فناوری کشتبافت؛ تولید نهالهای سالم و مقاوم به خشکی/ حلقه مفقوده حمایت از دانشبنیانهای کشاورزی
به گزارش خبرگزاری آنا؛ قدرت دانش و استفاده از آن به عنوان ابزاری برای توسعه برتری و مزیت اقتصادی امروز رویهای است که در تمام دنیا به عنوان موثرترین راه حل شناخته میشود، اما پر واضح است که پرورش هر ایده دانش بنیانی نیاز به تبیین ساز و کار حمایتی موثر و طراحی نقشه اقتصادی مثمر برای بار نشاندن آن دارد.
دراین شرح یکی از این موارد میثم قاسمی، عضو هیئت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه و فعال دانشبنیان حوزه کشاورزی، استاد دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، با تشریح تجربه فعالیت یک شرکت دانشبنیان در زمینه تولید پایههای درختان میوه به روش کشتبافت، بر ظرفیت این فناوری برای تولید نهالهای سالم، یکنواخت و مقاوم به شرایط کمآبی تأکید کرد و گفت: توسعه فناوریهای دانشبنیان در بخش کشاورزی میتواند به افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت تولید و سازگاری بیشتر باغها با شرایط اقلیمی کشور کمک کند اما نقص در رویه های حمایتی موجب شد که شرکت دانش بنیانی که محصولی در این خصوص توسعه داده بود با شکست اقتصادی مواجه شود.
وی درباره تجربه فعالیت شرکت دانشبنیان مذکور اظهار کرد: این شرکت با هدف فعالیت در حوزه فناوریهای نوین کشاورزی شکل گرفت و تمرکز اصلی آن بر تولید پایههای درختان میوه با استفاده از روش کشتبافت بود؛ محصولی که از نظر سلامت گیاهی، یکنواختی صفات و مقاومت در برابر خشکی، ظرفیت قابل توجهی برای استفاده در باغهای کشور دارد.
قاسمی با اشاره به اهمیت دسترسی شرکتهای دانشبنیان به زیرساختهای پژوهشی و آزمایشگاهی افزود: یکی از نیازهای اصلی شرکت برای آغاز فعالیت، دسترسی به آزمایشگاه مجهز بود. در همین راستا با مرکز تحقیقات کشاورزی وارد همکاری شدیم و فضایی را برای انجام فعالیتهای آزمایشگاهی در اختیار گرفتیم. این همکاری حدود دو سال ادامه داشت و در این مدت، فعالیت شرکت به صورت مشارکتی انجام میشد. بر اساس توافق صورتگرفته، در صورت رسیدن تولید به حد نصاب مشخص، بخشی از تولید، حدود ۴۰ درصد، به مجموعه طرف قرارداد اختصاص پیدا میکرد اما در نهایت این همکاری پایان یافت و هزینه سنگین آزمایشگاه مانع ادامه فعالیت شد.
زیرساخت آزمایشگاهی حلقه مهم توسعه فناوری کشاورزی
این فعال دانشبنیان با بیان اینکه دسترسی پایدار و مقرونبهصرفه به آزمایشگاه برای شرکتهای فناور اهمیت زیادی دارد، گفت: شرکتهای دانشبنیان در مراحل ابتدایی فعالیت خود معمولاً سرمایه و منابع محدودی دارند و هزینههای سنگین آزمایشگاهی میتواند روند توسعه محصول را دشوار کند؛ به همین دلیل ایجاد زیرساختهای اشتراکی و فراهم کردن امکان استفاده شرکتهای نوپا از تجهیزات پژوهشی میتواند به رشد این شرکتها کمک کند.
قاسمی افزود: در ابتدای همکاری با مرکز تحقیقات کشاورزی، به دلیل ملاحظات مربوط به احتمال آلودگی آزمایشگاه، امکان بازدید مستقیم از برخی تجهیزات برای ما فراهم نشد و اعلام شد که تجهیزات مورد نیاز در مجموعه وجود دارد و میتوان از ظرفیت آنها استفاده کرد. در ادامه فعالیت، آزمایشگاه راهاندازی شد و کار تولید را آغاز کردیم.
وی با اشاره به هزینههای انجامشده در این دوره اظهار کرد: طی این مدت، بخش قابل توجهی از هزینهها از منابع شخصی تأمین شد و با وجود پیگیریهای انجامشده، امکان دریافت تسهیلات مؤثر برای توسعه فعالیت فراهم نشد. همچنین بخشی از تولیدات گلخانهای به دلیل مشکلات موجود در زیرساخت گلخانه از بین رفت و تلاشها برای رفع این مشکلات نیز به نتیجه مورد انتظار نرسید.
این استاد دانشگاه رازی کرمانشاه تأکید کرد: تجربه ما نشان میدهد که شرکتهای دانشبنیان حوزه کشاورزی علاوه بر حمایت مالی، به دسترسی پایدار به آزمایشگاه، گلخانه، تجهیزات و فضاهای تحقیقاتی نیاز دارند و توسعه چنین زیرساختهایی میتواند مسیر تبدیل ایدههای علمی به محصول تجاری را کوتاهتر کند.
ضرورت بهرهگیری مشترک شرکتها از امکانات پژوهشی
قاسمی با اشاره به مراجعه شرکت برای استفاده از سایر آزمایشگاهها گفت: پس از آن نیز برای دسترسی به آزمایشگاههای مختلف مراجعه کردیم، اما هزینههایی که برای استفاده از این امکانات اعلام میشد، در مواردی بسیار بالا بود و برای یک شرکت دانشبنیان نوپا توجیه اقتصادی نداشت. یکی از ظرفیتهایی که میتواند در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد، آزمایشگاهها و امکانات موجود در پارکهای علم و فناوری و مراکز تحقیقاتی است. اگر سازوکاری طراحی شود که شرکتهایی که چند سال از یک زیرساخت استفاده کردهاند، به تدریج امکان استفاده سایر شرکتها را نیز فراهم کنند، ظرفیت موجود میتواند برای تعداد بیشتری از مجموعههای فناور مورد استفاده قرار گیرد.
این فعال حوزه کشاورزی گفت: ما نیز برای دریافت فضای آزمایشگاهی در پارک علم و فناوری درخواست دادیم، اما امکان استفاده از فضای مورد نیاز برای شرکت فراهم نشد. در حالی که توسعه فضاهای اشتراکی و آزمایشگاههای مشترک میتواند بهویژه برای شرکتهای دانشبنیان جوان، فرصت مناسبی برای ورود به مرحله تولید ایجاد کند.
کشتبافت فناوری برای تولید پایههای سالم و یکنواخت
قاسمی درباره ویژگیهای محصول تولیدشده توسط شرکت دانشبنیان خود توضیح داد: پایههای درختان میوه تولیدشده به روش کشتبافت از نظر سلامت گیاهی، ویژگیهای قابل توجهی دارند و یکی از مهمترین مزیتهای آنها عاری بودن از ویروس، قارچ و باکتری و در مجموع پاک بودن از بیماریهاست. این موضوع از منظر سلامت باغ و کاهش مشکلات ناشی از بیماریهای گیاهی اهمیت زیادی دارد و میتواند در ایجاد باغهای سالمتر و افزایش کیفیت تولید نقش داشته باشد.
این استاد دانشگاه رازی کرمانشاه، مقاومت به خشکی را یکی دیگر از ویژگیهای مهم این پایهها عنوان کرد و گفت: با توجه به شرایط اقلیمی کشور و محدودیت منابع آب، استفاده از پایههایی که مقاومت بیشتری در برابر کمآبی دارند، میتواند برای بخش باغبانی اهمیت ویژهای داشته باشد. بسیاری از مناطق کشور با مسئله کمآبی مواجه هستند و بنابراین فناوریهایی که بتوانند به سازگاری تولیدات کشاورزی با این شرایط کمک کنند، باید مورد توجه بیشتری قرار گیرند. تولید پایههای مقاوم به خشکی یکی از ظرفیتهایی است که میتواند در این مسیر مورد استفاده قرار گیرد.
تولید درختان یکنواخت برای مدیریت بهتر باغها
این فعال دانشبنیان با اشاره به مزیت دیگر فناوری کشتبافت گفت: ویژگی مهم دیگر این پایهها، یکنواختی صفات است. در یک باغ معمولی ممکن است درختان از نظر ارتفاع، رشد، میزان باردهی و سایر ویژگیها تفاوتهایی با یکدیگر داشته باشند، اما در روش کشتبافت میتوان از یک پایه مادری مطلوب، تعداد زیادی نمونه با ویژگیهای مشابه تولید کرد.
وی توضیح داد: برای این منظور ابتدا در یک باغ مادری، بهترین درخت از نظر ویژگیهای مورد نظر و عملکرد انتخاب میشود و سپس تکثیر از آن پایه انجام میگیرد. در نتیجه پایههای تولیدشده از نظر ویژگیهای ژنتیکی و ظاهری، شباهت بسیار زیادی به پایه مادری دارند.
قاسمی افزود: این یکنواختی میتواند مدیریت باغ را نیز آسانتر کند؛ زیرا وقتی پایههای مورد استفاده از نظر ویژگیهای رشد و سایر خصوصیات به یکدیگر نزدیک باشند، برنامهریزی برای آبیاری، تغذیه، مدیریت باغ و برداشت محصول نیز میتواند با نظم بیشتری انجام شود. در واقع، هدف این فناوری ایجاد یک باغ یکنواخت است که در آن پایههای تولیدشده از یک پایه مادری ممتاز، از نظر ویژگیهای مورد نظر مشابه یکدیگر باشند؛ موضوعی که میتواند ظرفیت مهمی برای توسعه باغداری نوین در کشور محسوب شود.
پیوند دانشگاه و فناوری برای حل مسائل کشاورزی
قاسمی با اشاره به سابقه علمی خود در این حوزه گفت: بخشی از فعالیت من در دانشگاه به تدریس و فعالیتهای پژوهشی اختصاص دارد و در زمینه تخصصی کشاورزی نیز مطالعات و همکاریهای علمی مختلفی انجام شده است. در همین زمینه، فرصت همکاری و فعالیت علمی با دو دانشگاه معتبر خارجی، از جمله دانشگاهی در دانمارک و دانشگاه فنی وین اتریش، فراهم شد و در این حوزه فعالیتهای علمی و پژوهشی انجام دادیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه ادامه داد: در حال حاضر نیز بخشی از فعالیت حرفهای من در حوزه سموم و کودهای کشاورزی است و موضوعات مرتبط با فناوری و تولید دانشبنیان در این بخش را دنبال میکنم.
دانشگاهها ظرفیت علمی بسیار خوبی برای حل مسائل بخش کشاورزی دارند و اگر این ظرفیت در کنار شرکتهای دانشبنیان، مراکز تحقیقاتی و مجموعههای اجرایی قرار گیرد، میتوان محصولات و فناوریهایی را توسعه داد که مستقیماً پاسخگوی نیازهای واقعی کشاورزان باشند.
حمایت از مرحله تجاریسازی مکمل حمایت مالی
قاسمی با تأکید بر اینکه حمایت از شرکتهای دانشبنیان نباید صرفاً به پرداخت تسهیلات محدود شود، گفت: شرکتهایی که محصول جدیدی را در حوزه کشاورزی تولید میکنند، علاوه بر منابع مالی و تسهیلات، به حمایت برای معرفی محصول و ورود آن به بازار نیز نیاز دارند. یکی از درخواستهای ما از جهاد کشاورزی این بود که برای معرفی پایههای تولیدشده، از ظرفیت نهالستانها استفاده شود؛ زیرا هنوز بسیاری از مردم و حتی برخی فعالان بازار با ویژگیها و مزیتهای این نوع محصولات آشنایی کافی ندارند.
این فعال دانشبنیان افزود: پیشنهاد ما این بود که نهالستانها بخشی از فروش خود، برای مثال حدود ۱۰ درصد، را به عرضه این پایهها اختصاص دهند تا محصول به تدریج در بازار معرفی شود و کشاورزان نیز فرصت آشنایی و استفاده از آن را پیدا کنند. دستگاههای تخصصی بخش کشاورزی به دلیل شناختی که از نیازهای این بخش دارند، میتوانند نقش مؤثری در معرفی فناوریهای جدید و محصولات دانشبنیان داشته باشند. حمایت از این مرحله میتواند به شرکتها کمک کند تا محصول از مرحله تحقیق و تولید آزمایشی عبور کرده و به بازار واقعی برسد.
توسعه فناوریهای مقاوم به کمآبی در مسیر کشاورزی آینده
وی با اشاره به اهمیت فناوریهای نوین در شرایط کنونی کشاورزی کشور خاطرنشان کرد: توسعه پایههای سالم، عاری از بیماری و مقاوم به خشکی میتواند یکی از مسیرهای حرکت به سمت کشاورزی پایدارتر و بهرهورتر باشد.
قاسمی گفت: تجربه فعالیت در حوزه کشتبافت نشان داد که ظرفیت علمی و فناورانه برای تولید محصولات متناسب با نیازهای کشاورزی کشور وجود دارد، اما برای تبدیل این ظرفیت به تولید پایدار و تجاری، باید زنجیرهای از حمایتها از مرحله پژوهش و آزمایشگاه تا تولید، معرفی محصول و بازار شکل بگیرد.
وی تأکید کرد: اگر زیرساختهای آزمایشگاهی و پژوهشی در دسترس شرکتهای دانشبنیان قرار گیرد و در کنار آن، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی همکاری بیشتری داشته باشند، میتوان زمینه را برای توسعه فناوریهای بومی در کشاورزی و استفاده گستردهتر از محصولات دانشبنیان فراهم کرد.
این استاد دانشگاه رازی کرمانشاه در پایان اظهار کرد: ظرفیت علمی و فناورانه کشور در حوزه کشاورزی قابل توجه است و توجه بیشتر به فناوریهایی مانند کشتبافت، تولید پایههای سالم و مقاوم و همچنین پیوند مؤثرتر میان دانشگاه و صنعت میتواند به افزایش بهرهوری و سازگاری کشاورزی ایران با شرایط کمآبی کمک کند.
انتهای پیام/