گذار فناورانه و توسعه زنجیره ارزش در بازار انرژی/ راهکار مهار قیمت‌ها با سرمایه‌گذاری پتروشیمی‌ در بالادست

به گزارش خبرگزاری آنا، شوک‌های پیاپی به بازار‌های جهانی انرژی و تغییر معادلات ژئوپلیتیک ناشی از تحولات بین‌المللی، معماری مصرف و تولید انرژی در سطح بین‌المللی را وارد دوره‌ای از دگرگونی بنیادین کرده است. افزایش نااطمینانی در سمت عرضه، نوسانات شدید قیمت حامل‌های انرژی و پررنگ‌تر شدن الزامات گذار به انرژی‌های پاک، کشور‌ها را وادار کرده است تا در استراتژی‌های امنیت انرژی و تاب‌آوری اقتصادی خود بازنگری کنند. در چنین اتمسفری، پارادایم سنتی تمرکز بر خام‌فروشی هیدروکربوری کارآمدی خود را از دست داده و جای خود را به زنجیره‌های ارزش یکپارچه، پیوند عمیق میان صنعت و فناوری و جهش در بهره‌وری انرژی داده است.

برای اقتصاد ایران که هم‌زمان با چالش‌های ساختاری نظیر ناترازی فصلی گاز، هدررفت بالای انرژی و نیاز شدید به جذب سرمایه در میادین بالادستی روبه‌رو است، این تلاطمات جهانی در کنار تهدید‌های موجود، فرصت‌های کم‌نظیری برای بازیابی جایگاه ژئواکونومیک فراهم می‌آورد. ظرفیت بی‌بدیل ذخایر نفت و گاز کشور زمانی می‌تواند به پیشران رشد پایدار و مهار تکانه‌های خارجی تبدیل شود که با دو اهرم راهبردی همراه گردد؛ نخست، ارتقای جایگاه فناوری‌های نوین و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به‌منظور آزادسازی سوخت‌های باارزش و دوم، بازطراحی سازوکار‌های سرمایه‌گذاری با تکیه بر ظرفیت‌های صنایع بزرگ، به‌ویژه شرکت‌های پتروشیمی.

بازخوانی راهکار‌های بهره‌گیری از شوک‌های بازار انرژی

پیوند دادن منافع بخش‌های پایین‌دستی با توسعه میادین بالادستی، نه تنها مسئله مزمن ناترازی خوراک را در فصول سرد سال حل خواهد کرد، بلکه بستری مطمئن برای هدایت نقدینگی بخش خصوصی به سمت پروژه‌های زیربنایی ملی مهیا می‌سازد. از همین رو، بازخوانی راهکار‌های بهره‌گیری از شوک‌های بازار انرژی، توسعه فناوری‌های جایگزین و خلق ارزش افزوده، یکی از حیاتی‌ترین نیاز‌های سیاست‌گذاری اقتصادی کشور در مقطع کنونی به شمار می‌رود.

مهدی صادقی شاهدانی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق و کارشناس حوزه انرژی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا، اظهار کرد: هرچند فناوری‌های نوین در بلندمدت می‌توانند بخش مهمی از آثار شوک انرژی را جبران کنند، اما این فرایند در کوتاه‌مدت قادر به خنثی‌سازی کامل تکانه‌های قیمتی نیست و گاه به دوره‌ای چندساله یا حتی یک دهه‌ای نیاز دارد.

وی با بررسی روند‌های هزینه‌ای تأکید می‌کند که اگرچه توسعه فناوری باعث کاهش هزینه‌های سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر شده و این بخش را در مسیر رقابت با انرژی‌های فسیلی قرار داده است، اما بروز هرگونه شوک ناگهانی نیازمند زمان و سرمایه‌گذاری مستمر برای جایگزینی پایدار خواهد بود.

درآمدزایی از سرمایه‌گذاری در بخش بالادست نفت و گاز و گسترش صنایع پایین‌دستی

این استاد دانشگاه، بر این باور است که نوسانات و نااطمینانی‌های بازار جهانی انرژی، فرصتی طلایی برای کشور‌هایی نظیر ایران است تا با سرمایه‌گذاری در بخش بالادست نفت و گاز و گسترش صنایع پایین‌دستی، سهم خود را از ارزش افزوده این بازار ارتقا دهند. اینکه ایران دارای ذخایر عظیمی از هیدروکربور‌ها است، تبدیل گاز طبیعی به محصولات متنوع پتروشیمی را راهبردی کلیدی است؛ رویکردی که در زمان جهش قیمت‌ها در بازار‌های بین‌المللی، به درآمدزایی بیشتر و محافظت از اقتصاد در برابر نوسانات بازار خام‌فروشی منجر می‌شود.

صادقی شاهدانی همچنین بهینه‌سازی مصرف و توسعه فناوری را دو مسیر هم‌افزا دانسته و اشاره کرد: با افزایش ارزش حامل‌ها، طرح‌های ارتقای بهره‌وری در صنایع توجیه اقتصادی مضاعفی پیدا کرده‌اند. با هدایت بخشی از ظرفیت تولید برق به سمت نیروگاه‌های تجدیدپذیر، مقادیر معتنابهی از سوخت فسیلی و گاز طبیعی آزاد شود تا به جای سوختن مستقیم، به عنوان خوراک ارزشمند در صنایعی، چون پتروشیمی و فولاد مورد بهره‌برداری قرار گیرد و محرک زنجیره تولید صنعتی باشد.

ضرورت ورود مستقیم به توسعه میادین گازی

وی گفت: در بخش تأمین مالی و حل معضل کمبود خوراک، این کارشناس انرژی بر مدل ورود صنایع پتروشیمی به سرمایه‌گذاری در میادین بالادستی تأکید می‌کند. شرایط جاری، انگیزه لازم را برای مجتمع‌های پتروشیمی فراهم کرده است تا با ورود مستقیم به توسعه میادین گازی، علاوه بر تضمین دریافت پایدار خوراک برای خطوط تولید خود، نقش موثری در تأمین مالی پروژه‌های ملی نفت و گاز ایفا کنند و به تکمیل زنجیره‌های بعدی ارزش و انتقال فناوری یاری رسانند.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق تصریح می‌کند: تبدیل چالش‌های بازار انرژی به فرصت‌های جهش اقتصادی، مستلزم تلفیق برنامه‌ریزی‌های هوشمندانه کوتاه‌مدت و بلندمدت است.دستیابی به این اهداف در گروی حرکت هم‌زمان در سه محور سرمایه‌گذاری در میادین، بهینه‌سازی مصرف در صنایع و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته تبدیل منابع به کالا‌های نهایی با ارزش افزوده بالا ارزیابی است.