ایران در بیستوسومین جشنواره موسیقی عرفانی قونیه نیست/از حذف نام ایران تا یک پرسش بیپاسخ
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، بیستوسومین جشنواره بینالمللی موسیقی عرفانی قونیه از ۲۱ تا ۳۰ سپتامبر۲۰۲۶ در شهر قونیه ترکیه برگزار میشود؛ رویدادی که از سال ۲۰۰۴ آغاز شده و در طول بیش از دو دهه، به یکی از برنامههای مهم موسیقی عرفانی و سنتی ترکیه تبدیل شده است.
اما در برنامه اعلامشده برای دوره امسال، نام ایران در میان کشورهای خارجی شرکتکننده دیده نمیشود؛ موضوعی که به دلیل سابقه حضور هنرمندان ایرانی در این رویداد، مورد توجه قرار گرفته است.
فهرست کشورهای حاضر در جشنواره امسال
بر اساس اعلام رسمی شهرداری کلانشهر قونیه، در جشنواره امسال ۱۰ گروه بینالمللی در کنار ۱۰ گروه موسیقی داخلی ترکیه حضور خواهند داشت. در معرفی رسمی جشنواره از کشورهایی همچون رومانی، هلند، کلمبیا، روسیه، تایوان، تونس و کوبا به عنوان کشورهای حاضر نام برده شده است. در جدول برنامه نیز اجرای «Sergio Daries & Gürkan» به صورت مشترک میان اسپانیا و ترکیه درج شده است.
برنامه اعلامشده نشان میدهد که جشنواره امسال تلاش کرده طیفی از موسیقیهای سنتی و عرفانی مناطق مختلف جهان را گرد هم آورد؛ از موسیقی رومانی و هلند گرفته تا موسیقی کلمبیا، روسیه، تایوان، کوبا و تونس. با این حال، نام ایران در فهرست کشورهای خارجی حاضر در دوره بیستوسوم دیده نمیشود.
این در حالی است که برگزارکنندگان در اطلاعرسانی رسمی خود از حضور ۱۰ گروه بینالمللی و ۱۰ گروه داخلی خبر دادهاند و در توضیحات منتشرشده، دلیلی برای نبود ایران ارائه نشده است.
آیا میتوان گفت «ایران از جشنواره حذف شده است»؟
در اینجا باید میان دو گزاره تفاوت قائل شد؛ «نام ایران در فهرست امسال نیست» و «ایران از جشنواره حذف شده است».
آنچه از منابع رسمی قابل تأیید است، گزاره نخست است: در فهرست منتشرشده برای بیستوسومین دوره جشنواره، نام ایران به عنوان یکی از کشورهای خارجی شرکتکننده دیده نمیشود. اما تاکنون در اطلاعیه رسمی شهرداری قونیه یا صفحه رسمی جشنواره، توضیحی مبنی بر «حذف ایران» یا کنار گذاشته شدن هنرمندان ایرانی منتشر نشده است.
به همین دلیل، نسبت دادن این اتفاق به یک تصمیم مشخص برای حذف ایران، بدون دریافت توضیح از برگزارکنندگان، نیازمند احتیاط خبری است.
پرسش اصلی این است که چرا در دورهای که برگزارکنندگان از حضور گروههایی از نقاط مختلف جهان خبر دادهاند، موسیقی ایران در فهرست برنامههای بینالمللی جشنواره قرار نگرفته است؛ پرسشی که هنوز پاسخ رسمی و روشنی برای آن منتشر نشده است.
ایران و سابقه پررنگ حضور در قونیه
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که سابقه جشنواره را مرور کنیم. موسیقی ایران در سالهای گذشته یکی از جریانهای مهم حاضر در جشنواره موسیقی عرفانی قونیه بوده است. منابع رسمی فرهنگی ترکیه از حضور هنرمندان و گروههای ایرانی در دورههای مختلف این جشنواره خبر دادهاند.
در پانزدهمین دوره جشنواره در سال ۲۰۱۸، «گروه شمس» به سرپرستی کیخسرو پورناظری و با خوانندگی همایون شجریان از ایران در جشنواره حضور داشت. اجرای این گروه در برنامه رسمی جشنواره نیز ثبت شده است. در همان دوره، منابع رسمی ترکیه تأکید کرده بودند که جشنواره طی سالهای برگزاری خود میزبان هنرمندانی از دهها کشور بوده است و موسیقی ایران نیز بخشی از این جریان بینالمللی را تشکیل داده است.
شهرام ناظری؛ یکی دیگر از چهرههای ایرانی قونیه
حضور شهرام ناظری نیز از دیگر نمونههای پیوند موسیقی ایران با جشنواره قونیه است. در بیستویکمین دوره جشنواره در سال ۲۰۲۴، شهرام ناظری از ایران در برنامه جشنواره حضور داشت. گزارشهای منتشرشده درباره آن دوره، نام ایران را در کنار کشورهایی همچون جمهوری آذربایجان، اسپانیا، پاکستان و دیگر کشورها در میان شرکتکنندگان آوردهاند.
این سابقه نشان میدهد که حضور موسیقیدانان ایرانی در قونیه اتفاقی موردی و محدود به یک دوره نبوده، بلکه طی سالهای گذشته بخشی از برنامه بینالمللی این رویداد را شکل داده است.
جشنوارهای که با نام مولانا گره خورده است
جشنواره موسیقی عرفانی قونیه از ابتدا با مناسبتهای مربوط به مولانا و فرهنگ عرفانی این شهر پیوند داشته است. بر اساس اطلاعات رسمی جشنواره، این رویداد از سال ۲۰۰۴ آغاز شده و هدف آن معرفی موسیقیهای عرفانی و سنتی نقاط مختلف جهان و ایجاد ارتباط میان فرهنگها از طریق موسیقی عنوان شده است.
جشنواره در سالهای نخست در ماه دسامبر و همزمان با برنامههای «شب عروس» برگزار میشد، اما از سال ۲۰۰۸ زمان برگزاری آن به ماه سپتامبر و برنامههای مرتبط با سالروز تولد مولانا منتقل شد. در چنین بستری، غیبت موسیقی ایران در دوره امسال بیش از یک حذف ساده از جدول یک رویداد موسیقایی به نظر میرسد و دستکم از منظر فرهنگی، پرسشی درباره میزان حضور و تعامل موسیقی عرفانی ایران در یکی از رویدادهای مرتبط با مولانا ایجاد میکند.
امسال قونیه چه برنامهای دارد؟
جشنواره بیستوسوم از ۲۱ تا ۳۰ سپتامبر برگزار میشود و بخشهای مختلف آن در نقاط مختلف شهر قونیه جریان خواهد داشت. بر اساس برنامه اعلامشده، در بخش کنسرتهای اصلی، هنرمندانی از رومانی، هلند، کلمبیا، اسپانیا، روسیه، تایوان، کوبا و تونس روی صحنه میروند.
در کنار آنها، گروههای موسیقی ترکیه نیز در برنامه حضور دارند. در برنامه رسمی، برای نمونه، اجرای گروه «Zikrullah» از موسیقی عرفانی ترکیه و همچنین برنامههای مربوط به گروههای داخلی کشور پیشبینی شده است.
شهرداری قونیه همچنین اعلام کرده است که علاوه بر کنسرتها، برنامههای سماع در باغ مولانا، کارگاههای موسیقی و نمایشگاههایی در نقاط مختلف شهر برگزار خواهد شد.
چرا نبود ایران قابل توجه است؟
اهمیت غیبت ایران فقط به نام یک کشور در پوستر جشنواره محدود نمیشود. قونیه یکی از مهمترین شهرهای مرتبط با مولاناست و میراث مولانا در بستر گسترده تمدن و ادبیات فارسی شکل گرفته است. از سوی دیگر، موسیقی دستگاهی و عرفانی ایران طی دهههای گذشته، بهویژه از طریق هنرمندانی همچون شهرام ناظری، خاندان شجریان و دیگر گروههای موسیقی ایرانی، در معرفی موسیقی مرتبط با شعر مولانا در عرصه بینالمللی نقش داشته است.
به همین دلیل، در دورهای که جشنواره همچنان از حضور موسیقیدانان کشورهای متعدد آسیایی، اروپایی، آفریقایی و آمریکای لاتین استقبال میکند، نبود نام ایران پرسشی طبیعی درباره نحوه انتخاب گروههای امسال ایجاد میکند. البته این مسئله الزاماً به معنای تغییر رویکرد جشنواره نسبت به ایران نیست؛ چرا که برگزارکنندگان هنوز درباره علت نبود گروه ایرانی توضیحی ارائه نکردهاند و ممکن است دلایل برنامهریزی، انتخاب هنرمندان، محدودیتهای اجرایی یا عوامل دیگری در میان باشد.
یک پرسش که همچنان بیپاسخ مانده است
جستوجوی اطلاعیههای رسمی منتشر شده درباره بیستوسومین دوره جشنواره نشان میدهد که برگزارکنندگان تاکنون علت مشخصی برای نبود ایران در فهرست کشورهای خارجی اعلام نکردهاند. از سوی دیگر، سابقه حضور ایران در این رویداد، از همایون شجریان و گروه شمس تا شهرام ناظری، نشان میدهد که موسیقی ایرانی پیش از این جایگاه مشخصی در برنامه جشنواره داشته است؛ بنابراین شاید دقیقترین صورتبندی خبری درباره اتفاق امسال این باشد که «نام ایران در فهرست کشورهای خارجی حاضر در بیستوسومین جشنواره بینالمللی موسیقی عرفانی قونیه دیده نمیشود»؛ نه اینکه با قطعیت گفته شود «ایران حذف شده است».
اکنون پرسش مشخصی پیش روی برگزارکنندگان جشنواره قرار دارد: دلیل نبود موسیقیدانان و گروههای ایرانی در دوره بیستوسوم چیست؟
پاسخ به این پرسش میتواند روشن کند که غیبت امسال صرفاً نتیجه انتخاب و برنامهریزی این دوره بوده یا نشانه تغییر دیگری در ترکیب بینالمللی جشنوارهای است که طی سالهای گذشته، موسیقی ایران نیز در آن حضوری قابل توجه داشته است.
انتهای پیام/