توسعه گردشگری جاجرم در گروه تامین زیرساخت و احیای بناهای تاریخی/بازتعریف ظرفیت های گردشگری در خراسان شمالی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، جاجرم در استان خراسان شمالی، از شهر‌هایی است که ظرفیت‌های تاریخی، مذهبی و طبیعی آن می‌تواند زمینه‌ساز توسعه گردشگری و رونق اقتصادی منطقه باشد؛ ظرفیتی که تحقق آن، علاوه بر حفاظت از بنا‌های تاریخی و هویت فرهنگی شهر، به توسعه زیرساخت‌های شهری و ایجاد امکانات مناسب برای حضور گردشگران نیاز دارد.

در سال‌های اخیر، بخشی از برنامه‌های مدیریت شهری جاجرم بر بهسازی فضا‌های عمومی، ارتقای دسترسی‌پذیری، سامان‌دهی بوستان‌ها و احیای برخی عناصر تاریخی متمرکز شده است. در کنار این اقدامات، موضوع بهره‌برداری از بنا‌های تاریخی، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و ایجاد فضا‌های فرهنگی و هنری نیز به‌عنوان بخشی از ظرفیت‌های توسعه گردشگری شهر مطرح است.

بااین‌حال، گسترش محدوده شهری، محدودیت منابع مالی و ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، ازجمله چالش‌هایی است که مسیر احیای بافت تاریخی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های گردشگری جاجرم را با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده است.

اختصاص کاربری به بوستان‌ها و توسعه مسیر‌های پیاده‌روی

حمید حسین‌نیا، شهردار جاجرم، با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت شهری در گفت وگو با آنا اظهار کرد: در یک سال اخیر، مجموعه‌ای از اقدامات را با همکاری مهندس اخوان در شهر جاجرم آغاز کردیم. این شهر از نظر زیرساخت‌های میراثی و تاریخی غنی است و گذشتگان آثار ارزشمندی از خود به‌جای گذاشته‌اند؛ اما در حوزه امکانات شهری، با عقب‌ماندگی‌هایی مواجه بوده‌ایم که تلاش کرده‌ایم بخشی از آنها را جبران کنیم.

وی افزود: در گام نخست، تمرکز ما بر سامان‌دهی تفرجگاه‌ها و بوستان‌های شهری بود. تلاش کردیم با نگاهی تخصصی‌تر، برای هر بوستان کاربری مشخصی تعریف کنیم تا این فضا‌ها متناسب با نیاز شهروندان مورد استفاده قرار گیرند.

شهردار جاجرم با اشاره به شرایط اقلیمی منطقه بیان کرد: جاجرم در منطقه‌ای کویری قرار دارد و همین موضوع، نگهداری فضای سبز و تأمین آب موردنیاز آن را دشوار می‌کند. اختلاف دمای شب و روز نیز از دیگر عواملی است که در برنامه‌ریزی برای فضا‌های عمومی باید مورد توجه قرار گیرد؛ بنابراین، تلاش کرده‌ایم شرایط حضور شهروندان در زمان‌های مناسب را فراهم کنیم.

حسین‌نیا ادامه داد: در آخرین مرحله، عملیات سامان‌دهی بوستان اصلی شهر را با اعتباری در حدود پنج تا ۱۰ میلیارد تومان آغاز کردیم. پس از آن نیز دامنه اقدامات را از فضا‌های تفریحی فراتر بردیم و به موضوع دسترسی‌پذیری در بافت شهری پرداختیم.

وی با تأکید بر ضرورت مناسب‌سازی فضا‌های عمومی برای سالمندان و افراد دارای معلولیت گفت: در این زمینه، ایجاد و بهسازی پیاده‌رو‌ها را در دستور کار قرار داده‌ایم. همچنین احداث مسیر پیاده‌روی سلامت به طول حدود دو کیلومتر در حال انجام است که قرار است بخش‌های مختلف شهر را به مراکز سلامت متصل کند.

احیای مسیر آیینی و توجه به بافت تاریخی جاجرم

شهردار جاجرم با اشاره به اهمیت بافت قدیمی شهر و آیین‌های مذهبی در هویت اجتماعی آن اظهار کرد: جاجرم شهری با پیشینه مذهبی است و مراسم تاسوعا و عاشورا در آن اهمیت ویژه‌ای دارد. در دوره‌های مختلف، جمعیت زیادی برای برگزاری آیین‌های مذهبی در شهر گرد هم می‌آمدند و یکی از سنت‌های قدیمی، پیاده‌روی نمادین در مسیر علم‌گردانی بود.

وی افزود: تلاش کرده‌ایم مسیر این آیین را در بافت قدیمی شهر احیا کنیم تا در کنار تکیه‌ها و دیگر عناصر مذهبی، به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی جاجرم حفظ شود. این مسیر می‌تواند علاوه بر کارکرد آیینی، به‌عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری شهر نیز مورد توجه قرار گیرد.

حسین‌نیا با اشاره به وضعیت بازار تاریخی جاجرم گفت: بازار ازجمله بخش‌های مهم بافت تاریخی شهر است؛ هرچند امروز آثار کمتری از گذشته آن باقی مانده است. در این زمینه، موضوع سامان‌دهی و جداره‌سازی را پیش‌بینی کرده‌ایم تا بتوانیم به بهبود سیمای این بخش از شهر کمک کنیم.

وی با بیان اینکه ایجاد مجموعه‌های خدماتی و بهداشتی در بافت‌های قدیمی با دشواری‌هایی همراه است، افزود: تلاش کرده‌ایم در تفرجگاه‌ها و فضا‌های عمومی، امکانات بهداشتی موردنیاز را فراهم کنیم.

در حوزه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و مجموعه‌های جدید نیز وضعیت دسترسی‌پذیری مناسب‌تر شده است؛ بااین‌حال، این حوزه هنوز در مراحل ابتدایی توسعه قرار دارد و برای رفع کمبود‌ها به اقدامات بیشتری نیاز است.

آب‌انبار‌ها و کارخانه تاریخی پنبه در مسیر احیا

شهردار جاجرم با اشاره به برنامه‌های مدیریت شهری برای احیای بنا‌های تاریخی عنوان کرد: در حوزه برگزاری رویداد‌های فرهنگی و موضوعات مرتبط با هنر نیز اقداماتی را با اتکا به ظرفیت مجموعه شهرداری آغاز کرده‌ایم. فعالیت گالری‌ها و مراکز مرتبط با صنایع‌دستی در حال سامان‌دهی است و دومین گالری شهر نیز راه‌اندازی شده است.

وی ادامه داد: فعالیت‌های مربوط به هنر‌های تجسمی و نقاشی در جاجرم به‌تازگی شکل گرفته است. البته اگر هدف، ایجاد یک مرکز اجتماعی و فرهنگی منسجم باشد، هنوز به‌صورت نهادی و نظام‌مند وارد این حوزه نشده‌ایم و باید برای آن برنامه‌ریزی بیشتری انجام دهیم.

حسین‌نیا از تملک یک آب‌انبار دیگر در شهر خبر داد و گفت: تملک این آب‌انبار انجام شده است و امیدواریم در آینده نزدیک، زمینه احیای آن فراهم شود.

وی همچنین درباره کارخانه تاریخی پنبه جاجرم بیان کرد: این کارخانه از بنا‌های مهم تاریخی شهر و نخستین کارخانه استان به شمار می‌رود. عملیات مربوط به آن آغاز شده و با توجه به اینکه مالکیت بنا خصوصی است و اثر نیز در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، موضوع انتقال مالکیت و فراهم‌کردن زمینه احیای آن باید پیگیری شود.

شهردار جاجرم افزود: برای این مجموعه، برنامه‌ای گسترده با کاربری بازارچه سنتی در نظر گرفته‌ایم تا ضمن حفظ ارزش تاریخی بنا، امکان استفاده اقتصادی و گردشگری از آن نیز فراهم شود.

کوشک جاجرم؛ میراثی که احیای آن نیازمند همکاری دستگاه‌هاست

حسین‌نیا در ادامه با اشاره به وضعیت کوشک جاجرم اظهار کرد: در مقطعی، اقدامات مناسبی در حوزه میراث فرهنگی و از سوی بخش دولتی انجام شد و بخشی از کوشک نیز دیوارکشی شد؛ اما ادامه کار به دلیل مشکلات اقتصادی و کاهش اعتبارات متوقف ماند و بخش‌هایی از این مجموعه همچنان نیازمند رسیدگی است.

وی با بیان اینکه انتظارات برای احیای بنا‌های تاریخی در سال‌های اخیر بیشتر متوجه شهرداری شده است، افزود: شهرداری می‌تواند در این زمینه کمک‌کننده باشد؛ اما واقعیت این است که همه اختیارات و امکانات لازم در اختیار ما نیست و احیای این بنا‌ها به همکاری دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.

شهردار جاجرم با اشاره به گسترش محدوده شهر گفت: محدوده شهری جاجرم در سه سال اخیر از حدود ۵۰۰ هکتار به ۷۵۰ هکتار افزایش یافته است. اداره چنین محدوده‌ای، به‌ویژه با توجه به نیاز‌های زیرساختی و خدماتی، فشار زیادی بر مجموعه مدیریت شهری وارد می‌کند.

حسین‌نیا ادامه داد: برای پیشبرد برنامه‌های احیای شهری، باید سیاست‌گذاری کلان درباره توسعه شهر و نحوه توزیع منابع مورد بازنگری قرار گیرد. وقتی توسعه محدوده شهری با سرعت انجام می‌شود، طبیعتاً توجه و منابع بیشتری به مناطق جدید اختصاص پیدا می‌کند و رسیدگی به بافت‌های قدیمی و فرسوده دشوارتر می‌شود.

وی تأکید کرد: اگر قرار است بافت تاریخی و فرسوده شهر احیا شود، باید این موضوع در سیاست‌گذاری‌های توسعه شهری جایگاه مشخصی داشته باشد و منابع لازم نیز برای آن پیش‌بینی شود.

چهار اقامتگاه بوم‌گردی و یک هتل در جاجرم فعال است

مهندس معنوی، بخشدار مرکزی جاجرم، نیز با اشاره به تغییرات مدیریت شهری و گسترش فعالیت‌های فرهنگی و گردشگری در این منطقه در گفت وگو با آنا اظهار کرد: جاجرم در سال‌های اخیر شاهد تحولاتی در حوزه مدیریت شهری و فعالیت‌های فرهنگی بوده است؛ تحولاتی که در کنار اقدامات عمرانی، زمینه توجه بیشتر به ظرفیت‌های گردشگری شهر را فراهم کرده است.

وی با اشاره به توسعه زیرساخت‌های اقامتی افزود: در گذشته، اقامتگاه‌های بوم‌گردی در جاجرم وجود نداشتند؛ اما اکنون چهار اقامتگاه بوم‌گردی فعال، یک هتل و یک مهمان‌سرا در منطقه فعالیت می‌کنند. این تغییرات می‌تواند به افزایش ماندگاری گردشگران و بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های منطقه کمک کند.

بخشدار مرکزی جاجرم با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی شهر بیان کرد: موزه مردم‌شناسی و کافه‌گالری‌ها ازجمله فضا‌هایی هستند که در این منطقه فعالیت دارند. همچنین پیشنهاد برگزاری جشنواره کودک با توجه به هفته ملی کودک مطرح شده است تا زمینه برگزاری رویداد‌های فرهنگی تازه در جاجرم فراهم شود.

معنوی یکی از مشکلات موجود را ضعف آنتن‌دهی تلفن همراه عنوان کرد و گفت: برای رفع این مشکل، مکاتبات لازم انجام شده و تلاش‌هایی برای تأمین اعتبار و بهبود وضعیت ارتباطی منطقه در حال پیگیری است.

وی درباره امکان بهره‌برداری از بنا‌های تاریخی برای فعالیت‌های گردشگری نیز اظهار کرد: از ایجاد بوتیک‌هتل و اقامتگاه در بنا‌های تاریخی استقبال می‌کنیم، مشروط بر اینکه این فعالیت‌ها به ساختار و ارزش‌های تاریخی بنا آسیب وارد نکند.

ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی منطقه؛ از روستای قلی تا میان‌دشت

بخشدار مرکزی جاجرم با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی و طبیعی این منطقه گفت: روستای قلی ازجمله نقاطی است که ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی قابل‌توجهی دارد و شورا و دهیاری آن برای احیا و بهره‌برداری از بنا‌های موجود تلاش می‌کنند.

وی افزود: در اطراف منطقه، دره‌ها، آبشار‌ها و جاذبه‌های طبیعی متعددی وجود دارد که می‌توانند در توسعه گردشگری طبیعت نقش داشته باشند. از سوی دیگر، تنوع فرهنگی و حضور گروه‌های قومی مختلف، ازجمله ترک‌ها و تات‌ها، میراث فرهنگی ویژه‌ای ایجاد کرده است که هرکدام می‌توانند بخشی از جاذبه‌های گردشگری منطقه باشند.

معنوی با تأکید بر اهمیت گردشگری محیط‌زیست‌محور عنوان کرد: بخش قابل‌توجهی از زیست‌بوم میان‌دشت در این منطقه قرار دارد و همین موضوع، ضرورت توجه به گردشگری طبیعت را دوچندان می‌کند. دره‌ها، کوهستان‌ها و دیگر جاذبه‌های طبیعی منطقه ظرفیت مناسبی برای توسعه این نوع گردشگری دارند؛ البته بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها باید با رعایت ملاحظات زیست‌محیطی همراه باشد.

توسعه گردشگری در گرو تأمین زیرساخت و حمایت مالی

بخشدار مرکزی جاجرم با تأکید بر ضرورت تأمین زیرساخت‌های لازم برای توسعه گردشگری اظهار کرد: شکل‌گیری گردشگری هدفمند، به امکاناتی مانند آب، برق، گاز، محل استراحت و اقامت گردشگران و دیگر زیرساخت‌های ضروری نیاز دارد. تأمین این امکانات نیز بدون منابع مالی و حمایت دستگاه‌های مرتبط امکان‌پذیر نیست.

وی افزود: انتظار داریم دستگاه‌های مسئول، ازجمله مجموعه میراث فرهنگی و بخش‌های مرتبط با توسعه روستایی، حمایت‌های مالی لازم را برای ایجاد زیرساخت‌ها و تقویت ظرفیت‌های گردشگری منطقه در نظر بگیرند. هرچه سرمایه‌گذاری در این حوزه افزایش یابد، دستیابی به اهداف توسعه گردشگری و تقویت اقتصاد روستایی نیز امکان‌پذیرتر خواهد شد.

معنوی با اشاره به برخی اقدامات انجام‌شده در حوزه حفاظت از بنا‌های تاریخی گفت: در زمینه توسعه زیرساخت‌های حفاظتی، اقداماتی ازجمله تأمین روشنایی برخی بنا‌ها انجام شده است. همچنین موضوعاتی مانند نصب دوربین‌های نظارتی و استقرار نگهبان برای حفاظت بهتر از آثار تاریخی مورد توجه قرار دارد. در مجموع، ظرفیت‌های تاریخی، مذهبی، فرهنگی و طبیعی جاجرم می‌تواند این شهر را به یکی از مقاصد قابل‌توجه گردشگری در خراسان شمالی تبدیل کند؛ بااین‌حال، تحقق این هدف به هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، تأمین منابع مالی، تقویت زیرساخت‌های اقامتی و ارتباطی و تدوین برنامه‌ای پایدار برای حفاظت و احیای بافت تاریخی وابسته است.