آیا اجلاس بریکس نقطه پایانی بر هژمونی دلار در تجارت جهانی خواهد بود؟

به گزارش خبرگزاری آنا، حضور عالی‌ترین مقام اجرایی کشور در هجدهمین اجلاس سران بریکس، نقطه عطف دیگری در راهبرد دیپلماسی اقتصادی فعال جمهوری اسلامی ایران با هدف توسعه پیوند‌های فرامنطقه‌ای و تقویت نظم چندجانبه‌گرا به شمار می‌رود. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، برای شرکت در این رویداد بین‌المللی وارد دهلی نو شد؛ اجلاسی که علاوه بر نشست اصلی سران، برنامه‌های محوری مهمی از جمله همایش اقتصادی رهبران بریکس و نشست غیرعلنی با موضوع «حاکمیت جهانی فراگیر و تقویت چندجانبه‌گرایی» را در دستور کار دارد.

ارتقای جایگاه و تثبیت نقش‌آفرینی ایران در این بلوک قدرتمند نوظهور اقتصادی که بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان و بخش عمده‌ای از تولید ناخالص داخلی و ذخایر انرژی جهان را به خود اختصاص داده است، فرصتی راهبردی برای پیگیری منافع ملی و اثرگذاری در تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی در جنوب جهانی ایجاد می‌کند.

همگرایی اقتصادی و گذار از نظم سنتی مالی جهانی

شکل‌گیری و گسترش بلوک بریکس پاسخی ساختاری به انحصار و ناکارآمدی ساختار‌های سنتی مالی بین‌المللی است؛ ساختار‌هایی که دهه‌ها زیر سلطه ارز‌های هژمونیک به عنوان ابزاری برای تحمیل فشار‌های یکجانبه اقتصادی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. حضور فعال ایران در تعاملات بریکس نشان‌دهنده اراده جدی اعضا برای ایجاد نظام‌های پرداخت مالی جایگزین، توسعه سوئیفت‌های غیرغربی و ارتقای همکاری‌های بین‌بانکی است.

پیوستن بازیگران بزرگی نظیر هند، چین، روسیه، برزیل و دیگر اعضای تازه به این منظومه، ظرفیت بی‌سابقه‌ای برای گسترش زنجیره‌های تأمین درون‌گروهی، ایجاد کریدور‌های تجاری چندوجهی و تأسیس نهاد‌های اعتباری مستقل مانند «بانک توسعه نوین» (NDB) فراهم آورده است؛ سازوکار‌هایی که ریسک سرمایه‌گذاری را به‌طور چشمگیری کاهش داده و تاب‌آوری اقتصادی کشور‌های در حال توسعه را در برابر نوسانات بازار‌های تحت تسلط غرب تقویت می‌کنند.

سازوکار‌های نوین تسویه و ضرورت اجماع بر دلارزدایی

موضوع دلارزدایی و استفاده از ارز‌های ملی یا ارز مشترک در مبادلات بازرگانی، به مهم‌ترین اولویت و مطالبه مشترک میان اعضای بریکس تبدیل شده است. وابستگی مفرط به دلار در تجارت جهانی، اقتصاد‌های نوظهور را در معرض ریسک‌های تورمی وارداتی و شوک‌های ناشی از سیاست‌های پولی فدرال رزرو آمریکا قرار داده است.

از این رو، اجماع بر سر راهکار‌هایی نظیر اتصال شبکه‌های پرداخت ملی، توسعه پیام‌رسان‌های بین‌بانکی اختصاصی، تسویه ریالی، یوآنی و روبلی در تجارت دو و چندجانبه و حتی بررسی مدل‌های تسویه مبتنی بر دارایی‌های دیجیتال و توکنایزاسیون، گام‌هایی عملیاتی برای تحقق یک نظام مبادلاتی منصفانه و مستقل محسوب می‌شود. تهران با دارا بودن مزیت‌های ژئواکونومیک و موقعیت ترانزیتی ممتاز، پیشبرد این ابتکارات را ضرورتی انکارناپذیر برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد‌های عضو و خنثی‌سازی سیاست‌های قهری یکجانبه می‌داند.

افق‌های دیپلماسی چندجانبه در ساختار اقتصاد نوظهور

ارتقای مشارکت راهبردی ایران در چارچوب بریکس نه‌تنها به بازتعریف پیوند‌های تجاری و جذب سرمایه‌گذاری خارجی در بخش‌های کلیدی، چون نفت، گاز، پتروشیمی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل کمک شایانی می‌کند، بلکه ایران را در کانون ائتلافی اثرگذار برای تدوین قواعد نوین حاکمیت جهانی قرار می‌دهد. نشست‌های راهبردی و همایش‌های تجاری جانبی سران در این دوره، فضایی کم‌نظیر برای برقراری پیوند‌های تنگاتنگ میان بخش‌های دولتی و خصوصی کشور‌ها و شکل‌گیری پروژه‌های مشترک اقتصادی فراهم آورده است.

در نهایت، همگرایی اعضا حول تقویت چندجانبه‌گرایی و شکستن انحصار دلار، مسیر را برای دستیابی به توازن پایدار در اقتصاد جهانی، توزیع عادلانه فرصت‌های توسعه و پایه‌ریزی یک ساختار مالی بین‌المللی چندقطبی و منعطف هموار خواهد ساخت.