نقش مغفول مانده بانوان در روایت‌های دفاع مقدس؛ از چالش کلیشه زدگی تا ضرورت تحول در زبان داستان
به گزارش خبرگزاری آنا، فاطمه ولی‌نژاد، نویسنده و پژوهشگر حوزه ادبیات در مصاحبه با برنامه "فرهنگسرای گفت‌و‌گو " در پاسخ به پرسش مجری پیرامون اینکه آیا نقش بانوان در روایت‌های دفاع مقدس مغفول مانده است یا خیر ضمن تأکید بر اینکه نباید ادعا کرد هیچ کاری انجام نشده، تصریح کرد: در دو بعد با کم‌لطفی و غفلت مواجه بوده‌ایم: نخست، جنس خاطرات و روایات نقل‌شده که اغلب به‌جای پرداختن به ابعاد واقعی، تلخ و گزنده زندگی در دوران جنگ، درگیر فضای پاک، فانتزی و سراسر حماسی و صبوری مطلق شده است؛ و دوم، شیوه روایت‌گری که نتوانسته همپای یک اثر پرکشش و جذاب برای مخاطب امروز عمل کند.
وی افزود: هنگامی که همسر یک رزمنده در روایت خود از گله‌مندی‌ها و سختی‌های آن دوران می‌گوید، مخاطب نسل امروز با تجربه‌ای واقعی‌تر روبه‌رو می‌شود و بهتر می‌تواند فضا را درک کند.
این پژوهشگر حوزه مقاومت در ادامه با اشاره به آسیب‌شناسی جریان نشر و ادبیات جنگ طی دهه‌های گذشته بیان کرد: متأسفانه یک جریان غالب و ساختاریافته میان برخی ناشران و متولیان چاپ کتاب شکل‌گرفته است که نویسندگان نوقلم را به حرکت در مسیر کلیشه‌های موجود سوق می‌دهد. هرگونه تلاش برای نوآوری، زاویه‌گرفتن با این جریان و بیان حقایق تلخ، با مقاومت روبه‌رو می‌شود و نویسنده ناچار است با منتقدان متعددی بجنگد.
وی همچنین به نگاه قهرمان‌محور و جنگ محور در این ادبیات اشاره کرد و گفت: حتی زمانی که به زندگی همسران فرماندهان یا شهدا پرداخته می‌شود، باز هم زن‌ها را نه به‌عنوان موجودی مستقل و کنشگر با جهان‌بینی و هویت شخصی، بلکه صرفاً در حاشیه و سایه مردان و قهرمانان جنگ به تصویر کشیده‌اند.
ولی‌نژاد در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو، بر اهمیت بازآفرینی زبان روایت برای مخاطب نوجوان و جوان تأکید کرد و گفت: استفاده از عناصر داستانی دقیق، دیالوگ‌های زنده، فضاسازی درست و حتی ریتم و موسیقی درونی کلمات، ابزار‌هایی است که می‌تواند نسل امروز را مجدداً با ادبیات پایداری آشتی دهد.
وی خاطرنشان کرد: نویسنده باید از قهرمان‌سازی‌های مطلق دست بردارد و ابعاد انسانی مانند ترس، دلهره و تردید را که بخشی از واقعیت جنگ است، به رسمیت بشناسد.
در پایان، این نویسنده و مدرس کارگاه‌های داستان‌نویسی، در خصوص راهکار برون‌رفت از این آسیب‌ها پیشنهاد داد: نهاد‌های فرهنگی باید به‌جای داوری‌های سلیقه‌ای و انحصاری، با برگزاری فراخوان‌های گسترده در گوشه‌وکنار کشور، استعداد‌های ناب و نوظهور را کشف کنند تا صدا‌ها و قلم‌های تازه از متن جامعه به جریان اصلی ادبیات کشور تزریق شوند.
انتهای پیام/