سلامت انسان و حیوانات به هم گره خورده است/ دامپزشک فقط درمانگر سگ و گربه نیست
به گزارش خبرنگار گروه جامعه آنا، دامپزشکی تنها به درمان سگ و گربه یا مراقبت از حیوانات خانگی محدود نمی‌شود؛ حوزه‌ای که از گذشته با کشاورزی، تولید غذا، دامپروری و حتی بخش‌هایی از زندگی روزمره انسان درهم‌تنیده بوده و امروز نیز نقش آن در سلامت عمومی، امنیت غذایی و کنترل بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوانات بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
به مناسبت روز دامپزشک، در گفت‌وگویی با سعید محمدپور، متخصص دامپزشکی و مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران، درباره اهمیت دامپزشکی در زندگی انسان، بیماری‌های مشترک، نگهداری حیوانات خانگی و گونه‌های وحشی، حیوان‌آزاری، مسیر تحصیل و فعالیت دامپزشکان، دشواری‌های درمان حیوانات و پیشرفت‌های این حوزه گفت‌و‌گو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
دامپزشکی از زندگی انسان جدا نیست
محمدپور درباره اهمیت دامپزشکی در زندگی انسان اظهار کرد: نقش دامپزشکی از گذشته تا امروز با زندگی انسان گره خورده است. اگر به تاریخ نگاه کنیم، اهلی کردن سگ، استفاده از گاو و سایر دام‌ها، پرورش مرغ و خروس و استفاده از حیوانات در حمل‌ونقل، کشاورزی و بسیاری از فعالیت‌های دیگر بخشی از زندگی انسان بوده است.
وی افزود: دامپزشکی با کشاورزی درهم‌تنیده است و کشاورزی نیز با تغذیه انسان ارتباط مستقیم دارد؛ بنابراین دامپزشکی فقط درمان یک حیوان نیست، بلکه در بخش‌های مختلف زندگی انسان نقش دارد.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران ادامه داد: حتی سگ از گذشته برای حفاظت از گله و محل زندگی انسان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در گذشته حضور یک سگ نگهبان می‌توانست از ورود حیوانات وحشی یا افراد ناشناس جلوگیری کند. امروز نیز در بسیاری از باغ‌ها و ویلا‌ها استفاده از سگ نگهبان همچنان وجود دارد.
وی با اشاره به نقش حیوانات در حمل‌ونقل در گذشته گفت: زمانی اسب و سایر حیوانات نقش مهمی در حمل‌ونقل داشتند و حتی سیستم چاپار نیز بر استفاده از همین حیوانات استوار بود؛ بنابراین وقتی از دامپزشکی صحبت می‌کنیم، باید بدانیم که این حوزه از گذشته بخش مهمی از زندگی انسان بوده است.
مرز سلامت انسان و حیوان کجاست؟
محمدپور درباره ارتباط سلامت انسان و حیوانات گفت: مرز میان سلامت انسان و حیوانات بسیار به هم نزدیک است و نمی‌توان این دو را از یکدیگر جدا کرد. برای نمونه، بیماری‌هایی مانند تب مالت می‌توانند از دام به انسان منتقل شوند و اگر یک دام بیمار باشد، سلامت افرادی که محصولات آن را مصرف می‌کنند نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
وی افزود: یکی از وظایف دامپزشک این است که گله را از نظر بیماری‌ها رصد کند. حتی دامپزشکی که به‌عنوان مسئول فنی در یک مجموعه فعالیت می‌کند، هنگام خرید شیر می‌تواند آن را بررسی و در صورت وجود آلودگی یا بیماری، از ورود محصول مشکل‌دار به چرخه مصرف جلوگیری کند.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران ادامه داد: این شاید یکی از کوچک‌ترین نمونه‌های تأثیر دامپزشکی بر زندگی انسان باشد، اما نشان می‌دهد که سلامت دام و سلامت انسان به یکدیگر متصل هستند.
واکسیناسیون یک سگ می‌تواند به سلامت انسان کمک کند
وی درباره بیماری هاری نیز اظهار کرد: وقتی یک سگ یا گربه واکسن هاری دریافت می‌کند، در واقع بخشی از چرخه انتقال این بیماری متوقف می‌شود. ممکن است گفته شود چه تعداد از حیوانات خیابانی یا بلاصاحب واکسینه شده‌اند، اما حتی واکسیناسیون یک حیوان نیز می‌تواند در زنجیره پیشگیری از بیماری مؤثر باشد.
محمدپور این موضوع را به چراغ قرمز تشبیه کرد و گفت: همان‌طور که یک چراغ قرمز در یک خیابان می‌تواند از تعداد زیادی تصادف جلوگیری کند، واکسیناسیون یک حیوان نیز می‌تواند از وقوع یک زنجیره انتقال بیماری جلوگیری کند.
وی تأکید کرد: بنابراین تأثیر اقدامات دامپزشکی همیشه به شکل مستقیم و قابل مشاهده نیست، اما همین اقدامات می‌تواند در نهایت بر سلامت جامعه تأثیر بگذارد.
چه حیواناتی برای نگهداری در خانه مناسب هستند؟
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران درباره حیواناتی که امکان نگهداری آنها در خانه وجود دارد، گفت: حیوانات خانگی با دام‌هایی مانند گاو و گوسفند متفاوت هستند. سگ و گربه شناخته‌شده‌ترین حیوانات خانگی هستند و برخی پرندگان زینتی مانند عروس هلندی، طوطی برزیلی و کاسکو نیز در خانه نگهداری می‌شوند.
وی افزود: در مورد جوندگان نیز حیواناتی مانند خرگوش و همستر قابلیت نگهداری در خانه دارند و برخی افراد نیز سنجاب نگهداری می‌کنند. در گروه خزندگان نیز حیواناتی مانند ایگوانا و برخی گونه‌های دیگر در خانه نگهداری می‌شوند.
محمدپور ادامه داد: معیار مهم این است که حیوان بتواند در شرایط اسارت و محیط خانه زندگی کند، مهاجم نباشد و تهدید جانی برای انسان ایجاد نکند.
سنجاب اهلی نمی‌شود
وی با اشاره به تفاوت «رام شدن» و «اهلی شدن» حیوانات گفت: برخی حیوانات ممکن است در خانه با انسان خو بگیرند، اما این به معنای اهلی شدن آنها نیست. برای مثال، سنجاب ممکن است در برخی شرایط با انسان ارتباط برقرار کند، اما اساس و طبیعت این حیوان وحشی است و احتمال اهلی شدن کامل آن وجود ندارد.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران تأکید کرد: حیوانی که از اساس اهلی نشده است، لزوماً گزینه مناسبی برای نگهداری در خانه نیست و باید میان حیوان رام‌شدنی و حیوان اهلی تفاوت قائل شد.
نگهداری حیوانات وحشی؛ از علاقه تا تهدید اکوسیستم
محمدپور با اشاره به ورود گونه‌های غیربومی و وحشی به خانه‌ها اظهار کرد: در سال‌های اخیر نمونه‌هایی از نگهداری حیواناتی مانند راکون، کروکودیل، میمون، شیر و ببر در خانه‌ها یا محیط‌های نامناسب دیده شده است؛ در حالی که نگهداری این حیوانات می‌تواند مشکلات متعددی ایجاد کند.
وی افزود: ممکن است یک حیوان برای مدتی با انسان خو بگیرد، اما این موضوع به معنای اهلی بودن آن نیست. حیوان وحشی همچنان رفتار‌ها و نیاز‌های طبیعی خود را دارد و ممکن است برای انسان خطر ایجاد کند.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران ادامه داد: موضوع فقط خطر برای صاحب حیوان نیست. اگر گونه‌ای غیربومی وارد یک زیستگاه شود، می‌تواند با گونه‌های بومی رقابت کند، از منابع غذایی آنها استفاده کند یا حتی به تخم و جوجه پرندگان و سایر حیوانات آسیب بزند.
وی با اشاره به نمونه میمون گفت: اگر حیوانی مانند میمون که زیستگاه طبیعی آن ایران نیست، وارد جنگل‌های شمال کشور شود، گونه‌های بومی آمادگی و سازگاری لازم برای مواجهه با چنین رقیبی را ندارند. این حیوان ممکن است با گونه‌های بومی برای غذا و منابع رقابت کند و نظم اکوسیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
ماهی‌های زینتی هم می‌توانند برای اکوسیستم خطر داشته باشند
محمدپور درباره خطر رهاسازی برخی گونه‌های آبزی در طبیعت گفت: حتی برخی ماهی‌های زینتی نیز اگر در طبیعت رها شوند، می‌توانند به اکوسیستم آسیب بزنند؛ زیرا ممکن است مقاومت بیشتری نسبت به گونه‌های بومی داشته باشند، با منابع غذایی مختلف سازگار شوند و حتی از تخم ماهی‌های دیگر تغذیه کنند.
وی افزود: بنابراین مسئله فقط این نیست که حیوان در خانه قابل نگهداری است یا خیر؛ باید دید اگر این حیوان وارد طبیعت شود، چه اثری بر گونه‌های بومی خواهد گذاشت.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران تأکید کرد: حتی اگر فردی قصد نگهداری یک حیوان غیراهلی را داشته باشد، نباید اجازه دهد گونه‌ای مهاجم یا غیربومی وارد زیستگاه‌های کشور شود.
حیوان‌آزاری فقط کتک زدن حیوان نیست
وی در ادامه درباره حیوان‌آزاری گفت: حیوان‌آزاری اشکال مختلفی دارد و نمونه‌های آن را در خیابان‌ها و فضای مجازی می‌بینیم. گاهی حیوانی مورد ضرب‌وشتم قرار می‌گیرد و گاهی نیز رفتار‌های نادرست با حیوان به دلیل ناآگاهی انجام می‌شود.
محمدپور افزود: فرهنگ برخورد با حیوان باید از کودکی آموزش داده شود. برای مثال، اینکه به کودک گفته شود حیوان را اذیت نکن، با آن رفتار نامناسب نداشته باش و بدون شناخت به حیوان خیابانی نزدیک نشو، بخشی از آموزش‌های ضروری است.
وی ادامه داد: ما در گذشته در حوزه‌های مختلف شاهد فرهنگ‌سازی‌های مستمر بودیم؛ برای نمونه، درباره مصرف برق، آب، گاز و مسائل ایمنی شخصیت‌هایی در رسانه ملی ساخته می‌شدند و پیام‌های آموزشی را به مردم منتقل می‌کردند. امروز نیز در زمینه نحوه رفتار با سگ و گربه و حیوانات شهری به چنین فرهنگ‌سازی‌هایی نیاز داریم.
حیوان‌آزاری می‌تواند نشانه رفتار‌های آسیب‌زا باشد
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران با اشاره به برخی موارد حیوان‌آزاری گفت: موارد زیادی از حیوان‌آزاری دیده‌ایم و در برخی موارد رفتار فرد با حیوان بسیار خشن بوده است.
وی افزود: نمی‌توان درباره هر فردی که به حیوان آسیب می‌زند حکم قطعی صادر کرد، اما رفتار‌های خشن نسبت به حیوانات می‌تواند از نظر روان‌شناختی نیازمند توجه باشد و در برخی موارد می‌تواند با رفتار‌های خشونت‌آمیز دیگر ارتباط داشته باشد.
محمدپور تأکید کرد: تفاوت است میان فردی که از یک حیوان می‌ترسد و فردی که به دلیل ترس یا نفرت، حیوان را آزار می‌دهد. ترس از حیوان قابل درک است، اما این ترس نباید بهانه‌ای برای آسیب زدن به حیوان باشد.
دامپزشکی؛ رشته‌ای با حوزه‌های بسیار گسترده
وی درباره تحصیل در رشته دامپزشکی گفت: دامپزشکی یک رشته بسیار گسترده است و دانشجوی این رشته در دوره تحصیل با موضوعات مختلفی از جمله بیماری‌های زنبور عسل، ماهی، گوسفند، پرندگان و حیوانات کوچک آشنا می‌شود.
محمدپور افزود: دانشجوی دامپزشکی در کنار مباحثی مانند بیماری‌های داخلی، جراحی، تصویربرداری، پاتولوژی و آناتومی، با گونه‌ها و حوزه‌های مختلف حیوانی نیز آشنا می‌شود و بعد از فارغ‌التحصیلی می‌تواند مسیر‌های تخصصی و شغلی متفاوتی را انتخاب کند.
وی ادامه داد: دامپزشکی حوزه‌هایی مانند دام‌های کوچک، دام‌های بزرگ، طیور صنعتی و زینتی، دارو، واکسن و خوراک را دربرمی‌گیرد و در بخش حیوانات نیز تخصص‌هایی مانند جراحی، رادیولوژی و بیماری‌های داخلی وجود دارد.
دامپزشک فقط درمانگر سگ و گربه نیست
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران با تأکید بر گستردگی این حرفه گفت: تصور اینکه دامپزشک فقط با سگ و گربه سروکار دارد، تصور کاملی از این حرفه نیست. دامپزشکی از حیوانات خانگی و دام‌های بزرگ گرفته تا طیور، آبزیان، زنبور عسل، صنایع دارویی و غذایی را شامل می‌شود.
وی افزود: به همین دلیل، فردی که وارد این رشته می‌شود می‌تواند بعد از پایان دوره عمومی، بر اساس علاقه و توانایی خود مسیر تخصصی یا حرفه‌ای متفاوتی را انتخاب کند.
چرا حیوان هنگام درمان با دامپزشک همکاری نمی‌کند؟
محمدپور درباره دشواری درمان حیوانات گفت: حیوان نمی‌تواند مانند انسان درباره محل درد، شدت درد یا علائم بیماری توضیح بدهد. به همین دلیل دامپزشک باید از روی علائم، رفتار حیوان، معاینه و آزمایش‌های مختلف به تشخیص برسد.
وی افزود: حیوان ممکن است در اولین مراجعه از دامپزشک خوشش نیاید، مقاومت کند، گاز بگیرد، پارس کند یا چنگ بیندازد؛ چون احساس می‌کند فردی که با او کار می‌کند در حال ایجاد درد یا ناراحتی است.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران ادامه داد:، اما زمانی که درمان انجام می‌شود و حیوان حال بهتری پیدا می‌کند، رفتار آن نیز ممکن است تغییر کند. حیوانی را می‌بینیم که با حال بسیار بد وارد بیمارستان شده، غذا نمی‌خورده یا توان راه رفتن نداشته، اما بعد از درمان وضعیتش بهتر شده و همین موضوع برای دامپزشک یکی از لذت‌های کار است.
درمان حیوان بدون تشخیص دقیق ممکن نیست
وی با اشاره به اهمیت تشخیص در دامپزشکی گفت: گاهی صاحبان حیوان انتظار دارند دامپزشک بدون انجام بررسی‌های لازم، یک نسخه آماده ارائه کند؛ در حالی که درمان اصولی نیازمند تشخیص است.
محمدپور افزود: تجربه دامپزشک اهمیت دارد، اما همیشه نمی‌توان صرفاً بر اساس تجربه تشخیص داد. در بسیاری از موارد لازم است از روش‌های تشخیصی و پاراکلینیکی استفاده شود.
وی ادامه داد: برای همین است که در یک مجموعه درمانی ممکن است چند دستگاه سونوگرافی وجود داشته باشد؛ زیرا تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد. وقتی بیمار مقاومت می‌کند و نمی‌تواند درباره وضعیت خود توضیح دهد، استفاده از ابزار‌های تشخیصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
صاحبان حیوانات هم باید زمان مناسب مراجعه را بدانند
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران گفت: گاهی صاحب حیوان زمانی مراجعه می‌کند که حیوان چند روز غذا نخورده و بیماری پیشرفت کرده است. طبیعی است که در چنین شرایطی کار دامپزشک سخت‌تر می‌شود.
وی افزود: دامپزشک نیز مانند پزشک برای تشخیص و درمان نیاز به اطلاعات، معاینه و بررسی دارد و هرچه بیماری دیرتر تشخیص داده شود، ممکن است روند درمان پیچیده‌تر شود.
محمدپور ادامه داد: صاحبان حیوانات باید نسبت به تغییر رفتار، کاهش اشتها، بی‌حالی و سایر علائم غیرطبیعی حساس باشند و مراجعه به دامپزشک را تا مراحل پیشرفته بیماری به تأخیر نیندازند.
دامپزشکی ایران نسبت به گذشته پیشرفت زیادی کرده است
وی درباره وضعیت دامپزشکی در ایران گفت: دامپزشکی در سال‌های اخیر پیشرفت زیادی کرده و شرایط مراکز درمانی نسبت به گذشته کاملاً متفاوت شده است.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران افزود: اگر وضعیت دامپزشکی ۱۵ سال قبل را با امروز مقایسه کنیم، می‌بینیم بسیاری از مراکز درمانی از فضا‌های کوچک و محدود به مجموعه‌هایی مجهزتر تبدیل شده‌اند و تجهیزات تشخیصی و جراحی پیشرفته‌تری در اختیار دامپزشکان قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در گذشته ممکن بود یک دامپزشک در یک فضای کوچک، همزمان کار پذیرش، معاینه و درمان را انجام دهد، اما امروز دامپزشکی در بسیاری از مراکز پوست‌اندازی کرده و به سمت تخصصی‌تر شدن خدمات، تجهیزات بیشتر و ساختار حرفه‌ای‌تر حرکت کرده است.
دامپزشک باید علاوه بر درمان، با صاحب حیوان هم ارتباط برقرار کند
محمدپور درباره ارتباط میان دامپزشک و صاحب حیوان اظهار کرد: بخش مهمی از کار دامپزشک فقط درمان حیوان نیست و گاهی لازم است با صاحب حیوان نیز صحبت شود.
وی افزود: صاحب حیوان ممکن است به دلیل بیماری حیوان، فشار روانی زیادی داشته باشد و تمام مشکلات خود را متوجه دامپزشک بداند. دامپزشک باید برای او توضیح دهد که بیماری چه شرایطی دارد، چه ریسک‌هایی وجود دارد و چه اقداماتی برای درمان انجام می‌شود.
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران ادامه داد: گاهی صاحب حیوان انتظار دارد درمان صددرصد تضمین شود، در حالی که در پزشکی و دامپزشکی همیشه ریسک وجود دارد. وظیفه دامپزشک این است که تلاش خود را برای درمان انجام دهد و شرایط و ریسک‌های موجود را نیز برای صاحب حیوان توضیح دهد.
تشخیص و درمان حیوانات نیازمند صبر و دقت است
وی گفت: حیوان بیمار نمی‌تواند بگوید کدام قسمت بدنش درد دارد، چه زمانی درد شروع شده یا چه غذایی خورده است؛ بنابراین دامپزشک باید مجموعه‌ای از نشانه‌ها را کنار هم قرار دهد و به تشخیص برسد.
محمدپور افزود: همین موضوع باعث می‌شود کار دامپزشکی در بسیاری از موارد پیچیده باشد و نیاز به صبر، تجربه، تجهیزات و استفاده از روش‌های تشخیصی مختلف داشته باشد.
وی تأکید کرد: وقتی حیوانی با وضعیت نامناسب وارد بیمارستان می‌شود و بعد از درمان بهبود پیدا می‌کند، برای دامپزشک دیدن همین تغییر وضعیت یکی از بخش‌های ارزشمند این حرفه است.
حیوانات خانگی و رابطه آنها با انسان
مدیر داخلی مجموعه بیمارستان‌های دامپزشکی تهران درباره رابطه حیوانات با انسان نیز گفت: حیوانات رفتار متفاوتی دارند و نوع ارتباط آنها با انسان به گونه حیوان، شرایط نگهداری و تجربه‌های قبلی آنها بستگی دارد.
وی افزود: برای مثال، سگ به دلیل سابقه زندگی گله‌ای و اجتماعی، معمولاً به دنبال شناخت جایگاه خود در گروه است و ممکن است با خانواده نیز چنین رابطه‌ای برقرار کند. برخی سگ‌ها ارتباط بسیار نزدیکی با انسان پیدا می‌کنند.
محمدپور ادامه داد: البته همه انسان‌ها با حیوانات ارتباط یکسانی ندارند. ممکن است فردی از سگ بترسد و این ترس قابل درک است، اما نباید این موضوع به آزار حیوان منجر شود.
روز دامپزشک؛ حرفه‌ای فراتر از درمان حیوانات
وی در پایان گفت: دامپزشکی حرفه‌ای بسیار گسترده است و نقش آن از درمان حیوانات خانگی فراتر می‌رود. این حرفه با سلامت انسان، امنیت غذایی، کشاورزی، دامپروری، حیات‌وحش، کنترل بیماری‌های مشترک و حتی حفظ تعادل اکوسیستم ارتباط دارد.
محمدپور تأکید کرد: وقتی از دامپزشکی صحبت می‌کنیم، باید همه این ابعاد را در نظر بگیریم؛ چراکه سلامت انسان و حیوانات از یکدیگر جدا نیست و جامعه سالم نیازمند توجه همزمان به سلامت انسان، حیوان و محیط زیست است.
انتهای پیام/