تجارت گازی با عشق‌آباد چگونه ریسک امنیت انرژی ایران را می‌شکند؟
وحید شاهقلی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا، اظهار داشت: ساختار تأمین انرژی در جمهوری اسلامی ایران به دلیل تمرکز شدید جغرافیایی، با چالش‌های امنیتی و اقتصادی بی‌سابقه‌ای مواجه است و با اشاره به مستندات موجود گفت که در حال حاضر حدود ۵۰ درصد از انرژی کل کشور به صورت مطلق تنها به میدان گازی پارس جنوبی وابسته است.
کارشناس حوزه تجارت خارجی، تأکید کرد: تمرکز حدود ۷۰ درصد از کل تولید گاز کشور در این منطقه، در ادبیات پدافند غیرعامل یک نقطه شکست بسیار خطرناک محسوب می‌شود که هرگونه اختلال در آن، قابلیت فلج کردن کل شبکه توزیع را دارد. این آسیب‌پذیری در پی حملات ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ به زیرساخت‌های تولید کشور کاملاً نمایان شد؛ به‌طوری‌که این رخداد منجر به از دست رفتن حدود یک‌چهارم از توان تولید (معادل ۲۰۰ میلیون مترمکعب از متوسط ظرفیت ۷۵۰ میلیون مترمکعبی در روز) گردید.
وی خاطرنشان کرد: با وجود اقدامات فوری شامل بازگردانی ۹۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت میادین آسیب‌دیده و صرفه‌جویی ۲۰ میلیون مترمکعبی بخش خانگی، شبکه همچنان با کسری روزانه ۹۰ میلیون مترمکعب مواجه است. حتی با فرض قطع کامل صادرات به ترکیه و عراق، کشور با کسری مستمر ۶۰ میلیون مترمکعب در روز روبه‌رو است که تقریبا معادل کل مصرف چهار استان گلستان، مازندران، گیلان و خراسان شمالی (بر اساس آمار سال ۱۴۰۳) می‌باشد.
کارشناس حوزه تجارت خارجی با بررسی منطق اقتصادی مسیر شمال و حذف هزینه‌های انتقال، گفت: برای خروج از انحصار تأمین از جنوب، تکیه بر زیرساخت‌های فیزیکی متصل به ترکمنستان یک ضرورت انکارناپذیر است. در وضعیت فعلی، انتقال گاز از میادین جنوبی در عسلویه تا استان‌های شمالی و شمال‌شرقی کشور، هزینه انتقال بسیار سنگینی را به اقتصاد انرژی تحمیل می‌کند و علاوه بر آن، موجب افت فشار شدید در طول خطوط لوله سراسری می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: واردات گاز از ترکمنستان و تزریق مستقیم آن به استان‌های شمالی، این هزینه انتقال را به طور کامل حذف کرده و پایداری فشار شبکه را تضمین می‌کند.
شاهقلی در ادامه با اشاره به زیرساخت‌های انتقال انرژی گفت: در شرایط کنونی، به‌تنهایی دو خط لوله با مجموع ظرفیت اسمی انتقال سالانه ۲۰ میلیارد مترمکعب گاز برخوردار است. از منظر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی عملیاتی، بهره‌گیری هم‌زمان از حداکثر توان فنی هر دو خط لوله موجود میان جمهوری اسلامی ایران و ترکمنستان، پتانسیل واردات سالانه ۱۵ الی ۲۰ میلیارد مترمکعب گاز را محقق می‌سازد.
وی با اشاره به گره‌خوردن منافع منطقه‌ای، گفت: توسعه هدفمند واردات و سوآپ گاز از ترکمنستان می‌تواند به عنوان کلیدی‌ترین ابزار برای تمرکززدایی از شبکه تأمین، کاهش هزینه‌های هنگفت انتقال و از همه مهم‌تر همگرایی با همسایگان عمل کند.اجرای سوآپ سه‌جانبه برای انتقال سالانه ۱.۵ تا ۲ میلیارد مترمکعب گاز ترکمنستان به جمهوری آذربایجان از مسیر زیرساخت‌های ملی، یک نمونه کاملاً موفق از این رویکرد است.
وی خاطرنشان کرد: برنامه‌ریزی برای سوآپ گاز ترکمنستان به ترکیه با ظرفیت تا ۲ میلیارد مترمکعب در سال نیز از مارس ۲۰۲۵ مطرح شده است.
شاهقلی اظهار داشت: توسعه قرارداد‌های سوآپ با عشق‌آباد نه‌تنها نیاز‌های داخلی را با هزینه کمتر پوشش می‌دهد، بلکه با گره زدن امنیت تأمین انرژی کشور‌های همسایه به شبکه ترانزیتی ایران، یک وابستگی متقابل سیاسی و اقتصادی ایجاد می‌کند که هزینه‌های انزوا و تحریم‌پذیری کشور را در عرصه بین‌الملل به شدت افزایش خواهد داد.
وی در پایان تاکیدکرد: عملیاتی‌سازی جریان سوآپ و صادرات، مساعدی برای گسترش پیمان‌های چندجانبه، تسهیل سرمایه‌گذاری‌های مشترک در حوزه‌های نفت و گاز و همچنین ایجاد کانال‌های جدید تهاتر کالا و خدمات فراهم می‌آورد که از جمله این موارد می‌توان به تسویه گاز وارداتی از ترکمنستان با خدمات فنی و مهندسی اشاره کرد.
انتهای پیام/