هشدار نویسنده عرب درباره روایت یک‌سویه از خاورمیانه در کتاب‌های کودک
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، نتایج یک پژوهش درباره میزان بازنمایی گروه‌های مختلف در کتاب‌های کودک منتشرشده در بریتانیا نشان می‌دهد حضور شخصیت‌های اصلی سیاه‌پوست، آسیای جنوبی، خاورمیانه و شمال آفریقا و همچنین شخصیت‌های دارای معلولیت در بسیاری از بخش‌های بازار نشر کودک با کاهش مواجه شده است.
بر اساس این پژوهش که توسط مؤسسه خیریه ادبیات «کتاب‌های فراگیر برای کودکان» انجام شده، در سال ۲۰۲۵ از مجموع ۲ هزار و ۱۸۹ کتاب منتشرشده برای کودکان زیر ۱۰ سال، تنها ۴۷ عنوان، معادل ۲.۱ درصد، شخصیت اصلی سیاه‌پوست داشته‌اند. این رقم نسبت به سال قبل ۷.۸ درصد کاهش یافته است.
این در حالی است که کودکان سیاه‌پوست حدود ۸.۵ درصد از جمعیت کودکان زیر ۱۰ سال در انگلیس و ولز را تشکیل می‌دهند.
کاهش بازنمایی کودکان آسیای جنوبی
این پژوهش همچنین کاهش قابل توجه بازنمایی شخصیت‌های اصلی با پیشینه آسیای جنوبی را نشان می‌دهد. سهم این گروه از شخصیت‌های اصلی کتاب‌های بررسی‌شده با کاهش ۱۴.۳ درصدی به ۱.۴ درصد رسیده است؛ این در حالی است که کودکان دارای تبار آسیای جنوبی حدود ۱۲.۴ درصد از جمعیت کودکان زیر ۱۰ سال را تشکیل می‌دهند.
در بخش مربوط به کودکان دارای پیشینه خاورمیانه‌ای و شمال آفریقایی نیز تنها سه کتاب در سال ۲۰۲۵ شخصیت اصلی با چنین پیشینه‌ای داشته‌اند که نسبت به سال پیش ۵۰ درصد کاهش نشان می‌دهد. این سه عنوان تنها ۰.۱ درصد از کتاب‌های بررسی‌شده را تشکیل می‌دهند، در حالی که این گروه حدود ۲.۲ درصد از جمعیت مورد بررسی را شامل می‌شود.
در مجموع، تنها ۱۵۰ کتاب، معادل ۶.۹ درصد از عناوین بررسی‌شده، شخصیت‌های اصلی متعلق به اقلیت‌های قومی، افراد دارای معلولیت داشته‌اند. از میان این آثار نیز ۳۷.۳ درصد توسط نویسندگان یا تصویرگرانی خلق شده‌اند که خود دارای همان پیشینه شخصیت‌های کتاب نبوده‌اند.
انتقاد از بازنمایی کلیشه‌ای
«سرنا پاتل»، نویسنده ادبیات کودک، با تأکید بر اهمیت بازنمایی متنوع در کتاب‌های کودک گفت در سنی که کودکان در حال شناخت جهان پیرامون خود و جایگاهشان در آن هستند، دسترسی آنها به کتاب‌های سرگرم‌کننده، الهام‌بخش و ماجراجویانه‌ای که هم زندگی واقعی و هم تجربه‌های متفاوت را منعکس کنند، ضروری است.
او تأکید کرد که صنعت نشر باید در زمینه تنوع و بازنمایی گروه‌های مختلف عملکرد بهتری داشته باشد.
این پژوهش با بررسی کتاب‌های نوزادان و خردسالان، کتاب‌های تصویری و داستان‌های داستانی برای کودکان تا ۹ سال، همچنین کاهش شدید بازنمایی شخصیت‌های دارای معلولیت را در کتاب‌های تصویری نشان داده است. تعداد کتاب‌های تصویری دارای شخصیت اصلی معلول در سال ۲۰۲۵ با ۶۰ درصد کاهش به تنها دو عنوان رسیده و هیچ‌یک از این دو کتاب نیز توسط یک خالق دارای معلولیت نوشته یا تصویرگری نشده است.
پژوهشگران همچنین بر کمبود آنچه «بازنمایی ضمنی» نامیده‌اند تأکید کرده‌اند؛ یعنی داستان‌هایی که هویت شخصیت اصلی، عامل تعیین‌کننده روایت نیست و کودک دارای یک پیشینه قومی، معلولیت یا ویژگی عصبی خاص، صرفاً قهرمان یک داستان معمولی درباره دوستی، ماجراجویی، فقدان یا شادی است.
ضرورت عبور از «داستان هویت»
«دکتر استلا لوئیس»، مشاور، مربی و نویسنده حوزه سال‌های نخست کودکی، نسبت به تداوم اتکای صنعت نشر به آثاری که هویت شخصیت اصلی خود را به موضوع اصلی داستان تبدیل می‌کنند، هشدار داده است.
او این پرسش را مطرح کرده که چرا یک کودک نمی‌تواند صرفاً دارای پیشینه آسیای جنوبی، معلول، یا دوزبانه باشد و در عین حال قهرمان یک داستان معمولی درباره دوستی، ماجراجویی، فقدان یا شادی شود.
در همین حال، هر سه کتاب منتشرشده در سال ۲۰۲۵ که شخصیت اصلی آنها پیشینه خاورمیانه‌ای یا شمال آفریقایی داشته‌اند، درباره تجربه پناهندگی بوده‌اند. نویسندگان این پژوهش معتقدند کودکان دارای این پیشینه به داستان‌هایی با موضوعات و تجربه‌های متنوع‌تری نیاز دارند.
«نادین کعدان»، نویسنده عرب، نیز با اشاره به کاهش تعداد کتاب‌های داستانی کودک درباره این منطقه از شش عنوان به سه عنوان در سال ۲۰۲۵، این وضعیت را دردناک توصیف کرده است.
او هشدار داد تمرکز تمام این سه کتاب بر تجربه پناهندگی می‌تواند به تقویت یک «روایت واحد» از خاورمیانه منجر شود؛ روایتی که منطقه را بیشتر از زاویه جنگ و آوارگی تعریف می‌کند، نه فرهنگ‌ها و میراث غنی آن.
نشانه‌هایی از بهبود
همچنین در گروه کتاب‌های مربوط به نوزادان و خردسالان، تعداد کتاب‌هایی که شخصیت اصلی آنها از گروه‌های کمتر بازنمایی‌شده بوده‌اند، ۲۹.۴ درصد افزایش یافته است.
«جیک هوپ»، مشاور ادبیات کودک، با اشاره به کاهش قابل توجه میزان علاقه کودکان به مطالعه، تأکید کرده است که بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد داستان‌هایی که کودکان می‌خوانند، زندگی، هویت، تجربه‌ها و احساسات آنها را بازتاب دهد.
او تأکید کرده است که این آمار نباید صرفاً به اعداد و یک فراخوان برای اقدام محدود شود، بلکه باید زمینه‌ساز تداوم تغییر و بهبود در صنعت نشر کودک باشد.
انتهای پیام/