ایران می‌تواند در امتیازات خود به آذربایجان بازنگری کند/ همراهی با فشارهای ضدایرانی بدون پاسخ نمی‌ماند
«جعفر خاشع»، کارشناس ارشد مسائل قفقاز و آسیای میانه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، درباره همراهی برخی کشورهای همسایه با تحریم‌های هوایی اعمال‌شده علیه ایران اظهار کرد: همه مسائل میان کشور‌ها به چند روز و چند ماه محدود نمی‌شود و تصمیم‌ها و اقدامات امروز، قطعاً در آینده روابط منطقه‌ای تأثیرگذار خواهد بود.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران در آینده طرح‌ها و اقدامات منطقه‌ای مختلفی خواهد داشت و کشورهای همسایه نیز می‌توانند از این طرح‌ها و ظرفیت‌های منطقه‌ای منتفع شوند؛ بنابراین تصمیم‌گیری‌های جمهوری اسلامی ایران درباره این کشور‌ها می‌تواند تحت تأثیر رفتار و مواضع فعلی آنها قرار گیرد.
اقدامات جمهوری آذربایجان قابل انتظار نبود
خاشع با اشاره به مواضع جمهوری آذربایجان گفت: در حوزه شمالی، نمونه قابل توجه، جمهوری آذربایجان است که در موضوع حریم هوایی خود اقداماتی انجام داده است. این در حالی است که دولت این کشور همواره بر روابط دوستانه با ایران و اشتراکات قومی و تاریخی تأکید داشته است.
خاشع تشریح کرد: با وجود این روابط و حتی روابط شخصی و دوستانه‌ای که میان مقامات دو کشور مطرح شده بود، شاهد برخی اقدامات از سوی جمهوری آذربایجان بودیم که انتظار آن نمی‌رفت. برای نمونه، در سازمان ملل نیز شاهد بودیم که هیات جمهوری آذربایجان هنگام سخنرانی رئیس‌جمهور ایران سالن را ترک کرد.
وی گفت: انتظار بیشتری از جمهوری آذربایجان وجود داشت که در قبال تحریم‌های ضدایرانی آمریکا، تا این اندازه همراهی نکند و مواضع متفاوتی اتخاذ کند.
امکان بازنگری در امتیازات ایران به نخجوان
مدیر مرکز مطالعات قفقاز درباره گزینه‌های متقابل ایران گفت: در کوتاه‌مدت، جمهوری اسلامی ایران می‌تواند در حوزه‌های مختلف روابط خود با این کشور‌ها بازنگری کند. برای مثال، می‌تواند درباره استفاده هواپیما‌های آنها از حریم هوایی ایران تصمیمات جدیدی اتخاذ کند.
خاشع افزود: جمهوری آذربایجان برای دسترسی به نخجوان باید از خاک ایران عبور کند و در سه دهه گذشته، جمهوری اسلامی ایران با کمترین هزینه این امکان را در اختیار آنها قرار داده است. بخش قابل توجهی از تجهیزات و پشتیبانی مورد نیاز نخجوان نیز از طریق خاک ایران انجام می‌شود.
وی تصریح کرد: یکی از گزینه‌های در دسترس جمهوری اسلامی ایران این است که در این امتیاز چندین ساله خود بازاندیشی کند و درباره نحوه ادامه این همکاری تصمیم جدیدی بگیرد.
بازنگری در مسیرهای کریدور شمال ـ جنوب
این کارشناس مسائل قفقاز همچنین به اهمیت کریدور شمال ـ جنوب برای جمهوری آذربایجان اشاره کرد و گفت: این کشور علاقه‌مند است شاخه عبوری از خاک خود، به عنوان یکی از مسیرهای اصلی این کریدور مورد توجه قرار گیرد. جمهوری اسلامی ایران می‌تواند در این زمینه نیز نگاه مجددی به موضوع داشته باشد و مسیرهای جایگزین را بیشتر مورد توجه قرار دهد.
خاشع توضیح داد: کریدور شمال ـ جنوب چند شاخه دارد که می‌تواند ایران را به روسیه متصل کند؛ از جمله مسیر آسیای مرکزی، مسیر دریایی از طریق دریای خزر، مسیر جمهوری آذربایجان و مسیر ارمنستان؛ بنابراین می‌توان میان این گزینه‌ها، مسیرهای جایگزین را بیشتر در اولویت قرار داد.
وی تأکید کرد: این اقدامات می‌تواند نشان دهد که سیاست‌ها و تصمیم‌های کشورهای منطقه بدون هزینه و بدون پاسخ نخواهد بود.
قفقاز همچنان منطقه‌ای حساس است
خاشع در پاسخ به این پرسش که آیا استفاده ایران از ظرفیت‌های خود در حوزه نخجوان می‌تواند به تشدید بحران در قره‌باغ و قفقاز منجر شود، گفت: موضوع فقط قره‌باغ نیست، بلکه باید کل منطقه قفقاز را در نظر گرفت. قفقاز در سال‌های اخیر به منطقه‌ای بسیار حساس تبدیل شده و زمینه‌های مختلفی برای بروز بحران در آن وجود دارد.
وی افزود: یکی از موضوعات مهم در این زمینه، وضعیت ارامنه قره‌باغ است. در همان بحبوحه جنگ نیز بر ضرورت تأمین امنیت ارامنه و فراهم شدن امکان بازگشت آنها تأکید شده بود. این موضوع همچنان می‌تواند یکی از محور‌های موضع‌گیری جمهوری اسلامی ایران باشد.
مدیر مرکز مطالعات قفقاز ادامه داد: روسیه نیز موضوع بازگشت ارامنه به قره‌باغ و فراهم شدن شرایط زندگی امن برای آنها را دنبال می‌کند. این مسئله می‌تواند یکی از مؤلفه‌هایی باشد که جمهوری اسلامی ایران در موضع‌گیری‌های خود در منطقه مورد توجه قرار دهد.
هر اقدامی در قفقاز نیازمند زمان است
وی تأکید کرد: سیاست‌های منطقه‌ای معمولاً زمان‌بر هستند و ممکن است در کوتاه‌مدت نتیجه قابل توجهی نداشته باشند. با این حال، قفقاز منطقه‌ای است که از جنبه‌های مختلف، از جمله مسائل قومی و ترانزیتی، ظرفیت بروز تنش دارد.
خاشع در پایان خاطرنشان کرد: در صورت وجود اراده و انگیزه برای استفاده از این ظرفیت‌ها، امکان ورود بازیگران مختلف به مسائل منطقه وجود دارد؛ بنابراین می‌توان در سطح موضع‌گیری و سیاست خارجی نشان داد که اقدامات نامناسب کشورهای منطقه نسبت به همسایگان، بدون پیامد و هزینه نخواهد بود.
انتهای پیام/