وقتی پایتخت، خاطراتش را روی دیوار‌های کوشک هنر روایت می‌کند/تهران را از نو ببینید
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، تهران را معمولاً از میان خیابان‌های شلوغ، ساختمان‌های بلند، ترافیک و روزمرگی‌هایش می‌شناسیم؛ اما پایتخت لایه‌های دیگری هم دارد؛ لایه‌هایی که گاهی در میان هیاهوی شهر دیده نمی‌شوند. «قصه‌های تهران» تلاش کرده است بخشی از همین لایه‌های کمتر دیده‌شده را کنار هم قرار دهد؛ از نقشه‌های تاریخی و چنارهای قدیمی گرفته تا قصه بنا‌هایی که در طول تاریخ تهران شکل گرفته‌اند، رویدادهای مهم سیاسی و اجتماعی، میراث آسیب‌دیده و حتی تصویری از تهران گذشته و آینده.
به مناسبت روز جهانی گردشگری و همزمان با هفته گردشگری، به کوشک هنر در منطقه فرهنگی و گردشگری عباس‌آباد رفتم؛ جایی که نمایشگاه «قصه‌های تهران » در آن برپا شده است. نمایشگاهی که در نگاه نخست شاید مجموعه‌ای از نقشه‌ها، تصاویر و تایم لاین های تاریخی به نظر برسد، اما با کمی مکث می‌توان فهمید هدف برگزارکنندگان، ساختن یک «پلتفرم روایت تهران» است؛ بستری که قرار است اطلاعات و قصه‌های نقاط مختلف شهر به مرور به آن اضافه شود.
در فضای نمایشگاه، دیوارها به یک خط زمانی بزرگ تبدیل شده‌اند؛ خطی که مخاطب را از گوشه‌هایی از تاریخ تهران عبور می‌دهد و به نقاط عطفی می‌رساند که بعضی از آنها شاید برای شهروندان امروز کمتر شناخته شده باشند. در کنار این روایت تاریخی، نقشه‌های قدیمی تهران، نقشه بازار، ماکت کتاب، تصاویر بناها و اشیایی از زندگی روزمره تهران قدیم قرار گرفته‌اند.
از «قصه‌های تهران» در روز‌های کرونا تا یک گالری روایت
علیرضا مقدم، مدیر گردشگری منطقه فرهنگی و گردشگری عباس‌آباد، درباره شکل‌گیری این ایده می‌گوید: «روز جهانی گردشگری را با هفته گردشگری تلفیق کردیم و نمایشگاه قصه‌های تهران را برپا کردیم. قصه‌های تهران ۲ در واقع یک روایت جدید است. قصه‌های تهران یک مربوط به زمانی بود که همه‌گیری کرونا اتفاق افتاده بود و گردشگری در تمام کره زمین از بین رفته بود. ما در منطقه گردشگری عباس‌آباد گفتیم حرکتی انجام دهیم و یک سفر مجازی راه انداختیم و با همراهی خود گردشگران، قصه‌های تهران را شکل دادیم. همه در خانه‌هایشان بودند و ما تهران را برای آنها روایت می‌کردیم.
وی ادامه می‌دهد: با توجه به دستور مدیرعامل و علاقه‌ای که وجود داشت این کار ادامه پیدا کند، این بار به شکل نوین گالری قصه‌های تهران را راه انداختیم. این گالری فقط قرار نیست یک دیتای تهران یا صرفاً شعاری متناسب با شعار سازمان جهانی گردشگری ارائه دهد، بلکه موضوع آن فراتر است و ما در آن به کار‌های زیرساختی پرداخته‌ایم.
تهران روی دیوارها؛ تاریخ در قالب یک خط زمانی
یکی از نخستین چیز‌هایی که در فضای نمایشگاه جلب توجه می‌کند، خط زمانی گسترده‌ای است که روی دیوارها امتداد پیدا کرده است. بازدیدکننده با حرکت در فضای نمایشگاه، از میان رویدادهای مختلف تهران عبور می‌کند؛ اتفاقاتی که بخشی از آنها به تاریخ سیاسی و اجتماعی شهر مربوط است و بخشی دیگر به تحولات فرهنگی، تمدنی و حتی توسعه کالبدی پایتخت.
در این خط زمانی، از اتفاقات دوران مشروطه و استبداد صغیر گرفته تا پرواز پاریس به تهران، نخستین فیلم‌های گویا و دیگر نقاط عطف تاریخی تهران دیده می‌شود. روایت نمایشگاه به اینجا ختم نمی‌شود و دوره‌های پیش و پس از انقلاب نیز در این مسیر زمانی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
بخش دیگری از این روایت به اراضی عباس‌آباد اختصاص دارد؛ محدوده‌ای که امروز یکی از مهم‌ترین فضا‌های فرهنگی و گردشگری تهران را در خود جای داده است. در این بخش، موضوعاتی مانند روند شکل‌گیری این اراضی و ماجرای اجازه ساخت مصلی و حفاظت از این محدوده نیز در قالب روایت تاریخی مطرح شده است.
از «بانوی هفت‌هزارساله» تا پل طبیعت
قصه تهران در این نمایشگاه فقط قصه ساختمان‌ها و خیابان‌ها نیست. بخشی از آن به اتفاقات تمدنی و کشفیاتی اختصاص دارد که تصویر ما از گذشته این شهر را تغییر داده است.
یکی از نمونه‌های مورد اشاره، کشف بقایای بانوی چند هزار ساله در منطقه مولوی است؛ کشفی که به یکی از مهم‌ترین یافته‌های باستان‌شناسی تهران تبدیل شد و نگاه‌ها را به پیشینه تمدنی پایتخت جلب کرد.
در سوی دیگر این خط زمانی، تهران معاصر قرار دارد؛ شهری که نشانه‌هایی مانند پل طبیعت نیز به بخشی از هویت بصری و گردشگری آن تبدیل شده‌اند. نمایشگاه تلاش کرده این فاصله تاریخی را در کنار هم قرار دهد تا مخاطب تهران را نه فقط به عنوان یک شهر امروزی، بلکه به عنوان شهری با لایه‌های تاریخی و تمدنی متعدد ببیند.
نقشه‌ای که تهران را دوباره پیش چشم مخاطب می‌گذارد
در بخشی دیگر از نمایشگاه، نقشه‌ای از تهران قرار گرفته است؛ نقشه‌ای که برگزارکنندگان آن را از کامل‌ترین نقشه‌های تهران می‌دانند و تلاش کرده‌اند جزئیات مختلف این محدوده را در آن ثبت کنند.
مقدم درباره این بخش می‌گوید: این بخش، نقشه بازار تهران را می‌بینیم. این نقشه کامل‌ترین نقشه تهران است که برای نخستین بار ایجاد شده و همه چیز در آن وجود دارد.
وی با اشاره به شناخت محدود بسیاری از گردشگران از جاذبه‌های تهران اضافه می‌کند: اکثر کسانی که تهران‌گردی می‌کنند، فقط یکی دو چنار معروف را می‌شناسند، در حالی که تهران چنارهای دیگری هم دارد. بعضی از آنها هنوز وجود دارند و ما اینها را نیز در نمایشگاه آورده‌ایم.
این نگاه، یکی از بخش‌های قابل توجه نمایشگاه است؛ اینکه تهران‌گردی فقط به چند مقصد شناخته‌شده محدود نشود و جاذبه‌هایی که در زندگی روزمره شهروندان پنهان مانده‌اند نیز دوباره دیده شوند.
نقشه عبدالغفار؛ تهران پیش از تهران امروز
در ادامه مسیر، نقشه دارالخلافه تهران که توسط عبدالغفار اصفهانی تهیه شده نیز در معرض دید قرار گرفته است؛ نقشه‌ای که از منابع مهم برای شناخت ساختار تهران در دوره تاریخی خود به شمار می‌رود و جزئیات کوچه‌ها و بافت شهر را نیز نشان می‌دهد.
مقدم درباره این نقشه می‌گوید: «نقشه دارالخلافه عبدالغفار اصفهانی، نخستین نقشه درست تهران است که حتی کوچه‌ها را هم دارد و می‌تواند منبعی برای کسانی باشد که می‌خواهند روی تهران پژوهش کنند.
ایستادن مقابل این نقشه، تجربه متفاوتی از تهران به مخاطب می‌دهد؛ شهری که در نقشه امروز با بزرگراه‌ها، خیابان‌ها و مناطق متعدد شناخته می‌شود، در اینجا با بافتی بسیار متفاوت و محدودتر پیش چشم دیده می‌شود؛ شهری که هنوز بخش زیادی از گسترش امروزی خود را تجربه نکرده بود.
«اهل طهرونم»؛ روایتی مکتوب از یک شهر
یکی از پروژه‌های زیرساختی نمایشگاه، کتاب «اهل طهرونم» است؛ کتابی قطور که قرار است در دو جلد منتشر شود و در این نمایشگاه ماکت آن رونمایی شده است.
مقدم درباره این پروژه می‌گوید: یکی از کار‌های زیرساختی ما کتاب اهل طهرونم است؛ یک کتاب جامع با هزار و اندی صفحه. ماکت آن رونمایی می‌شود و به‌زودی در دو جلد چاپ خواهد شد. این کتاب می‌تواند منبعی برای گردشگران و کسانی باشد که در حوزه تهران پژوهش می‌کنند و برای آماده‌سازی آن زحمت زیادی کشیده شده است.
در نمایشگاه، این پروژه در کنار دیگر روایت‌های تهران قرار گرفته تا نشان دهد هدف «قصه‌های تهران» صرفاً یک رویداد مقطعی نیست و بخشی از فعالیت‌ها قرار است در قالب منابع مکتوب و قابل استفاده برای پژوهشگران ادامه پیدا کند.
ثبت تصویری زخم‌های جنگ بر پیکر میراث تهران
یکی از متفاوت‌ترین بخش‌های نمایشگاه به اتفاقات جنگ اخیر و آسیب‌هایی مربوط می‌شود که به برخی بناها و میراث تاریخی وارد شده است.
مقدم در این‌باره می‌گوید: در این جنگی که اتفاق افتاد، بسیاری از ابنیه و مکان‌ها مثل کاخ گلستان و… مورد صدمه قرار گرفتند و به سرعت مرمت آنها آغاز شد. ما برای اینکه زمان را از دست ندهیم و یادگاری از این میراث باقی بماند و فرزندان آینده بدانند چه ظلمی در حق این ابنیه شده است، از آقای هادی آفریده خواستیم به عنوان کارگردان این اتفاقات را ثبت کند.
در نمایشگاه بخشی از این روایت تصویری نیز به نمایش درآمده است؛ فیلمی که قرار است نسخه کامل آن در آینده آماده شود. قرار دادن این تصاویر در کنار تاریخ تهران، معنای دیگری پیدا می‌کند: تهران فقط مجموعه‌ای از بنا‌های قدیمی نیست، بلکه شهری است که بخشی از تاریخ معاصر خود را نیز بر پیکر بناهایش ثبت کرده است.
تجربه تهران با هوش مصنوعی؛ سفر به گذشته و آینده
نمایشگاه «قصه‌های تهران» در کنار اسناد و روایت‌های تاریخی، به فناوری نیز توجه کرده است. یکی از بخش‌های متفاوت آن، تجربه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی است که مخاطبان می‌توانند با استفاده از آن عکس بگیرند و تصویری متفاوت از حضور خود در گذشته یا آینده تهران دریافت کنند.
این بخش در میان فضای تاریخی نمایشگاه، حال و هوای متفاوتی دارد؛ مخاطب از میان نقشه‌های قدیمی، عکس‌ها و اشیای تهران قدیم عبور می‌کند و ناگهان با فناوری‌ای مواجه می‌شود که تلاش دارد تصویری از تهرانِ گذشته یا آینده را پیش روی او بگذارد.
در کنار آن، نقشه ۳۶۰ درجه تهران نیز قرار دارد که امکان مشاهده بخش‌های مختلف شهر را فراهم می‌کند.
اسباب‌بازی‌ها و اشیایی از تهران قدیم
قصه تهران فقط با اسناد رسمی و نقشه‌ها روایت نشده است. بخشی از نمایشگاه به اسباب‌بازی‌ها و اشیایی اختصاص دارد که یادآور زندگی روزمره مردم در تهران قدیم هستند.
این اشیا کمک می‌کنند روایت نمایشگاه از یک گزارش خشک تاریخی فاصله بگیرد و به زندگی مردم نزدیک‌تر شود؛ به چیز‌هایی که شاید در کتاب‌های تاریخ جایی نداشته باشند، اما بخشی از حافظه جمعی شهر را ساخته‌اند. در این قسمت، مخاطب بیش از آنکه با تاریخ رسمی مواجه باشد، با تهرانِ زندگی‌شده روبه‌رو می‌شود؛ شهری که مردم در آن بازی کرده‌اند، خرید کرده‌اند، در محله‌ها رفت‌وآمد داشته‌اند و خاطره ساخته‌اند.
نمایشگاهی که قرار است ادامه پیدا کند
مقدم درباره هدف نهایی این مجموعه تأکید می‌کند: بیشتر خواستیم پلتفرم را ایجاد کنیم و این امکان را فراهم کنیم که نقاط مختلف شهر تهران به آن اضافه شوند.
این جمله شاید کلید اصلی فهم «قصه‌های تهران» باشد. نمایشگاه قرار نیست فقط مجموعه‌ای از تصاویر و اشیا باشد که پس از پایان هفته گردشگری جمع‌آوری شود؛ ایده اصلی، ساختن بستری برای اضافه شدن روایت‌های تازه از شهر است.
به گفته مقدم، نمایشگاه از امروز تا شانزدهم مهرماه ادامه دارد و بازدید از آن از ساعت ۹ صبح تا ۶ عصر، به جز روز‌های جمعه، امکان‌پذیر است.
تهران؛ شهری که هنوز قصه‌های نگفته زیادی دارد
در پایان بازدید، آنچه بیش از همه در ذهن می‌ماند، گستردگی روایت‌هایی است که می‌توان درباره تهران داشت. شهری که در یک سو نقشه دارالخلافه و چنارهای قدیمی‌اش قرار دارد و در سوی دیگر پل طبیعت، فناوری و تصویرسازی هوش مصنوعی از آینده.
شاید مهم‌ترین ویژگی این نمایشگاه همین باشد که مخاطب را به تماشای تهران از زاویه‌ای دیگر دعوت می‌کند؛ تهرانی که فقط پایتختی پرجمعیت و پرترافیک نیست، بلکه شهری است با هزاران قصه، نقشه، بنا، آدم، خاطره و اتفاق که بخشی از آنها هنوز روایت نشده‌اند.
نمایشگاه «قصه‌های تهران» در کوشک هنر منطقه فرهنگی و گردشگری عباس‌آباد، به مناسبت روز جهانی گردشگری و هفته گردشگری برپا شده و قرار است این روایت را به مرور با قصه‌های تازه‌ای از نقاط مختلف تهران ادامه دهد.
انتهای پیام/