موسیقی چندفرهنگی متمرکز هستند.
مشایخی با اشاره به سابقه استفاده از اصطلاح «موسیقی تلفیقی» در فعالیت‌های خود اظهار کرد: من از جمله افرادی بودم که در سال‌های گذشته این عبارت را مطرح کردم، اما به دلیل برداشت‌هایی که از آن شکل گرفت، اکنون دیگر آن را برای معرفی رویکرد خود به کار نمی‌برم.
او تأکید کرد: آنچه ارائه می‌دهم موسیقی چندفرهنگی است؛ موسیقی‌ای که تلاش می‌کند دستاورد‌های تازه‌ای به موسیقی اضافه کند. از نظر من، موسیقی نو باید چیزی به حجم صوتی موجود اضافه کند.
مشایخی: هنرمندان باید پوست کرگدن داشته باشند
این آهنگساز در بخش دیگری از سخنانش خطاب به هنرمندانی که به مهاجرت فکر می‌کنند، گفت: همواره امیدوارم مردم به خارج نروند و بتوانند حاصل زحمت خود را در ایران ببینند. فکر می‌کنم هیچ شرایط محیطی نتوانسته ایران را نابود کند و ایران همچنان باقی خواهد ماند؛ مسئله مهم، پایداری است.
او افزود: ما باید پوست کرگدن داشته باشیم و کار تولید کنیم.
آرش امینی: آثار مشایخی ساختار‌های متفاوتی دارند
آرش امینی، آهنگساز و رهبر ارکستر کنسرت، در ادامه این نشست با تشریح بخش‌هایی از برنامه اجرایی گفت: کنسرتو برای ویولن و ساز‌های زهی با تک‌نوازی امین غفاری، اثری برای کوارتت زهی و ساز‌های ضربی، کنسرتو برای ویولا و ارکستر و قطعه «دریا» از جمله آثاری هستند که در این برنامه اجرا خواهند شد.
او با اشاره به تفاوت ساختاری آثار مشایخی عنوان کرد: برخی آهنگسازان، موسیقی ایرانی را صرفاً با استفاده از ارکستراسیون غربی ارائه می‌کنند، اما آثار علیرضا مشایخی موسیقی ایرانی را بازآفرینی می‌کنند. آثار او قالب ثابتی ندارند و هرکدام از نظر ساختار موسیقایی ویژگی‌های خاص خود را دارند.
امینی با بیان اینکه آثار مشایخی به دنبال پاسخ‌دادن به پرسش‌های فلسفی هستند، افزود: در این آثار، جست‌و‌جو و حرکت در مسیر پرسش‌ها اهمیت دارد و همین جست‌وجوست که به آنها زیبایی می‌بخشد.
این رهبر ارکستر در بخش دیگری از سخنانش درباره مدیریت موسیقی کشور اظهار کرد: مدیریت دولتی باید به سمتی حرکت کند که گونه‌های مختلف موسیقی در قالب سیاست‌های مشخص برنامه‌ریزی شوند. در این صورت می‌توان به بهبود شرایط اجرا و فراهم‌شدن امکان برگزاری برنامه‌ها در روز‌های بیشتر و شهر‌های دیگر امیدوار بود.
او افزود که عوامل اجرایی این کنسرت علاقه‌مندند در صورت فراهم‌شدن شرایط، این برنامه در دیگر شهر‌های کشور نیز اجرا شود.
امین غفاری: اجرای دو کنسرتو با دو ساز متفاوت، چالش بزرگی است
امین غفاری، نوازنده ویولن و ویولا، نیز در این نشست با اشاره به سابقه آشنایی خود با آثار علیرضا مشایخی گفت: زمانی که دانشجوی دانشگاه تهران بودم، از طریق کتاب‌ها، مقاله‌ها و آثار موسیقایی با کار‌های ایشان آشنا شدم و همیشه علاقه‌مند بودم فرصتی برای اجرای آثارشان پیدا کنم.
او با اشاره به تجربه اجرای آثار مشایخی در زمینه ضبط و اجرا‌های زنده افزود: در این سال‌ها آثار مختلفی از جمله دوئت‌ها، سونات‌ها، کوارتت‌ها و کنسرتو ویولن ایشان را اجرا کرده‌ام و خوشحالم که کنسرتو ویولن نیز با انتشار از سوی انتشارات ماهور در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.
غفاری با اشاره به اجرای دو کنسرتو در برنامه پیش‌رو اظهار کرد: اجرای دو کنسرتو از یک آهنگساز در یک کنسرت، آن هم با دو ساز متفاوت، برای یک نوازنده چالش بزرگی است. نوازنده باید علاوه بر آمادگی فنی، برای جابه‌جایی میان دو ساز و رسیدن به تمرکز لازم نیز زمان کافی در اختیار داشته باشد.
او افزود: با وجود دشواری این تجربه، وقتی استاد مشایخی این پیشنهاد را مطرح کردند، با کمال میل پذیرفتم و از اینکه فرصت اجرای این آثار را دارم، بسیار خوشحالم.
این نوازنده با اشاره به ویژگی‌های کنسرتو ویولا گفت: این اثر برای نخستین بار اجرا می‌شود و آن را همراه با ارکستر زهی خلیج فارس و گروه کوبه‌ای به رهبری آرش امینی روی صحنه خواهیم برد. این اثر نیز مانند بسیاری از آثار مشایخی، سرشار از تازگی و ساختارشکنی است.
فرزان فرنیا: آثار مشایخی جلوتر از روح زمانه حرکت می‌کنند
فرزان فرنیا، پژوهشگر موسیقی و سرپرست آنسامبل کاروان، نیز با اشاره به نخستین تجربه شنیدن یکی از آثار مشایخی در تهران در اوایل دهه ۱۳۷۰ گفت: هرچند در آن زمان درک چندانی از آن اثر نداشتم، این اجرا جرقه‌ای شد تا در سال‌های بعد به اجرای آثار ایشان به‌عنوان نوازنده ساز‌های کوبه‌ای بپردازم.
او با اشاره به نگاه متفاوت مشایخی به ساز‌های کوبه‌ای اظهار کرد: نگاه ایشان به این ساز‌ها فراتر از آن چیزی است که در بسیاری از تجربه‌های پیشین وجود داشته است. در آثار مشایخی، برای ساز‌هایی مانند سه‌گوش نیز همان اندازه دقت و توجه در نظر گرفته می‌شود که برای ساز‌هایی همچون پیانو.
فرنیا با اشاره به شکل‌گیری آنسامبل کاروان در پی تجربه نوازندگی و ضبط آثار مشایخی افزود: این گروه طی ۱۰ سال گذشته قطعاتی متفاوت و کمترشنیده‌شده را اجرا کرده است، اما همه‌گیری کرونا فعالیت‌های ما را متوقف کرد. اکنون این فرصت فراهم شده است تا بار دیگر در کنار دیگر نوازندگان در اجرای آثار مشایخی حضور داشته باشیم.
او درباره برنامه گروه کاروان در این کنسرت گفت: این گروه قطعه «پیچک دوم» را اجرا خواهد کرد که از آثار متأخر و کمترشنیده‌شده مشایخی است. به اعتقاد من، آثار ایشان گاه جلوتر از روح زمانه خود حرکت می‌کنند و با هر اثر تازه، افق متفاوتی را پیش روی شنونده قرار می‌دهند.
جزئیات برگزاری کنسرت «موسیقی نو در ایران»
کنسرت «موسیقی نو در ایران» به همت گروه موسیقی تهران، پنجشنبه ۱۴ آبان‌ماه ساعت ۲۱:۳۰ در تالار وحدت برگزار می‌شود.
در این برنامه، آثار علیرضا مشایخی با همراهی ارکستر زهی «خلیج فارس» به رهبری آرش امینی و تک‌نوازی امین غفاری اجرا خواهد شد. کوارتت زهی «نماد» به سرپرستی ستاره بهشتی و آنسامبل «کاروان» به سرپرستی فرزان فرنیا نیز در اجرای آثار این آهنگساز حضور دارند.
از جمله آثار اعلام‌شده برای این کنسرت می‌توان به کنسرتو برای ویولن و ساز‌های زهی، اثری برای کوارتت زهی و ساز‌های ضربی، کنسرتو برای ویولا و ارکستر و قطعه «دریا» اشاره کرد. همچنین آنسامبل کاروان قطعه «پیچک دوم» را اجرا خواهد کرد.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده در نشست خبری، چند اثر این برنامه برای نخستین بار اجرا می‌شوند. اجرای دو کنسرتو با تک‌نوازی امین غفاری، یک بار با ویولن و بار دیگر با ویولا، از ویژگی‌های این برنامه است.
کنسرت «موسیقی نو در ایران» با تمرکز بر آثار علیرضا مشایخی، فرصتی برای شنیدن بخشی از تجربه‌های آهنگسازی او و آشنایی بیشتر مخاطبان با رویکرد‌های موسیقی نو و چندفرهنگی فراهم می‌کند.
انتهای پیام/