نیکوکاری؛ رسالت اندیشه کهن ایرانی برای گسترش دانایی

به گزارش خبرنگار آنا، نهمین گردهمایی سراسری خیرین آموزش عالی کشور با شعار «حمایت از علم و فناوری برای توسعه پایدار»، با حضور جمعی از خیرین، نیکوکاران، مسئولان دانشگاه‌ها و فعالان عرصه علم و فناوری، صبح امروز، ۳۱ شهریورماه، در دانشگاه تهران برگزار شد.

احسان قبول، قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل و روابط دانشگاهی و استاد دانشگاه فردوسی مشهد، در این مراسم با اشاره به ریشه‌های کهن نیکوکاری در فرهنگ ایرانی، به معرفی کتاب «دانشگاه و خیر مؤثر» پرداخت.

قبول در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیشینه نیکوکاری در فرهنگ ایرانی اظهار کرد: نخستین اثری که به زبان فارسی نو و از میراث کهن زبان فارسی در اختیار ما قرار دارد، «شاهنامه ابومنصوری» است که به دستور ابومنصور عبدالرزاق طوسی و به قلم وزیر او، ابومنصور معمری، به نگارش درآمده است.

وی افزود: در آغاز این اثر، پس از حمد پروردگار و درود بر پیامبر اکرم(ص) و خاندان ایشان، آمده است: «آدمی، چون بدانست که نشانی از او پایدار نمی‌ماند، در آن کوشید که نام او پایدار بماند و نشان او گسسته نشود، با دلیری کردن، آبادانی کردن جای‌ها و دانایی بیرون آوردن.»

قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل و روابط دانشگاهی ادامه داد: مصداق سخن من همین تعبیر «دانایی بیرون آوردن» است. مفتخرم که در جمع بزرگانی حضور دارم که رسالت خود را برآمده از همین اندیشه کهن ایرانی می‌دانند و در پی آن هستند که زمینه گسترش و تولید دانایی را فراهم کنند.

کتاب «دانشگاه و خیر مؤثر»؛ تلاشی برای تبدیل نیکوکاری به یک مدل نظام‌مند

قبول با معرفی کتاب «دانشگاه و خیر مؤثر» تألیف عبدالرضا باقری گفت: این کتاب به مسئله‌ای مهم و خلأیی در فرایند ساختارسازی و سازمان‌بخشی کشور پرداخته است.

وی ادامه داد: داستان این کتاب از سال ۱۳۷۸ آغاز می‌شود؛ زمانی که دکتر باقری ریاست دانشگاه فردوسی مشهد را بر عهده داشتند. در یکی از خوابگاه‌های خودگردان دانشگاه، اتفاقی برای یکی از دانشجویان دختر رخ داد. با توجه به اینکه این خوابگاه‌ها مستقیماً در زمره مسئولیت‌های دانشگاه قرار نداشتند، دانشگاه نیز مسئولیت مستقیمی در قبال آن نداشت؛ اما دکتر باقری از این موضوع به این اندیشه رسید که دانشگاه چگونه می‌تواند فراتر از مسئولیت‌های رسمی خود عمل کند.

وی افزود: ایشان به سراغ متمولان خوش‌نام شهر رفتند که یکی از آنان مرحوم باقرزاده، شاعر متخلص به «بها»، بود. از ایشان درخواست کردند در کنار دیگر افراد نیکوکار شهر، درباره این موضوع بیندیشند که چگونه می‌توان نیکوکاری‌های جاری در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه نیکوکاری‌های مذهبی، را به سمت حمایت از علم و دانشگاه هدایت کرد.

قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل و روابط دانشگاهی اظهار کرد: حاصل این رویکرد، شکل‌گیری دو هزار و ۵۰۰ تخت خوابگاهی در مجموعه‌های خوابگاهی دانشگاه بود و در ادامه نیز نیکوکاران دیگری، از جمله دکتر مصلی‌نژاد، در این مسیر نقش‌آفرینی کردند.

تبدیل یک تجربه عملیاتی به مدل مفهومی

قبول با اشاره به ویژگی برجسته کتاب «دانشگاه و خیر مؤثر» اظهار کرد: دکتر باقری در این کتاب، تجربه عملیاتی خود را به یک مدل مفهومی تبدیل کرده است؛ یعنی بررسی کرده است که چگونه یک فعل و اقدام که در زمان و مکانی مشخص اتفاق می‌افتد، می‌تواند به یک تفکر، فرایند و در نهایت یک الگو تبدیل شود.

وی افزود: این کتاب را می‌توان نخستین اثری دانست که فرایند تبدیل اندیشه و عمل نیکوکاری دانشگاهی را به یک نظام، ساختار و مدل تبیین می‌کند.

قبول تأکید کرد: به گمان من، هر دانشگاهی باید در پیوست فعالیت‌های دانشجویی و فرهنگی خود، مدل ارائه‌شده در این کتاب را مدنظر قرار دهد و متناسب با اقتضائات دانشگاه و زیست‌بومی که در آن فعالیت می‌کند، آن را به یک مدل اجرایی در منطقه خود تبدیل کند.

حمایت از نخبگان؛ زمینه‌سازی برای ماندگاری استعدادها

قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل و روابط دانشگاهی با اشاره به بخش دیگری از این کتاب گفت: بنیاد حامیان دانشگاه فردوسی مشهد که از دل این تجربه شکل گرفته است، اکنون در تأمین نیازهای اولیه دانشجویان متوقف نمانده و کتاب به این مسئله نیز پرداخته است که پس از رفع نیازهای اساسی دانشجویان، از جمله نیازهای معیشتی و هزینه‌های تحصیل، چگونه می‌توان از دانشجویان نخبه حمایت کرد و زمینه ماندگاری آنان را فراهم آورد.

وی افزود: این افتخار را دارم که در این بنیاد نیز فعالیت داشته باشم. اکنون بنیاد حامیان دانشگاه فردوسی مشهد تلاش می‌کند پیش از آنکه دانشجوی نخبه برای تحقق ایده و استعداد خود به خارج از کشور مهاجرت کند، از او حمایت کند.

قبول ادامه داد: ممکن است ایده‌ای وجود داشته باشد که فرد تصور کند برای تحقق آن باید از مرزهای کشور خارج شود؛ اما می‌توان با حمایت نیکوکاران، شرایطی فراهم کرد تا همان ایده در دانشگاه، شهر و کشور خود فرد به محصول و نتیجه برسد.

حرکت نیکوکاری به سمت فناوری و نوآوری

قبول با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در حوزه نیکوکاری تصریح کرد: به گمان من، نیکوکاری امروز باید بیش از گذشته به سمت حوزه فناوری و نوآوری حرکت کند. نیک‌پذیران صرفاً دانشجویان نیازمند نیستند؛ بلکه افرادی هستند که ایده، استعداد یا ظرفیتی دارند که احساس می‌کنند در کشور امکان فعلیت یافتن و ظهور آن فراهم نیست.

وی افزود: بخش پایانی کتاب «دانشگاه و خیر مؤثر» نیز به همین موضوع، یعنی ایجاد زیست‌بوم نیکوکاری، اختصاص دارد.

الگوهای جذب و تداوم مشارکت نیکوکاران

قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل و روابط دانشگاهی با اشاره به شیوه‌های مختلف جذب نیکوکاران گفت: در این کتاب، مدل‌های مختلفی برای جذب و مشارکت نیکوکاران مورد بررسی قرار گرفته است. گاه افرادی در سال‌های پایانی زندگی خود به فعالیت‌های خیرخواهانه روی می‌آورند و گاه افراد به یاد یکی از عزیزان درگذشته خود اقدام به نیکوکاری می‌کنند.

وی افزود: الگوی جدیدی که در خانواده مصلی‌نژاد شاهد آن هستیم و به‌زودی مراسم بزرگداشتی برای آنان برگزار خواهد شد، نیکوکاری خانوادگی و خاندانی است؛ به این معنا که نیکوکاری به یک نسل محدود نمی‌شود، بلکه از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

قبول تصریح کرد: مسئله مهم این است که چگونه می‌توان زمینه‌ای فراهم کرد تا یک خانواده و در طول نسل‌ها، نیکوکاری را به‌عنوان یک سنت و میراث خانوادگی ادامه دهد.

تلاش برای تأسیس کرسی یونسکو با محوریت گسترش مدل نیکوکاری

قبول در پایان با اشاره به برنامه‌های وزارت علوم اظهار کرد: با توجه به مسئولیتی که در وزارت علوم و در حوزه روابط بین‌الملل و همکاری‌های علمی بین‌المللی بر عهده دارم، در نظر داریم بر پایه این کتاب و اندیشه‌های دکتر عبدالرضا باقری، زمینه تأسیس یک کرسی در یونسکو را فراهم کنیم.

وی افزود: هدف از این اقدام، گسترش این مدل و اندیشه در مدارس و دانشگاه‌های افغانستان و سایر کشورهای منطقه است؛ کشورهایی که به توسعه فرهنگ نیکوکاری و شکل‌گیری نهادهای حامی علم و آموزش عالی نیاز دارند.

قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل و روابط دانشگاهی ابراز امیدواری کرد: این تفکر و اندیشه به‌زودی به یک الگوی منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شود.

وی در پایان با قدردانی از خیرین آموزش عالی گفت: در برابر عظمت اندیشه و اراده شما سر تعظیم فرود می‌آوریم. این نگاه ایران‌گرایانه و آینده‌نگرانه را ارج می‌نهیم و امیدواریم ایران همچنان در مسیر رشد و تعالی حرکت کند و به جایگاهی شایسته‌تر دست یابد.

در بخش پایانی قسمت نخست این مراسم، از کتاب «دانشگاه و خیر مؤثر» تألیف عبدالرضا باقری که به تجربه‌نگاری فعالیت خیرین در حوزه آموزش عالی اختصاص دارد، با حضور احسان قبول، قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل و روابط دانشگاهی و استاد دانشگاه فردوسی مشهد، رونمایی شد.