اشتباه عجیب سامانه هشدار زلزله ژاپن میلیون‌ها نفر را به وحشت انداخت
به گزارش خبرگزاری آنا؛ سامانه هشدار زودهنگام زلزله ژاپن روز جمعه، ساعت ۱۲ و ۴۰ دقیقه به وقت محلی، وقوع زمین‌لرزه‌ای با بزرگی ۹٫۹ ریشتر را اعلام کرد و هشدارهای اضطراری از طریق تلفن‌های همراه، شبکه‌های تلویزیونی و بلندگو‌های شهری در مناطق گسترده‌ای از این کشور منتشر شدند. این هشدار مناطق شمالی، شرقی و مرکزی ژاپن را در بر می‌گرفت و از شهروندان می‌خواست خود را برای لرزش‌های بسیار شدید آماده کنند. بزرگی اعلام‌شده حتی از قدرتمندترین زلزله ثبت‌شده در تاریخ نیز بیشتر بود، اما سازمان هواشناسی ژاپن در ساعت ۱۲ و ۴۸ دقیقه، تنها ۸ دقیقه پس از انتشار هشدار، آن را لغو کرد. این نخستین بار در تاریخ سامانه هشدار زودهنگام زلزله ژاپن بود که یک هشدار اضطراری به‌طور رسمی پس گرفته می‌شد.
خطای پردازش داده‌ها چگونه هشدار زلزله ۹٫۹ ریشتری را فعال کرد؟
بررسی‌های اولیه مشخص کرد منشأ هشدار اشتباه، زمین‌لرزه‌ای واقعی به بزرگی ۶٫۹ ریشتر در نزدیکی شبه‌جزیره کامچاتکای روسیه بوده است. این زلزله در فاصله چندصد کیلومتری از ژاپن رخ داد، اما سامانه پردازش اطلاعات لرزه‌ای، بزرگی آن را بسیار بیشتر از مقدار واقعی محاسبه کرد و موقعیت مرکز زمین‌لرزه را نیز در نزدیکی جزایر کوریل تشخیص داد. در نتیجه، هشدار وقوع زمین‌لرزه‌ای بسیار بزرگ با احتمال ایجاد شدیدترین سطح لرزش در بخش‌هایی از ژاپن صادر شد، در حالی که چنین زلزله‌ای در این کشور رخ نداده بود. تنها لرزش بسیار خفیفی در شهر هاکوداته در جزیره هوکایدو ثبت شد و گزارشی از خسارت گسترده منتشر نشد.
سامانه هشدار زودهنگام زلزله ژاپن بر پایه شبکه‌ای از حسگر‌های لرزه‌ای، تجهیزات ارتباطی و الگوریتم‌های پردازش داده فعالیت می‌کند. این سامانه پس از دریافت نخستین امواج زمین‌لرزه، اطلاعات مربوط به موقعیت، بزرگی و شدت احتمالی لرزش را محاسبه می‌کند و در صورت تشخیص خطر، هشدار را پیش از رسیدن امواج مخرب‌تر به مناطق مختلف ارسال می‌کند. سرعت پردازش اطلاعات در چنین ساختاری اهمیت زیادی دارد، زیرا حتی چند ثانیه هشدار زودتر می‌تواند به شهروندان و سامانه‌های خودکار فرصت واکنش بدهد. با این حال محاسبات اولیه بر داده‌های محدودی متکی هستند و در صورت برآورد اشتباه بزرگی یا موقعیت زمین‌لرزه، احتمال صدور هشدار نادرست وجود دارد.
یکی از فرضیه‌های مطرح‌شده درباره اختلال اخیر، استفاده از فرمول محاسباتی طراحی‌شده برای زمین‌لرزه‌های داخل ژاپن در تحلیل زلزله‌ای است که در فاصله زیادی از این کشور رخ داده است. چنین خطایی می‌تواند باعث شود سامانه داده‌های دریافتی را با شرایط نامناسب پردازش کند و بزرگی زمین‌لرزه را به‌اشتباه برآورد کند. البته سازمان هواشناسی ژاپن هنوز این فرضیه را به‌عنوان علت قطعی اختلال تأیید نکرده و بررسی الگوریتم‌ها و فرایند پردازش اطلاعات ادامه دارد.
هشدار اشتباه، سامانه‌های خودکار حمل‌ونقل را فعال کرد
صدور هشدار اشتباه تنها به تلفن‌های همراه و رسانه‌ها محدود نماند و فعالیت بعضی زیرساخت‌های حمل‌ونقل را نیز تحت تأثیر قرار داد. دست‌کم یکی از خطوط ریلی ژاپن به دلیل فعال شدن خودکار سامانه‌های ایمنی، خدمات خود را به‌طور موقت متوقف کرد. این تجهیزات برای جلوگیری از حوادث احتمالی هنگام وقوع زمین‌لرزه‌های شدید طراحی شده‌اند و می‌توانند پس از دریافت هشدار اضطراری، بدون نیاز به دخالت مستقیم اپراتور، فرمان توقف حرکت قطار‌ها را صادر کنند.
این اتفاق اهمیت دقت سامانه‌های هشدار مبتنی بر داده را مشخص می‌کند، زیرا اطلاعات تولیدشده توسط آن‌ها علاوه بر اطلاع‌رسانی عمومی، می‌تواند مستقیماً بر عملکرد تجهیزات و زیرساخت‌های متصل تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی یک خطا در مرحله محاسبه یا طبقه‌بندی خطر ممکن است باعث فعال شدن مجموعه‌ای از واکنش‌های خودکار شود، حتی اگر خطر پیش‌بینی‌شده در نهایت وجود نداشته باشد. سازمان هواشناسی ژاپن پس از لغو هشدار از شهروندان عذرخواهی کرد و تحقیقات تخصصی برای شناسایی علت برآورد اشتباه بزرگی زلزله را آغاز کرد.
سازمان هواشناسی ژاپن احتمال حمله سایبری را رد کرد
انتشار هشدار زلزله‌ای با بزرگی بی‌سابقه باعث شد برخی کاربران احتمال دهند سامانه‌های هشدار اضطراری ژاپن هدف حمله سایبری قرار گرفته‌اند. این گمانه‌زنی در شرایطی مطرح شد که ژاپن طی ماه‌های اخیر با افزایش حملات باج‌افزاری به شرکت‌ها و زیرساخت‌های دیجیتال مواجه بوده و نگرانی‌ها درباره امنیت سامانه‌های حیاتی این کشور افزایش یافته است. با این حال آیاتاکا ابیتا، از مسئولان سازمان هواشناسی ژاپن، اعلام کرد بررسی‌های انجام‌شده هیچ نشانه‌ای از حمله سایبری به سامانه هشدار زلزله پیدا نکرده‌اند و این احتمال رد شده است.
تفاوت مهم این پرونده با حملات سایبری آن است که شواهد اولیه به وقوع خطا در پردازش اطلاعات یک رویداد واقعی اشاره دارند، نه دستکاری عمدی سامانه توسط مهاجمان. در حملات سایبری ممکن است داده‌ها، نرم‌افزار‌ها یا مسیر‌های ارتباطی توسط عامل خارجی تغییر داده شوند، اما در این حادثه هنوز نشانه‌ای از دسترسی غیرمجاز یا دخالت عامل خارجی گزارش نشده است؛ بنابراین بررسی‌های فنی بیشتر بر نحوه محاسبه بزرگی زمین‌لرزه و عملکرد سامانه هشدار متمرکز هستند.
بزرگی ۹٫۹ ریشتر اعلام‌شده در هشدار اولیه از هر زمین‌لرزه‌ای که تاکنون با ابزار‌های علمی ثبت شده، بیشتر بود. رکورد بزرگ‌ترین زلزله ثبت‌شده به زمین‌لرزه سال ۱۹۶۰ شیلی با بزرگی ۹٫۵ ریشتر تعلق دارد که ۱۶۵۵ کشته بر جای گذاشت و حدود ۲ میلیون نفر را بی‌خانمان کرد. با توجه به لگاریتمی بودن مقیاس اندازه‌گیری زمین‌لرزه، اختلاف میان بزرگی ۹٫۵ و ۹٫۹ به‌مراتب بیشتر از تفاوت ظاهری این اعداد است. حادثه اخیر ژاپن از این جهت اهمیت دارد که یک برآورد محاسباتی اشتباه توانست هشدار حادثه‌ای بی‌سابقه را در شبکه‌ای از سامانه‌های اطلاع‌رسانی و تجهیزات خودکار فعال کند و بار دیگر ضرورت بررسی دقت الگوریتم‌های مورد استفاده در زیرساخت‌های هشدار اضطراری را مطرح سازد.
انتهای پیام/