قرقیزستان با احداث پایانه سارتاش به دنبال اتصال به بنادر پاکستان است

به گزارش خبرگزاری آنا، دولت قرقیزستان برای اجرای این پروژه به دنبال جذب بیش از ۱۰۰ میلیون دلار سرمایه است. هدف اصلی، انتقال کالا‌های چینی از مسیر قرقیزستان، ازبکستان و افغانستان به سمت پاکستان و ایجاد مسیری پایدار برای اتصال این کشور محصور در خشکی به بازار‌های بین‌المللی عنوان شده است.

در همین راستا، ۱۰ سپتامبر، آژانس ملی سرمایه‌گذاری قرقیزستان و شرکت محلی «تکستایل ترنس» یادداشت تفاهم احداث مرکز بین‌المللی لجستیک و ترانزیت سارتاش را امضا کردند.

یکی از بخش‌های قابل توجه این طرح، ایجاد یک خوشه صنعتی نساجی در کنار مرکز ترانزیتی است. بیشکک با این اقدام قصد دارد خدمات حمل‌ونقل و لجستیک را با تولید صنعتی و ایجاد ارزش افزوده در مناطق مرزی تلفیق کند.

موقعیت راهبردی پایانه سارتاش

منطقه سارتاش در محدوده دره آلای در جنوب ولایت اوش قرار دارد و حدود ۷۰ کیلومتر با گذرگاه مرزی «ایرکشتام» در مرز قرقیزستان و چین فاصله دارد.

این منطقه در مجاورت محور اوش-سارتاش-ایرکشتام و مسیر‌های منتهی به تاجیکستان قرار گرفته و از ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک نقطه مهم ترانزیتی برخوردار است.

بر اساس طرح اعلام‌شده، پایانه سارتاش وظیفه ساماندهی، بارگیری و پردازش محموله‌های عبوری از کریدور «چین-قرقیزستان-ازبکستان-افغانستان» را برعهده خواهد داشت و امکان دسترسی به پاکستان نیز برای آن پیش‌بینی شده است.

این مجتمع شامل انبارها، تأسیسات تخلیه و بارگیری، پایانه‌های گمرکی و سامانه دیجیتال رهگیری کالا خواهد بود. هدف از ایجاد این زیرساخت‌ها، کاهش زمان ترخیص و انتقال محموله‌هاست.

قرار گرفتن محور اوش-سارتاش-ایرکشتام در پیش‌نویس «نقشه چارچوب لجستیکی قرقیزستان برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰» نیز نشان‌دهنده اهمیت این مسیر در برنامه‌های ترانزیتی بیشکک است.

همزمان، پروژه راه‌آهن چین-قرقیزستان-ازبکستان نیز در مسیری جداگانه از طریق تورگارت، آرپا، مکمل و جلال‌آباد در حال احداث است. تکمیل این طرح‌ها می‌تواند شبکه‌ای مکمل از مسیر‌های ریلی و جاده‌ای برای اتصال آسیای مرکزی به چین ایجاد کند.

تلاش بیشکک برای دسترسی به بنادر پاکستان

احداث پایانه سارتاش در شرایطی دنبال می‌شود، قرقیزستان به دنبال یافتن مسیر‌های کوتاه‌تر و کم‌هزینه‌تر برای دسترسی به بازار‌های جنوب آسیاست. پاکستان در این میان جایگاه مهمی در سیاست تنوع‌بخشی تجاری بیشکک دارد.

۲ سپتامبر و همزمان با سفر «شهباز شریف»، نخست‌وزیر پاکستان، به بیشکک، دو کشور توافق‌نامه تجارت ترانزیتی را امضا کردند. هدف این توافق، تسهیل امور گمرکی، روان‌سازی مبادلات مرزی و فراهم کردن بستر حقوقی لازم برای انتقال کالا میان دو کشور است.

قرقیزستان همچنین بنادر کراچی، قاسم و به‌ویژه بندر گوادر را به عنوان مسیر‌های دسترسی به آب‌های آزاد و بازار‌های بین‌المللی مورد توجه قرار داده است.

حجم تجارت دو کشور در حال حاضر حدود ۱۶ میلیون دلار است و مقام‌های دو طرف هدف‌گذاری کرده‌اند این رقم طی دو سال به ۲۰۰ میلیون دلار در سال برسد. تحقق چنین هدفی نیازمند ایجاد مسیر‌های مواصلاتی پایدار و فعال خواهد بود.

دو مسیر پیش‌روی قرقیزستان برای اتصال به پاکستان

قرقیزستان و پاکستان مرز زمینی مشترکی ندارند و به همین دلیل ایجاد مسیر ترانزیتی میان دو کشور نیازمند عبور از کشور‌های ثالث است.

یکی از گزینه‌ها، انتقال کالا از مسیر ازبکستان و افغانستان به پاکستان است. این مسیر از نظر جغرافیایی کوتاه‌تر محسوب می‌شود، اما شرایط امنیتی و محدودیت‌های زیرساختی افغانستان از چالش‌های اصلی آن به شمار می‌رود.

مسیر دیگر از خاک چین عبور می‌کند و از طریق دالان اقتصادی چین و پاکستان به بنادر جنوبی این کشور می‌رسد.

قرقیزستان در آوریل ۲۰۲۶ این مسیر را به‌صورت آزمایشی مورد استفاده قرار داد. در این عملیات، یک کامیون تجاری پس از طی حدود ۳۳۰۰ کیلومتر از بیشکک، از گذرگاه تورگارت وارد چین شد و پس از عبور از کاشغر، شاهراه قره‌قروم و گذرگاه خنجراب، به پاکستان و سپس بندر کراچی رسید.

این مسیر با دور زدن افغانستان، امکان دسترسی زمینی به بنادر اقیانوسی پاکستان را فراهم می‌کند.

پایانه سارتاش نیز در نزدیکی گذرگاه ایرکشتام قرار دارد و می‌تواند نقش یک مرکز ذخیره‌سازی، تخلیه و بارگیری کالا را ایفا کند. چنین ظرفیتی به بیشکک اجازه می‌دهد محموله‌ها را متناسب با شرایط امنیتی و اقتصادی، از مسیر افغانستان یا دالان قره‌قروم چین هدایت کند.

ابهام در تأمین مالی پروژه

با وجود اهداف بلندپروازانه قرقیزستان، تأمین مالی و اجرای پروژه سارتاش همچنان با ابهام‌هایی روبه‌روست.

رقم ۱۰۰ میلیون دلار اعلام‌شده، سقف سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای اجرای طرح عنوان شده و تاکنون منابع مالی قطعی برای آن مشخص نشده است.

همچنین در متن یادداشت تفاهم، زمان مشخصی برای آغاز عملیات ساخت یا بهره‌برداری نهایی تعیین نشده و ادامه اجرای پروژه به مذاکرات و رایزنی‌های بعدی میان طرف‌های ذی‌ربط وابسته خواهد بود.