قادرمرزی: تخلیه روستاها نتیجه نگاه «مرکز ـ پیرامون» و تمرکز امکانات در شهرهاست

به گزارش خبرنگار آنا، حامد قادرمرزی، مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر، در نشست خبری صبح امروز، چهارشنبه ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵، با اشاره به اهمیت روستا‌ها در ساختار جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی کشور اظهار کرد: موضوع جمعیت روستایی و خدمات‌رسانی به روستا‌ها در دهه‌های گذشته تحت تأثیر سیاست‌های مختلف قرار گرفته و در مقاطعی، به‌ویژه با رشد بخش صنعت و شکل‌گیری تفکرات «قطب رشد» و «مرکز ـ پیرامون» در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی، موج مهاجرت از روستا‌ها و تخلیه جمعیتی آبادی‌ها در کشور رقم خورد.

وی افزود: جمعیتی که طی چند هزار سال به شکل متعادل در پهنه سرزمینی ایران پراکنده بود، در یک دوره ۱۰ تا ۱۵ ساله با تغییرات قابل توجهی مواجه شد و بیش از نیمی از آبادی‌های کشور با پدیده جمعیت‌گریزی مواجه شدند. این روند تا حد زیادی ناشی از نگاه مرکز ـ پیرامون و تمرکز امکانات و فرصت‌ها در مراکز شهری بود.

تغییر تعریف روستا در قوانین تقسیمات کشوری

قادرمرزی با اشاره به تحولات قانونی در تعریف روستا گفت: پس از انقلاب اسلامی و بر اساس قانون تقسیمات کشوری، معیار‌هایی برای شناسایی روستا و سکونتگاه‌های روستایی تعیین شد. بر اساس آخرین چارچوب مورد اشاره، سکونتگاهی که حداقل ۲۰ خانوار یا ۱۰۰ نفر جمعیت ساکن دائم داشته باشد، روستا محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: بر اساس این معیار، از مجموع ۶۲ هزار و ۲۸۵ آبادی موجود در کشور، حدود ۳۹ هزار و ۴۳۵ آبادی روستا محسوب می‌شوند و حدود ۲۳ هزار آبادی در گروه سکونتگاه‌های کمتر از ۲۰ خانوار یا ۱۰۰ نفر قرار می‌گیرند.

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر با بیان اینکه این آبادی‌های کوچک با محدودیت‌هایی در برخورداری از خدمات رسمی مواجه هستند، گفت: البته قدردان تلاش دولت‌ها برای ارائه خدمات به این آبادی‌ها هستیم، اما واقعیت این است که ارائه برخی خدمات به لحاظ اقتصادی در بسیاری از موارد مقرون‌به‌صرفه نیست.

وی افزود: مجموع جمعیت آبادی‌های کمتر از ۱۰۰ خانوار حدود نیم میلیون نفر است و در مقایسه با میانگین جمعیتی روستا‌های کشور که حدود ۳۳۳ نفر اعلام می‌شود، این آبادی‌ها از متوسط جمعیتی بسیار پایین‌تری برخوردارند. همین مسئله، پایداری جمعیت در این سکونتگاه‌ها را با چالش مواجه می‌کند.

روستاها؛ بخشی از ظرفیت امنیتی و مرزبانی کشور

قادرمرزی با تأکید بر نقش روستا‌ها در حفظ جمعیت و امنیت سرزمینی کشور گفت: ایران پس از چین و روسیه، سومین کشور جهان از نظر تعداد مرز‌های مشترک است و با ۱۵ کشور مرز مشترک دارد.

وی اظهار کرد: در تمام این پهنه‌های مرزی، طی هزاران سال روستا‌ها و روستاییان ایران نقش مهمی در حفظ جمعیت، تثبیت سکونت و مرزبانی ایفا کرده‌اند. هر جا تراکم روستا‌ها و آبادی‌ها بیشتر باشد، به همان نسبت ضریب امنیت و پایداری جمعیتی مرز‌ها نیز افزایش می‌یابد و هر جا تراکم آبادی و جمعیت کاهش پیدا کند، احتمال بروز مسائل و آسیب‌های مختلف بیشتر می‌شود.

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر افزود: به همین دلیل، نقش روستا صرفاً یک موضوع اقتصادی یا جمعیتی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی، امنیتی، زیست‌محیطی و سرزمینی نیز دارد.

حدود ۲۰.۷ میلیون نفر از جمعیت کشور روستایی هستند

وی با اشاره به نام‌گذاری روز روستا گفت: روز روستا فرصتی برای احترام به حقوق روستاییان و توجه به نقش آنان در کشور است. حدود ۲۶ درصد جمعیت ایران، معادل حدود ۲۰ میلیون و ۷۳۵ هزار نفر، در مناطق روستایی زندگی می‌کنند.

قادرمرزی افزود: جامعه روستایی از نظر اقتصادی، اجتماعی، منابع طبیعی و همچنین نقشی که در تولید و حفظ امنیت کشور دارد، برای ما اهمیت بسیار زیادی دارد.

وی همچنین از افرادی که طی دهه‌های گذشته برای ثبت این مناسبت در تقویم رسمی کشور تلاش کرده‌اند، قدردانی کرد و گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با توجه به رویکرد‌های موجود در قانون اساسی، توجه ویژه‌ای به روستا‌ها و روستاییان صورت گرفته است. البته اولویت دولت‌ها در دوره‌های مختلف متفاوت بوده، اما در مجموع شاهد توسعه قابل توجه خدمات در روستا‌ها بوده‌ایم.

توسعه زیرساخت‌ها و خدمات در روستا‌ها پس از انقلاب

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر ادامه داد: از سال ۱۳۵۸ شاهد رشد قابل توجه در توسعه فضا‌های آموزشی روستایی، احداث راه‌ها، به‌ویژه راه‌های آسفالته، ایجاد راه‌های دسترسی به مزارع، تأمین برق، گاز و سایر انرژی‌ها، توسعه مخابرات و پس از آن اینترنت بوده‌ایم.

وی افزود: مدارس متوسطه اول و دوم نیز در بخش قابل توجهی از روستا‌ها توسعه یافته و بسیاری از خدماتی که در شهر‌ها ارائه می‌شود، از جمله خدمات درمانی و بهداشتی، از طریق پایگاه‌های سلامت و خانه‌های بهداشت در اختیار مردم روستا قرار می‌گیرد.

قادرمرزی اظهار کرد: به عنوان کارشناس توسعه روستایی معتقدم بسیاری از خدمات مورد نیاز امروز در روستا‌های ایران یا مستقر شده یا دسترسی روستا‌ها به این خدمات از طریق روستا‌ها و مراکز پیرامونی به شکل اصلی و قمر فراهم است.

بیمه اجتماعی؛ حلقه مفقوده خدمات روستایی

وی با اشاره به یکی از مهم‌ترین خلأ‌های گذشته در حوزه خدمات اجتماعی روستایی گفت: یک خدمت مهم برای جامعه روستایی مفقود بود و آن، تأمین امنیت اقتصادی و اجتماعی در دوران سالمندی، ازکارافتادگی و فوت سرپرست خانوار بود.

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر توضیح داد: فردی که از دوران کودکی وارد فعالیت‌های کشاورزی می‌شود و سال‌ها در بخش اول اقتصادی کشور فعالیت می‌کند، اگر در نهایت به دلیل سالمندی، ازکارافتادگی یا فوت با کاهش یا قطع توان فعالیت اقتصادی مواجه شود، نیازمند حمایت و امنیت اقتصادی و اجتماعی است.

وی افزود: بر اساس اصل ۲۹ قانون اساسی، در زمستان سال ۱۳۸۳ تصویب‌نامه هیئت وزیران برای تأسیس صندوق بیمه اجتماعی عشایر ابلاغ شد و از خردادماه سال ۱۳۸۴، این حلقه مفقوده در خدمات اجتماعی و رفاه روستایی با تأسیس صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر تکمیل شد.

افزایش پوشش بیمه اجتماعی روستاییان و عشایر

قادرمرزی گفت: صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر به عنوان یک صندوق بیمه پایه اجتماعی، سه خدمت اصلی سالمندی و بازنشستگی، فوت سرپرست خانوار و ازکارافتادگی را برای جامعه هدف خود ارائه می‌کند.

وی با اشاره به عملکرد صندوق از زمان تأسیس اظهار کرد: از خرداد ۱۳۸۴ تا شهریور ۱۴۰۳، حدود ۲۸.۵ تا ۲۹ درصد جامعه هدف عضو صندوق شدند. به عبارت دیگر، طی یک دوره ۱۹ ساله، حدود ۲۸ درصد جامعه هدف تحت پوشش قرار گرفتند که میانگین سالانه رشد پوشش در این دوره حدود ۱.۴۵ درصد بوده است.

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر افزود: در دوره دو ساله دولت آقای دکتر پزشکیان، میانگین رشد پوشش جامعه روستایی و عشایری به شکل جهشی افزایش یافت و در این مدت حدود ۱۲ درصد به پوشش جامعه هدف اضافه شد؛ به‌گونه‌ای که امروز ۴۰.۶ درصد جامعه هدف، شامل کشاورزان، روستاییان و عشایر، عضو صندوق بیمه اجتماعی هستند.

بیمه رایگان مادران روستایی دارای سه فرزند

قادرمرزی در ادامه با اشاره به اجرای ماده ۲۱ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت گفت: بر اساس این ماده قانونی، مادران روستایی غیرشاغلی که دارای سه فرزند و بیشتر هستند، با پرداخت ۱۰۰ درصد حق بیمه توسط دولت تحت پوشش صندوق قرار می‌گیرند.

وی گفت: تا امروز حدود ۳۷ هزار و ۵۰۰ نفر از این مادران برای سومین سال پیاپی به صورت کاملاً رایگان و با پرداخت ۱۰۰ درصدی حق بیمه توسط دولت تحت پوشش صندوق قرار گرفته‌اند.

پوشش رایگان زنان سرپرست خانوار روستایی

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر همچنین از بیمه رایگان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزیستی خبر داد و اظهار کرد: امروز حدود ۷۱ هزار و ۲۰۰ نفر از زنان تحت پوشش سازمان بهزیستی که سرپرست خانوار هستند و در روستا‌ها سکونت دارند، با پرداخت ۱۰۰ درصدی حق بیمه توسط دولت، به صورت رایگان تحت پوشش صندوق قرار گرفته‌اند.

وی افزود: با همکاری سازمان بهزیستی، به عنوان یکی از مجموعه‌های زیرمجموعه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، زنان سرپرست خانوار تحت پوشش این سازمان که در روستا‌ها سکونت دارند، به صورت رایگان بیمه شده‌اند. همچنین زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزیستی که در شهر‌های کوچک و زیر ۲۰ هزار نفر جمعیت ساکن هستند نیز با پرداخت کامل حق بیمه از سوی دولت، تحت پوشش صندوق قرار گرفته‌اند.

قادرمرزی همچنین از پوشش بیمه‌ای رایگان حدود ۵۶ هزار نفر از مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) خبر داد.

افزایش ۸۴ درصدی میانگین مستمری‌ها در دو سال

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت مستمری‌بگیران صندوق اشاره کرد و گفت: اگر شهریور ۱۴۰۳ را با شهریور ۱۴۰۵ مقایسه کنیم، میانگین پرداختی مستمری‌ها در یک دوره دو ساله ۸۴ درصد افزایش پیدا کرده است.

وی افزود: تعداد مستمری‌بگیران صندوق نیز طی این دوره از حدود ۲۰۹ هزار نفر به ۲۵۰ هزار نفر افزایش یافته است.

پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه به بیمه‌شدگان و مستمری‌بگیران

قادرمرزی همچنین از پرداخت تسهیلات به بیمه‌شدگان و مستمری‌بگیران صندوق خبر داد و گفت: در یک دوره دو ساله، حدود ۱۰ هزار میلیارد ریال تسهیلات با کارمزد چهار درصد و در قالب تسهیلات قرض‌الحسنه از طریق بانک‌های عامل پرداخت شده است.

وی تأکید کرد: تلاش شده این تسهیلات بدون مراجعه حضوری افراد و از طریق بانک‌های عامل در اختیار جامعه هدف قرار گیرد.

مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر خاطرنشان کرد: افرادی که تاکنون مستمری دریافت نکرده‌اند نیز از امروز می‌توانند از تسهیلات جدیدی که در نظر گرفته شده استفاده کنند و جزئیات این تسهیلات از طریق بانک‌های عامل به جامعه هدف اعلام خواهد شد.