وقتی مواد مخدر به قاب نمایش خانگی می‌آید؛ روایت آسیب یا عادی‌سازی؟
به گزارش خبرنگار گروه جامعه آنا، گسترش شبکه‌های نمایش خانگی و دسترسی آسان مخاطبان به فیلم‌ها و سریال‌ها، این پلتفرم‌ها را به یکی از اثرگذارترین بسترهای فرهنگی جامعه تبدیل کرده است؛ بستری که در کنار فرصت‌های موجود برای تولید و عرضه آثار متنوع، درباره نحوه بازنمایی برخی آسیب‌های اجتماعی در آن نیز بحث و نگرانی‌هایی مطرح است.
یکی از این موارد، نحوه نمایش مواد مخدر در برخی تولیدات نمایش خانگی است؛ جایی که در بعضی آثار، مصرف مواد مخدر، خرید و فروش و حتی فرآیند توزیع آن به شکلی مستقیم به تصویر کشیده میشود. مسئله‌ای که فارغ از ضرورت روایت واقعیت‌های اجتماعی، این پرسش را مطرح می‌کند که مرز میان «بازنمایی یک آسیب» و «عادی‌سازی آن» در تولیدات تصویری کجاست؟
مواد مخدر در واقعیت، یکی از جدی‌ترین آسیب‌های اجتماعی است و مقابله با آن صرفاً به برخورد انتظامی با قاچاقچیان و توزیع‌کنندگان محدود نمی‌شود. بخش مهمی از این فرآیند به پیشگیری، آموزش و فرهنگ‌سازی بازمی‌گردد؛ موضوعی که وقتی پای مخاطبان کودک و نوجوان و دسترسی گسترده آنها به محتوای تصویری به میان می‌آید، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تکرار تصاویر مربوط به مصرف یا خرید و فروش مواد مخدر، اگر بدون توجه کافی به پیامدهای جسمی، روانی، خانوادگی و اجتماعی آن باشد، می‌تواند این نگرانی را ایجاد کند که به مرور از حساسیت مخاطب نسبت به این رفتار کاسته شود. به بیان دیگر، مسئله صرفاً «نمایش مواد مخدر» نیست، بلکه چگونگی نمایش آن و پیامی است که در نهایت به مخاطب منتقل میشود.
از سوی دیگر، شبکه‌های نمایش خانگی به دلیل گستره مخاطبان، صرفاً یک بستر سرگرمی محسوب نمی‌شوند و محتوای آنها می‌تواند در شکل‌دهی به نگرش و رفتار مخاطبان، به‌ویژه نسل نوجوان و جوان، اثرگذار باشد. به همین دلیل، نظارت بر محتوای این آثار و توجه به ملاحظات پیشگیرانه، بخشی از مسئولیت فرهنگی در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی به شمار می‌رود.
در این میان، پلیس مبارزه با مواد مخدر نیز اگرچه وظیفه اصلی خود را در حوزه مقابله و اقدامات انتظامی دنبال می‌کند، اما تأکید دارد که پیشگیری از اعتیاد، مسئولیتی فراتر از وظایف پلیس و بر عهده مجموعه‌ای از دستگاه‌های متولی است.
سردار کاکاوند، رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر فراجا، در این باره به خبرنگار آنا پاسخ داد: یقیناً پلیس اقدامات متناسب با حوزه انتظامی را دنبال می‌کند، اما متولی امر پیشگیری در حوزه مواد مخدر، دستگاه‌هایی هستند که مسئولیت مستقیم دارند. لذا ما در کنار این عزیزان در بحث آموزش همگانی، چه در سطح مدارس و چه به هر حال در سطح فضای مجازی، همکاران ما اقداماتی را انجام دادند که میشود گفت مکمل سایر دستگاه‌هاست.
اظهارات رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر فراجا نشان می‌دهد که از نگاه پلیس، پیشگیری از اعتیاد نیازمند همکاری مجموعه‌ای از دستگاه‌هاست و اقدامات انتظامی به تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی همه ابعاد این مسئله باشد.
در این میان، رسانه و تولیدات نمایشی نیز می‌توانند بخشی از فرآیند پیشگیری باشند. همان‌طور که یک اثر تصویری می‌تواند با نمایش پیامدهای اعتیاد، مخاطب را نسبت به این آسیب آگاه کند، بازنمایی بی‌ضابطه و تکرار رفتارهای مرتبط با مصرف مواد مخدر نیز ممکن است به شکل ناخواسته به عادی‌سازی آن کمک کند.
نکته مهم اینجاست که سخن از حذف واقعیت‌های اجتماعی از آثار نمایشی نیست؛ اتفاقاً روایت آسیب‌های اجتماعی می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی کمک کند. مسئله، نحوه روایت این آسیب‌هاست؛ اینکه مصرف مواد مخدر صرفاً به عنوان یک عنصر داستانی یا رفتاری معمول به تصویر کشیده شود یا پیامدهای واقعی آن نیز در روایت دیده شود.
از این منظر، نظارت بر محتوای شبکه نمایش خانگی را نمی‌توان صرفاً موضوعی مربوط به حجاب یا برخی مؤلفه‌های فرهنگی دانست. نحوه بازنمایی آسیب‌هایی مانند اعتیاد و مواد مخدر نیز بخشی از همین مسئولیت نظارتی و فرهنگی است؛ به‌ویژه زمانی که این محتوا به شکلی گسترده و برای طیف متنوعی از مخاطبان در دسترس قرار دارد.
در نهایت، مقابله با مواد مخدر یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است؛ از برخورد با قاچاق و توزیع گرفته تا آموزش در مدارس، آگاه‌سازی خانواده‌ها، فعالیت‌های پیشگیرانه در فضای مجازی و البته نحوه بازنمایی این آسیب در رسانه‌ها. اگر قرار است پیشگیری جدی گرفته شود، نمی‌توان نقش محتوای تصویری و اثر آن بر نگرش نسل جدید را نادیده گرفت.
نمایش یک آسیب اجتماعی زمانی می‌تواند به آگاهی منجر شود که مخاطب را با واقعیت و پیامدهای آن روبه‌رو کند؛ وگرنه تکرار مصرف، توزیع و عادی‌سازی مواد مخدر در قاب تصویر، این نگرانی را به وجود می‌آورد که آنچه باید «هشدار» باشد، به تدریج به «امر عادی» تبدیل شود.
انتهای پیام/