بحران آب با تاروپود زیست اجتماعی پیوند خورده/ ضرورت گذار به حکمرانی مشارکتی و ترمیم اعتماد اجتماعی

به گزارش خبرگزاری آنا، وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم در نشست تخصصی استادان علوم اجتماعی با محوریت هم‌افزایی برای حل چالش‌های بخش آب کشور با عنوان «آب و جامعه» با اشاره به لزوم تغییر زاویه دید به مقوله منابع زیست‌محیطی گفت: سال‌هاست که مواجهه با مسئله آب و حامل‌های انرژی در ساختار اجرایی کشور در حصار رویکرد‌های مهندسی و محاسبات کمی اقتصادی محصور مانده؛ در حالی که ماهیت بحران آب در ایران، «پیچیده» و عمیقاً با تاروپود زیست اجتماعی پیوند خورده است.

وی با اشاره به اینکه آب بخشی از نظم تاریخی و اجتماعی جامعه ایران است، اظهار کرد: آب با جوامع محلی، شبکه‌های ذی‌نفعان، معیشت، باور‌ها و از همه مهم‌تر ادراک مردم از عدالت درهم‌آمیخته است. اگر جامعه احساس کند فرایند‌های تصمیم‌گیری شفاف، مشارکتی و عادلانه نیست، هیچ مدل تخصیصی یا راه‌حل فنی نمی‌تواند پایداری خود را حفظ کند.

راه حل‌های سازه‌ای صرف ممکن است بر احساس تبعیض بیافزاید

شالچی با اشاره به بروز برخی تقابل‌ها و تنش‌های سرزمینی تشریح کرد: غفلت از ابعاد جامعه‌شناختی آب می‌تواند منجر به انباشت خشم و فرسایش سرمایه اجتماعی شود. در چنین شرایطی، صرف تزریق بودجه یا اقدامات سازه‌ای نه تنها دردی را درمان نمی‌کند، بلکه ممکن است احساس تبعیض را تعمیق بخشد.

وی چاره‌جویی برای شرایط فعلی را نیازمند دگرگونی بنیادین در شیوه تصمیم‌گیری دانست و تصریح کرد: باید از پارادایم کهنه «مدیریت سلسله‌مراتبی و آمرانه» عبور کرده و به سمت «حکمرانی مشارکتی» حرکت کنیم؛ حکمرانی مشارکتی بر پایه گفت‌وگوی اجتماعی فراگیر، شنیدن صدای بهره‌برداران محلی، اقناع افکار عمومی و ساخت یک «وفاق جمعی» استوار است.

رابطه نهاد دانشگاه و وزارت نیرو نیازمند بازنگری است

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در بخش دیگری از سخنان خود به نقد نگاه رایج دستگاه‌های اجرایی به پژوهش‌های دانشگاهی پرداخت و خاطرنشان کرد: پیوند وزارت نیرو با دانشگاه‌ها و انجمن‌های علمی—از جمله جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و ارتباطات—نباید به روابط پیمانکاری و اخذ گزارش‌های تشریفاتی تقلیل یابد. علم اجتماعی باید از لحظه نخستِ «فهم و صورت‌بندی مسئله» و بازخوانی بستر اجتماعیِ تصمیم‌ها در کنار سیاست‌گذار قرار گیرد، نه اینکه صرفاً زمانی که پروژه‌ها به دیوار نارضایتی عمومی برخوردند، به سراغ پیوست‌های اجتماعی بروند.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که این سلسله نشست‌ها آغازگر گفت‌وگویی ساختارمند میان سیاست‌گذاران بخش آب و پژوهشگران حوزه عمومی برای مهار تبعات بحران آب و احیای تاب‌آوری اجتماعی در کشور باشد.

بازدید استادان علوم اجتماعی از تأسیسات آب و فاضلاب تهران

در ادامه نشست تخصصی «آب و جامعه» جمعی از استادان و پژوهشگران علوم اجتماعی با حضور در تأسیسات آب و فاضلاب تهران، از نزدیک در جریان روند تأمین، تصفیه و توزیع آب و فرآیند‌های مدیریت فاضلاب شهری قرار گرفتند. این بازدید با هدف آشنایی نزدیک‌تر استادان علوم اجتماعی با ابعاد اجرایی و میدانی مدیریت منابع آب و ایجاد زمینه‌ای برای گفت‌وگوی مستقیم میان دانشگاه و مجموعه‌های متولی آب و فاضلاب انجام شد.

استادان حاضر در این برنامه ضمن بازدید از بخش‌های مختلف تأسیسات، در جریان چالش‌ها و الزامات مدیریت شبکه آب و فاضلاب شهری، فرآیند‌های تصفیه و همچنین مسائل مرتبط با مصرف و مدیریت منابع آب قرار گرفتند.

در جریان این بازدید، بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً فنی به مسئله آب و توجه همزمان به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و رفتاری آن تأکید شد؛ چرا که موفقیت سیاست‌های مدیریت آب، علاوه بر زیرساخت و فناوری، به همراهی جامعه، اعتماد عمومی و مشارکت شهروندان وابسته است.

این بازدید همچنین فرصتی برای استادان و پژوهشگران علوم اجتماعی فراهم کرد تا با مشاهده مستقیم فرآیند‌های اجرایی، ظرفیت‌های پژوهشی و علمی دانشگاه را برای کمک به حل مسائل واقعی بخش آب شناسایی کنند.