ضرورت تسریع در گره‌گشایی از مطالبات زنجیره دارو با اجرای طرح «تکو»
به گزارش خبرنگار گروه جامعه آنا، تأخیر در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها، شرکت‌های دارویی و سایر حلقه‌های زنجیره تأمین، طی ماه‌های اخیر فشار قابل توجهی بر جریان نقدینگی این بخش وارد کرده است. تداوم این وضعیت تنها یک مسئله مالی میان بیمه‌گر و طلبکاران نیست؛ بلکه می‌تواند بر توان خرید و تأمین کالا، گردش منابع و در نهایت استمرار فعالیت روان زنجیره تأمین دارو اثر بگذارد.
در چنین شرایطی، استفاده از ابزار‌های جدید برای مدیریت مطالبات و تسویه بدهی‌ها می‌تواند بخشی از گره موجود را باز کند. یکی از این ابزارها، طرح «تکو» یا توکنایز تأمین اجتماعی است که اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ در سازمان تأمین اجتماعی رونمایی شد.
در مراسم رونمایی از این طرح، مصطفی سالاری، مدیرعامل وقت سازمان تأمین اجتماعی، توکنایز را یکی از راه‌های متنوع سازمان برای تأمین مالی عنوان کرد و گفت تنوع در راهکار‌های تأمین مالی می‌تواند به کاهش ریسک منابع مورد نیاز برای ایفای تعهدات کمک کند.
تکو؛ سازوکاری برای به جریان انداختن مطالبات
آنچه در مدل تکو مورد توجه قرار گرفته، استفاده از یک سازوکار دیجیتال برای تبدیل و گردش مطالبات در زنجیره اقتصادی است؛ به‌گونه‌ای که مطالبات و بدهی‌های موجود میان بازیگران مختلف بتواند در یک فرآیند مکانیزه، قابل رهگیری و قابل تسویه قرار گیرد.
در این مدل، هدف صرفاً ایجاد یک تعهد مالی جدید نیست، بلکه تلاش می‌شود ارزش مطالبات موجود در خود زنجیره به گردش درآید. به بیان ساده‌تر، شرکتی که از سازمان تأمین اجتماعی یا یکی از مجموعه‌های مرتبط طلبکار است، بتواند از ارزش این طلب برای تسویه بدهی یا دریافت کالا و خدمات در بخش‌های دیگر زنجیره استفاده کند.
این سازوکار می‌تواند به‌ویژه در زنجیره دارو اهمیت پیدا کند؛ زنجیره‌ای که در آن تأخیر در پرداخت یک حلقه، به سرعت می‌تواند به حلقه‌های بعدی منتقل شود و فشار نقدینگی را افزایش دهد.
چرا اجرای تکو در زنجیره دارو اهمیت دارد؟
داروخانه‌ها برای ادامه فعالیت خود نیازمند خرید مستمر دارو هستند و شرکت‌های پخش و تولیدکنندگان نیز برای تأمین و توزیع کالا به نقدینگی و گردش منظم منابع نیاز دارند. بنابراین، زمانی که مطالبات این حلقه‌ها برای مدت طولانی پرداخت نمی‌شود، مشکل صرفاً به یک «بدهی معوق» محدود نمی‌ماند؛ بلکه نقدینگی از چرخه خارج شده و توان خرید و پرداخت در حلقه‌های بعدی نیز تحت فشار قرار می‌گیرد.
از همین منظر، هر راهکاری که بتواند بدون انتظار برای تأمین کامل نقدینگی از مسیر‌های سنتی، ارزش مطالبات موجود را در زنجیره به گردش درآورد، می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.
مدل تکو نیز بر همین مبنا طراحی شده است؛ یعنی استفاده از ظرفیت مطالبات موجود برای ایجاد امکان تسویه و گردش اعتبار در زنجیره، به جای آنکه همه حلقه‌ها منتظر پرداخت نقدی مستقیم بمانند.
اکنون مسئله اصلی، نه معرفی یک ابزار جدید، بلکه اجرایی شدن آن است.
سازمان تأمین اجتماعی در اردیبهشت‌ماه از تکو به عنوان یکی از سازوکار‌های نوین تأمین مالی و مکانیزه کردن تهاتر بدهی‌ها و مطالبات رونمایی کرد. این طرح با حضور مدیران سازمان تأمین اجتماعی، بانک‌های رفاه کارگران، ملت و تجارت و مجموعه‌های اقتصادی فعال در آن معرفی شد.
با توجه به فشار موجود بر زنجیره تأمین دارو، انتظار می‌رود ظرفیت این سازوکار هرچه سریع‌تر در عمل مورد استفاده قرار گیرد و فرآیند تسویه مطالبات، به‌ویژه مطالبات داروخانه‌ها و شرکت‌های دارویی، از مسیر‌های سنتی و زمان‌بر فاصله بگیرد.
در واقع، اگر قرار است تکو به عنوان یک ابزار نوین برای مدیریت مطالبات و بدهی‌های سازمان تأمین اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد، زنجیره دارو یکی از بخش‌هایی است که می‌تواند محل آزمون و اجرای جدی آن باشد.
تسویه مطالبات بدون فشار بیشتر بر طلبکار
یکی از ویژگی‌های مطرح‌شده درباره مدل تکو، امکان استفاده از ارزش مطالبات بدون الزام به تنزیل آن است. به این معنا که طلبکار برای استفاده از طلب خود الزاماً مجبور نباشد آن را با تخفیف واگذار کند و بخشی از ارزش طلب خود را از دست بدهد.
همچنین در ساختار معرفی‌شده برای این مدل، درآمدزایی صرفاً بر مبنای دریافت هزینه مالی تعریف نشده و ارائه کالا و خدمات در زنجیره نیز در سازوکار اقتصادی آن مورد توجه قرار گرفته است.
این ویژگی می‌تواند در شرایطی که فعالان زنجیره دارو با کمبود نقدینگی مواجه‌اند اهمیت داشته باشد؛ چراکه هدف باید این باشد که ابزار تأمین مالی، خود به عاملی برای افزایش هزینه یا تشدید بدهی تبدیل نشود.
مطالبات معوق؛ مسئله‌ای فراتر از یک بدهی
فعالان حوزه دارو طی ماه‌های اخیر بار‌ها نسبت به طولانی شدن زمان پرداخت مطالبات هشدار داده‌اند. بهمن صبور، قائم‌مقام سازمان نظام پزشکی تهران، بر ضرورت تعیین تکلیف مطالبات داروخانه‌ها و یافتن راهکار عملیاتی برای پرداخت این مطالبات تأکید کرده است.
از سوی دیگر، شهرام کلانتری، رئیس انجمن داروسازان ایران، نیز با اشاره به مطالبات چندماهه داروخانه‌ها نسبت به تداوم این وضعیت هشدار داده است.
این اظهارنظر‌ها نشان می‌دهد مسئله مطالبات معوق دیگر صرفاً موضوعی میان یک بیمه‌گر و مجموعه‌ای از طلبکاران نیست، بلکه به موضوعی مرتبط با پایداری زنجیره تأمین دارو تبدیل شده است.
فرصت تکو برای باز کردن یک گره قدیمی
در شرایطی که منابع مالی محدود است و تأمین نقدینگی کامل برای تسویه همه مطالبات در کوتاه‌مدت ممکن است با دشواری‌هایی همراه باشد، استفاده از ابزار‌های جایگزین برای گردش ارزش مطالبات می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.
تکو با تکیه بر همین ایده، می‌تواند امکان استفاده از مطالبات موجود را برای تسویه بدهی‌ها و خرید کالا و خدمات در زنجیره فراهم کند. البته میزان اثرگذاری این طرح در نهایت به نحوه اجرا، پذیرش آن از سوی بازیگران زنجیره، اتصال مؤثر بانک‌ها و مجموعه‌های اقتصادی و تعیین فرآیند شفاف برای ثبت و تسویه مطالبات بستگی خواهد داشت.
بنابراین، مطالبه اصلی در شرایط فعلی روشن است: طرح تکو نباید صرفاً در سطح یک ایده یا مراسم رونمایی باقی بماند.
زنجیره دارو در شرایطی قرار دارد که هرچه زمان بیشتری برای تعیین تکلیف مطالبات سپری شود، فشار نقدینگی بر داروخانه‌ها و شرکت‌های دارویی نیز ادامه خواهد یافت. اجرای عملیاتی تکو می‌تواند یکی از مسیر‌هایی باشد که با استفاده از ظرفیت مطالبات و بدهی‌های موجود، بخشی از این فشار را کاهش دهد.
اکنون بیش از هر چیز، زمان آن رسیده است که سازوکار معرفی‌شده توسط سازمان تأمین اجتماعی از مرحله رونمایی عبور کند و با یک برنامه اجرایی مشخص، شفاف و قابل سنجش، برای گره‌گشایی از مطالبات زنجیره دارو به کار گرفته شود.
انتهای پیام/