آیا کودک حق دارد در فضای مجازی آفلاین باشد؟
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، محمدمهدی سیدناصری حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان: در سالهای اخیر، از حق دسترسی کودکان به اینترنت، حق برخورداری از آموزش دیجیتال و ضرورت کاهش شکاف دیجیتال بسیار سخن گفتهایم. اما در کنار این حقوق، یک پرسش کمتر شنیده شده وجود دارد: آیا کودک حق دارد گاهی اصلاً آنلاین نباشد؟ پرسش ساده به نظر میرسد، اما در عمق خود یکی از مهمترین چالشهای حقوق کودک در عصر دیجیتال را آشکار میکند.
کودک امروز ممکن است صبح خود را با تلفن همراه آغاز کند، در مدرسه با ابزارهای دیجیتال آموزش ببیند، بعدازظهر تکالیف خود را با اینترنت انجام دهد و شب نیز در شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین یا پیامرسانها حضور داشته باشد. مرز میان مدرسه، خانه، تفریح و فضای مجازی بهتدریج کمرنگ شده است.
در چنین شرایطی، «اتصال دائمی» ممکن است به یک هنجار تبدیل شود؛ گویی کودک باید همیشه در دسترس، پاسخگو و متصل باشد. اما کودکی فقط یادگیری و ارتباط نیست. کودکی به خواب، بازی آزاد، سکوت، ارتباط چهرهبهچهره، طبیعت، خیالپردازی و حتی بیحوصلگی نیاز دارد. بخش مهمی از رشد انسان دقیقاً در زمانهایی اتفاق میافتد که هیچ صفحهای در مقابل او قرار ندارد.
از این منظر میتوان از مفهومی دفاع کرد که هنوز در نظام حقوقی ما بهصورت مستقل و روشن مورد توجه قرار نگرفته است: حق کودک بر گسست دیجیتال؛ یعنی حق برخورداری از زمان و فضای امن برای فاصله گرفتن از محیطهای دیجیتال بدون آنکه این فاصلهگرفتن به معنای محرومیت از آموزش، ارتباط یا فرصتهای اجتماعی باشد.
این حق البته به معنای دشمنی با فناوری نیست. مسئله، ایجاد تعادل است. همانگونه که حقوق کودک از او در برابر کار اجباری، خشونت یا بهرهکشی حمایت میکند، در عصر دیجیتال نیز باید درباره شکلهای جدید فشار و بهرهکشی از توجه کودک حساس باشیم.
در ایران، این مسئله میتواند در مدرسه نیز موضوعیت پیدا کند. اگر آموزش دیجیتال گسترش یابد، اما حق کودک به استراحت و زمان غیرمتصل نادیده گرفته شود، ممکن است فناوری که قرار بود کیفیت آموزش را افزایش دهد، به عامل دیگری برای فرسودگی تبدیل شود؛ بنابراین آینده حقوق کودک صرفاً درباره «دسترسی» نخواهد بود؛ درباره «حق انتخاب میزان اتصال» نیز خواهد بود.
کودک باید بتواند در جهانی که همه چیز او را به اتصال دعوت میکند، گاهی گوشی را کنار بگذارد، اعلانها را خاموش کند و دوباره فقط کودک باشد.
شاید در آینده، یکی از نشانههای یک جامعه دیجیتال سالم این نباشد که کودکان آن چقدر آنلایناند؛ بلکه این باشد که آیا هنوز برای آفلاین بودن آنها جا و زمان کافی باقی گذاشته است یا نه.
انتهای پیام/