پاسخ ایران به جنگ احتمالی فراتر از تنگه هرمز خواهد بود/ امنیت منطقه نمی‌تواند یک‌طرفه باشد
«سید رضی عمادی»، کارشناس مسائل راهبردی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا، ضمن اشاره به اظهارات اخیر برخی از مسئولان کشور درباره گسترش دامنه پاسخ ایران در صورت وقوع جنگ جدید اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نتایج جنگ‌های اخیر، تغییر شناخت ما از ماهیت جنگ مدرن بود. در جنگ ۱۲روزه، با شیوه‌هایی از جنگ مواجه شدیم که پیش از آن، تصور دقیقی از ابعاد و کیفیت آن نداشتیم؛ اما در جنگ‌های بعدی، تجربه بیشتری به دست آوردیم و توانستیم عملکرد بهتری داشته باشیم.
وی افزود: درگیری‌های اخیر به ما نشان داد که شناخت از شیوه‌های جنگ مدرن تا چه اندازه در طراحی پاسخ‌های نظامی اهمیت دارد. علاوه بر این، فرصت بازسازی توان نظامی نیز فراهم شد و اکنون با شناخت بیشتری از اهداف و روش‌های دشمن، امکان طراحی پاسخ‌های مؤثرتر وجود دارد. بر همین اساس، معتقدم در صورت وقوع جنگ جدید، ایران با آمادگی و تجربه بیشتری نسبت به گذشته وارد میدان خواهد شد.
پاسخ ایران به تنگه هرمز محدود نمی‌شود
این کارشناس مسائل منطقه با تأکید بر اینکه گزینه‌های ایران برای پاسخ به تجاوز احتمالی به یک اقدام محدود نیست، عنوان کرد: یکی از اقداماتی که در شرایط جنگی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد، محدود کردن تردد در تنگه هرمز است؛ اما این تنها گزینه ایران نیست. امروز درباره حوزه‌های دیگری نیز صحبت می‌شود که می‌توانند در محاسبات راهبردی ایران برای پاسخ به دشمن قرار گیرند.
عمادی ادامه داد: زیرساخت‌های ارتباطی، مراکز داده، حوزه فناوری و خطوط لوله از جمله بخش‌هایی هستند که در صورت گسترش درگیری، می‌توانند در محاسبات راهبردی مورد توجه قرار گیرند. کشور‌های منطقه سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در حوزه فناوری، ارتباطات و هوش مصنوعی انجام داده‌اند و بخشی از این سرمایه‌گذاری‌ها نیز با مشارکت شرکت‌های غربی و آمریکایی صورت گرفته است.
وی همچنین تصریح کرد: ایران در سال‌های اخیر نشان داده است که توانایی ضربه زدن به اهداف مختلف را دارد. بنابراین، اگر تجاوز به زیرساخت‌های کشور صورت بگیرد، دامنه پاسخ نیز می‌تواند گسترش پیدا کند و حوزه‌هایی مانند زیرساخت‌های انرژی و ارتباطی منطقه را دربر بگیرد.
این مدرس دانشگاه با اشاره به تغییر محاسبات ایران در مواجهه با تهدیدات احتمالی تأکید کرد: یکی از آسیب‌های گذشته این بود که گاهی شناخت و آگاهی لازم درباره برخی گزینه‌ها وجود داشت، اما اراده کافی برای استفاده از آنها شکل نگرفته بود. اکنون با توجه به شرایط موجود، این اراده نیز تقویت شده است و در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران، گزینه‌های متنوع‌تری برای پاسخ وجود خواهد داشت.
امنیت منطقه‌ای؛ یا برای همه یا برای هیچ‌کس
عمادی با اشاره به پیامد‌های امنیتی و اقتصادی جنگ برای کشور‌های منطقه بیان کرد: برخی کشور‌های عربی میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند و از این پایگاه‌ها برای اقدامات نظامی علیه ایران استفاده می‌شود. از سوی دیگر، آمریکا در همین کشور‌ها سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای انجام داده است. طبیعی است که اگر زیرساخت‌ها و اقتصاد ایران هدف قرار بگیرد، ایران نیز در محاسبات خود، ظرفیت‌های مؤثر برای وارد کردن هزینه به طرف مقابل را در نظر بگیرد.
وی اضافه کرد: پیام اصلی ایران این است که امنیت در منطقه نمی‌تواند یک‌طرفه باشد؛ به این معنا که نمی‌توان از یک سو به زیرساخت‌ها و امنیت ایران آسیب زد و از سوی دیگر انتظار داشت سایر کشور‌های منطقه بدون پیامد از شرایط موجود بهره‌مند شوند.
این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به تأثیر ناامنی بر اعتبار بین‌المللی کشور‌های منطقه گفت: کشور‌هایی که برای کسب اعتبار بین‌المللی و جذب سرمایه‌گذاری تلاش کرده‌اند، در صورت گسترش جنگ با چالش‌های جدی مواجه خواهند شد. حتی حوزه‌هایی مانند ورزش و میزبانی رویداد‌های بین‌المللی نیز ممکن است تحت تأثیر شرایط امنیتی قرار گیرند.
عمادی یادآور شد: از این منظر، راهبرد ایران صرفاً بر پاسخ موشکی به پایگاه‌های نظامی یا محدود کردن تنگه هرمز متمرکز نیست؛ بلکه هدف این است که هزینه‌های جنگ برای طرف مقابل و اقتصاد جهانی افزایش پیدا کند.
راهبرد ایران، افزایش هزینه‌های جنگ برای طرف مقابل
این مدرس دانشگاه با اشاره به تفاوت ظرفیت‌های نظامی ایران و طرف مقابل توضیح داد: هنگامی که میان توانمندی‌های نظامی دو طرف تفاوت‌هایی وجود دارد، یکی از راه‌های مقابله، استفاده از راهبرد‌هایی است که هزینه‌های درگیری را برای طرف مقابل افزایش دهد.
وی در ادامه تشریح کرد: ایران تلاش می‌کند با انتخاب اهداف و روش‌های متناسب با شرایط، معادلات جنگ را تغییر دهد. در چنین شرایطی، پیامد‌های اقتصادی و بین‌المللی درگیری نیز اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا جنگی که در ابتدا ممکن است محدود به یک منطقه به نظر برسد، می‌تواند بر اقتصاد جهانی و محاسبات سیاسی کشور‌های دیگر تأثیر بگذارد.
عمادی ادامه داد: افزایش هزینه‌های جنگ برای بازیگران مختلف می‌تواند بر مواضع کشور‌های دیگر نیز اثرگذار باشد و زمینه را برای افزایش فشار‌های بین‌المللی با هدف جلوگیری از گسترش درگیری فراهم کند.
مسیر‌های جایگزین تنگه هرمز؛ برنامه‌ای برای دوران پس از جنگ
این کارشناس مسائل راهبردی درباره تلاش برخی کشور‌ها برای ایجاد مسیر‌های جایگزین تنگه هرمز نیز تأکید کرد: یکی از اهداف این مسیرها، کاهش وابستگی به تنگه هرمز و محدود کردن کارکرد راهبردی آن برای ایران است. از این منظر، نمی‌توان احتمال توجه به مسیر‌های جایگزین در محاسبات ایران را نادیده گرفت.
وی تصریح کرد: در صورت وقوع جنگ، امکان دارد مسیر‌های جایگزین نیز در چارچوب اهداف و محاسبات نظامی مورد توجه قرار گیرند؛ با این حال، معتقدم کشور‌ها پس از پایان جنگ و در شرایطی که درگیری نظامی متوقف شده باشد، تلاش بیشتری برای توسعه این مسیرها خواهند کرد.
این استاد دانشگاه افزود: در دوران پس از جنگ، کشور‌هایی که به دنبال کاهش وابستگی به تنگه هرمز هستند، احتمالاً سرمایه‌گذاری در مسیر‌های جایگزین را دنبال خواهند کرد تا از این طریق، کارکرد راهبردی تنگه هرمز را برای ایران کاهش دهند. بنابراین، این موضوع صرفاً به شرایط جنگی محدود نمی‌شود و می‌تواند به یکی از مسائل مهم در ترتیبات اقتصادی و امنیتی منطقه پس از جنگ تبدیل شود.
عمادی در پایان با اشاره به تحولات سوریه و تلاش برخی بازیگران برای استفاده از ظرفیت این کشور در معادلات منطقه‌ای خاطرنشان کرد: در شرایط جنگی، امکان هدف قرار دادن مسیر‌های جایگزین وجود دارد؛ اما به نظر می‌رسد پیگیری و توسعه این مسیرها از سوی کشور‌های مختلف، به‌ویژه در دوران پس از جنگ، با جدیت بیشتری دنبال شود.
انتهای پیام/