سلامت معنوی بر ابعاد دیگر سلامت اثرگذار است/ فرهنگ و پزشکی ایران از دیرباز به سلامت معنوی توجه داشته‌اند
به گزارش خبرنگار آنا، حسن ابوالقاسمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) و دبیر دهمین همایش ملی سلامت معنوی، در این همایش با قدردانی از برگزارکنندگان و دانشگاه علوم پزشکی تهران برای میزبانی این رویداد اظهار کرد: دهمین دوره این همایش امسال در تهران برگزار می‌شود و لازم است از آیت‌الله رئیس‌کرمی که میزبانی این جلسه را بر عهده گرفتند، تشکر کنم.
وی افزود: خوشحالیم که امروز در جمع اساتید دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه‌های سراسر کشور هستیم. در ۹ همایش گذشته موضوعات مختلفی مورد توجه قرار گرفت و امسال نیز با توجه به اینکه فکر می‌کنیم فناوری‌های نوین می‌توانند کمک زیادی به نهادینه کردن سلامت معنوی کنند، این همایش را برگزار کردیم.
ابوالقاسمی با قدردانی از استادانی که دعوت برگزارکنندگان را پذیرفتند، گفت: از آقای عباس‌زاده از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی که بخش مهمی از برنامه‌ریزی این همایش را بر عهده داشتند، همچنین تیم اجرایی و آقایان دکتر احمدی و دکتر غریب از دانشگاه تهران و روابط عمومی فرهنگستان علوم پزشکی و دانشگاه تهران تشکر می‌کنم که برای برگزاری این رویداد تلاش کردند.
وی ادامه داد: آقای شایسته نیز تلاش زیادی کردند تا همایش بدون مشکل برگزار شود. زمانی که از مقاماتی مانند رئیس‌جمهور برای حضور در یک برنامه دعوت می‌شود، ملاحظات امنیتی ممکن است در برنامه‌ریزی‌ها تغییراتی ایجاد کند و به همین دلیل برنامه امروز با مقداری تأخیر آغاز شد.
سلامت معنوی؛ موضوعی با ریشه در فرهنگ ایران
دبیر دهمین همایش ملی سلامت معنوی با اشاره به آغاز فعالیت‌های این حوزه در فرهنگستان علوم پزشکی گفت: حدود ۱۲ سال پیش، با زعامت آقای دکتر مرندی، فعالیت گروه سلامت معنوی فرهنگستان علوم پزشکی آغاز شد. در آن زمان به یاد دارم که در هیچ دانشگاهی درباره سلامت معنوی صحبت نمی‌شد و حتی در حوزه‌های علمیه نیز این موضوع به شکل امروز مورد توجه نبود.
ابوالقاسمی افزود: پس از آن، گروه سلامت معنوی فرهنگستان تلاش کرد این موضوع را در دانشگاه‌ها نهادینه کند. گاهی گفته می‌شد سلامت معنوی از نظر لغت‌شناسی موضوعی نبوده که در فرهنگ ما وجود داشته باشد و از غرب گرفته شده است، اما واقعیت این است که ما این مفهوم را از غرب نگرفته‌ایم.
وی ادامه داد: درست است که سازمان جهانی بهداشت درباره سلامت معنوی به کشور‌ها توصیه‌هایی داشته است، اما هم در معارف دینی و هم در ادبیات ایرانی، موضوع سلامت معنوی به شکل گسترده وجود دارد. چه در ادبیات پزشکی و چه در شعر شاعران بزرگ کشور، مطالب فراوانی درباره سلامت معنوی دیده می‌شود، اما ما تا امروز به اندازه کافی به این میراث توجه نکرده‌ایم.
سلامت در ادبیات فارسی فراتر از سلامت جسم است
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) با اشاره به تعریف سلامت در فرهنگ و ادبیات فارسی گفت: حتی در تعریف سلامت نیز می‌توان نمونه‌های روشنی از این نگاه را مشاهده کرد. حکیم نظامی در قرن ششم هجری، سلامت را به معنای آسودگی نیز به کار برده و گفته است: «سلامت در اقلیم آسودگی است / کز این بگذری جمله بیهودگی است.»
ابوالقاسمی افزود: در اشعار فردوسی، حافظ، سعدی، خاقانی، پروین اعتصامی و شهریار نیز اشارات فراوانی به مفاهیمی مانند سلامت، طبیب و سلامت معنوی وجود دارد. اگر کلمه «طبیب» یا «سلامت» را در آثار ادبی جست‌و‌جو کنیم، نمونه‌های فراوانی از این نگاه را می‌بینیم.
وی ادامه داد: در اشعار حافظ نیز وقتی از «اهل سلامت» سخن گفته می‌شود، منظور صرفاً سلامت جسم نیست، بلکه مفهوم تقوا و سلامت معنوی را نیز دربرمی‌گیرد. در متون دینی نیز این موضوع سابقه دارد و نشان می‌دهد که سلامت معنوی هیچ‌گاه موضوعی بیگانه با فرهنگ و معارف ما نبوده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) با اشاره به آثار حکمای ایرانی گفت: «خلاصة‌الحکمه» کتابی است که حدود ۲۵۰ سال پیش توسط حکیم عقیلی خراسانی شیرازی نوشته شده است. اگر فصل اخلاق پزشکی این کتاب را مطالعه کنیم، با ۲۲ اصل اخلاقی مواجه می‌شویم که از سلامت معنوی آغاز می‌شود.
ابوالقاسمی اضافه کرد: حکمای بزرگ ما نیز به این بعد توجه ویژه داشتند. زمانی که رازی «طب منصوری» را نوشت، در کنار آن «طب روحانی» را نیز تألیف کرد. حکمای گذشته مانند بوعلی سینا، رازی و دیگر بزرگان پزشکی ایران توجه زیادی به این بعد از سلامت داشتند؛ زیرا سلامت معنوی را در کنار سایر ابعاد سلامت مهم می‌دانستند.
سلامت معنوی بر جسم، روان و اجتماع اثر دارد
وی درباره دلیل توجه جامعه پزشکی به سلامت معنوی اظهار کرد: یکی از دلایلی که ما در گروه پزشکی به موضوع سلامت معنوی علاقه‌مند هستیم، تأثیر آن بر سایر ابعاد سلامت است. در حوزه پزشکی به سلامت جسم، روان و ابعاد اجتماعی توجه می‌کنیم، اما سلامت معنوی بر همه این ابعاد اثرگذار است و از سوی دیگر، خود نیز از وضعیت جسمی، روانی و اجتماعی انسان تأثیر می‌پذیرد.
ابوالقاسمی افزود: اگر جسم سالم نباشد، سلامت معنوی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد، اما مطالعات متعددی در دنیا انجام شده که تأثیر سلامت معنوی بر سلامت جسم و روان را بررسی کرده‌اند.
وی ادامه داد: مطالعاتی که در کشور‌های مختلف انجام شده، نشان می‌دهد افرادی که از نظر معنوی وضعیت مطلوب‌تری دارند، به شکل قابل توجهی کمتر به رفتار‌های پرخطر روی می‌آورند و بیشتر به سلامت جسم خود توجه می‌کنند. در این افراد، توجه به ورزش بیشتر است و طول عمر بالاتری نیز گزارش شده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) گفت: در مطالعات انجام‌شده، میزان برخی مشکلات مانند فشار خون بالا، اختلالات روانی، بیماری‌های قلبی و عروقی، خودکشی، افسردگی و مصرف مواد مخدر در افرادی که از سلامت معنوی بیشتری برخوردارند، کمتر گزارش شده است.
سلامت معنوی در متون دینی و ادبیات پزشکی
ابوالقاسمی با اشاره به تفاوت نگاه غرب با مفهوم سلامت معنوی در فرهنگ اسلامی اظهار کرد: در غرب فاصله زیادی میان مفهوم سلامت معنوی و آنچه ما در فرهنگ و معارف خود به عنوان سلامت معنوی می‌شناسیم وجود دارد.
وی افزود: برخی متفکران غربی نیز درباره مفهوم «تجربه معنوی» انسان صحبت کرده‌اند، اما در نگاه اسلامی و ایرانی، انسان از ابتدا موجودی دارای بعد معنوی در نظر گرفته شده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) با اشاره به برخی آموزه‌های امیرالمؤمنین (ع) درباره سلامت گفت: در سخنان حضرت علی (ع) نیز بر ارتباط میان فقر، بیماری بدن و بیماری قلب تأکید شده و از تقوای قلب به عنوان یکی از عوامل سلامت تن یاد شده است.
ابوالقاسمی ادامه داد: حضرت آیت‌الله رشاد نیز با استفاده از ظرفیت علمی مجموعه‌ای که در اختیار دارند، در حال آماده‌سازی معجم‌ها و منابعی هستند که می‌تواند در اختیار گروه سلامت معنوی قرار گیرد و امیدواریم بتوانیم از این منابع استفاده کنیم.
آغاز فعالیت گروه سلامت معنوی فرهنگستان علوم پزشکی
وی درباره تاریخچه فعالیت‌های گروه سلامت معنوی فرهنگستان علوم پزشکی گفت: فعالیت این گروه از سال ۱۳۸۸ آغاز شد. در سال ۱۳۸۹ مقدمه‌ای بر سلامت معنوی تهیه و همایشی نیز برگزار شد و پس از آن شورای سلامت معنوی تشکیل شد.
دبیر دهمین همایش ملی سلامت معنوی افزود: در سال ۱۳۹۰ گروه علمی سلامت معنوی در فرهنگستان علوم پزشکی به تصویب رسید و افرادی از حوزه و دانشگاه در آن حضور پیدا کردند. این گروه یکی از نماد‌های همکاری حوزه و دانشگاه است.
ابوالقاسمی ادامه داد: بعداً با توجه به اینکه بسیاری از مقالاتی که در این زمینه نوشته می‌شد، فاصله زیادی با درس‌ها و منابع دینی ما داشت، عنوان «سلامت معنوی اسلامی» برای این گروه تصویب شد و از ظرفیت‌های حوزه‌های علمیه نیز استفاده شد.
برگزاری ۱۰ همایش سلامت معنوی
وی با اشاره به برگزاری همایش‌های سلامت معنوی در سال‌های گذشته گفت: در این سال‌ها همایش‌های مختلفی برگزار شد و این دوره، دهمین همایش سلامت معنوی است. به جز دو همایش نخست که در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی برگزار شد، سایر همایش‌ها در قم برگزار شدند و امسال این توفیق را داریم که دهمین همایش را در تهران برگزار کنیم.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) افزود: استقبال از این همایش‌ها بسیار زیاد بوده است و در برخی دوره‌ها مجبور بودیم دو سالن را در قم به این برنامه اختصاص دهیم. در این برنامه‌ها افراد مختلفی از حوزه و دانشگاه و مسئولان نیز حضور پیدا کردند.
وی ادامه داد: در سال‌های گذشته همکاری‌های علمی خود را با مراکز مختلف حوزه علمیه قم گسترش دادیم. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و وزارت بهداشت از جمله مجموعه‌هایی بودند که در این زمینه با ما همکاری داشتند. همچنین با مراجع و علمای حوزه دیدار‌هایی انجام شد و از راهنمایی‌های آنها استفاده کردیم.
تجلیل از الگو‌های سلامت معنوی
ابوالقاسمی با اشاره به یکی از برنامه‌های ثابت همایش سلامت معنوی گفت: یکی از ویژگی‌های این همایش این است که هر سال از فردی که در زندگی خود الگوی سلامت معنوی بوده است، تجلیل می‌کنیم.
وی افزود: در دوره‌های مختلف از استادان و پیشکسوتان علمی کشور تجلیل شده است. در چهارمین همایش از مرحوم دکتر اصفهانی، از بزرگان علم و دانش کشور، تجلیل شد. در پنجمین همایش نیز از مرحوم دکتر غفرانی، از استادان بزرگ دانشگاه، تقدیر کردیم.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) ادامه داد: همچنین از مرحوم دکتر عباس شیبانی که خدمات زیادی برای کشور انجام داده بود، به عنوان یکی از الگو‌های سلامت معنوی تجلیل شد و در دوره‌های بعد نیز از آقایان دکتر محققی، دکتر عزیزی و آیت‌الله طباطبایی تقدیر شد.
توجه به دانشجویان و تولید محتوای علمی
وی با تأکید بر اهمیت حضور دانشجویان در این برنامه‌ها گفت: دانشجویان برای ما اهمیت زیادی دارند و همیشه بخشی از برنامه همایش را به آنها اختصاص می‌دهیم. دانشجویان خودشان برای این بخش برنامه‌ریزی می‌کنند و استقبال آنها نیز همواره زیاد بوده است.
ابوالقاسمی افزود: این برنامه تقریباً چهار یا پنج سال است که ادامه دارد و تنها در سال‌هایی که با کرونا و جنگ مواجه شدیم، با محدودیت‌هایی روبه‌رو بود.
وی درباره فعالیت‌های پژوهشی این حوزه نیز گفت: کتاب‌های مختلفی با همکاری حوزه منتشر شده است و گروه سلامت معنوی از طرح‌های تحقیقاتی این حوزه استقبال می‌کند. هر فردی که بخواهد در زمینه سلامت معنوی فعالیت پژوهشی داشته باشد، می‌تواند طرح تحقیقاتی خود را به فرهنگستان علوم پزشکی ارائه کند و پس از تصویب، امکان انجام پژوهش در این حوزه فراهم می‌شود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) گفت: این طرح‌ها تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان مورد حمایت قرار می‌گیرند. همچنین نشریه «فرهنگ و ارتقای سلامت» نیز در این زمینه فعالیت دارد و کارگاه‌های علمی برای معاونان آموزشی دانشگاه‌ها و استادان برگزار می‌شود.
تدوین درسنامه سلامت معنوی برای دانشگاه‌ها
ابوالقاسمی با اشاره به تدوین درسنامه سلامت معنوی اظهار کرد: یک درسنامه درباره سلامت معنوی آماده شده است که دانشگاه‌ها می‌توانند در صورت تمایل از آن برای آشنایی دانشجویان با این موضوع استفاده کنند. این کتاب پیش‌تر نیز رونمایی شده و عناوین آن در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.
وی ادامه داد: همچنین تدوین سند ملی سلامت معنوی که مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی است، در حال انجام است و یک گروه بزرگ علمی به رهبری آیت‌الله رشاد روی آن کار می‌کنند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) افزود: مجله سلامت معنوی نیز با همکاری فرهنگستان علوم پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) و مؤسسه وابسته به آیت‌الله رشاد منتشر می‌شود. این مجله علمی ـ پژوهشی است و می‌تواند مقالات پژوهشگران این حوزه را منتشر کند.
برگزاری همایش‌های سلامت معنوی در استانها
وی با اشاره به برنامه‌های استانی سلامت معنوی گفت: برگزاری همایش‌های سلامت معنوی در شهرستان‌ها نیز اهمیت زیادی دارد و آقای عباس‌زاده این موضوع را پیگیری می‌کنند. تقریباً هر فصل در یکی از شهرستان‌ها همایشی در این زمینه برگزار می‌شود و امیدواریم امسال نیز بتوانیم چهار همایش برگزار کنیم.
ابوالقاسمی در پایان گفت: امیدواریم این برنامه‌ها بتواند به گسترش دانش سلامت معنوی، توسعه همکاری حوزه و دانشگاه و نهادینه شدن این موضوع در نظام علمی و آموزشی کشور کمک کند.
.
انتهای پیام/