قصه دانشجویی که مسیر نیجریه را تغییر داد

به گزارش خبرگزاری آنا، آیین رونمایی از کتاب «اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی، با همکاری نشر بین‌الملل و سازمان بسیج هنرمندان استان قم در بیت امام خمینی (ره) در قم برگزار شد.

رونمایی این کتاب در بیت امام، نسبتی مستقیم با قصه آن داشت؛ «اهل زاریا» زندگی شیخ ابراهیم زکزاکی را روایت می‌کند که آشنایی با انقلاب اسلامی و امام خمینی (ره)، یکی از نقاط تعیین‌کننده زندگی فکری و اجتماعی او بود.

فرشته چترعنبری، نویسنده و مسئول انجمن ادبیات داستانی سازمان بسیج هنرمندان، نخستین سخنران این مراسم بود.

وی با اشاره به اینکه این برنامه پس از چند سال وقفه برگزار شده است، از تصمیم این مجموعه برای برگزاری نشست‌های هفتگی نقد داستان خبر داد و از نویسندگان خواست برای شکل‌گیری و استمرار این برنامه‌ها با مجموعه همکاری کنند.

چترعنبری ابراز امیدواری کرد رونمایی «اهل زاریا» شروعی برای برگزاری منظم برنامه‌های داستانی و حضور بیشتر نویسندگان در این مجموعه باشد.

روایت یک شاگرد از بهایی که زکزاکی برای عقیده‌اش پرداخت

شیخ مصطفی محمد، مسئول امور طلاب نیجریه و از شاگردان علامه شیخ ابراهیم زکزاکی، سخنران بعدی مراسم بود و به جای پرداختن صرف به حوادث مشهور زندگی زکزاکی، از دشواری مسیری گفت که او برای تغییر باور و سپس فعالیت اجتماعی طی کرده است.

وی گفت زکزاکی در خانواده‌ای اهل سنت و مالکی‌مذهب به دنیا آمده بود و خانواده و محیط پیرامون او نیز در همین سنت مذهبی قرار داشتند؛ بنابراین تغییر مسیر فکری او را نمی‌توان اتفاقی ساده و بدون هزینه تصور کرد.

مصطفی محمد با اشاره به تأثیر ملاقات زکزاکی با امام خمینی (ره) گفت آنچه از این مواجهه در شخصیت او باقی ماند، تنها تغییر یک باور فردی نبود، بلکه روحیه ایستادگی و وارد کردن دین به متن زندگی اجتماعی بود.

وی افزود زکزاکی این مسیر را بدون هزینه طی نکرد؛ برخی نزدیکانش از او فاصله گرفتند، بار‌ها با بازداشت و فشار مواجه شد و اعضای خانواده و پیروانش نیز در این مسیر جان خود را از دست دادند.

این شاگرد زکزاکی با اشاره به حوادث زاریا گفت مراکز وابسته به جنبش اسلامی در جریان این حوادث تخریب شد و شمار زیادی از اعضای این جریان کشته شدند، اما هدف از این برخورد‌ها که متوقف کردن حرکت اسلامی بود، محقق نشد.

وی همچنین به فعالیت‌های فرهنگی این جریان اشاره کرد و از ایجاد مجموعه‌ها و زیرساخت‌هایی سخن گفت که طی سال‌ها شکل گرفته بود و در جریان حملات از بین رفت.

مصطفی محمد در پایان سخنان خود یادآور شد که تعدادی از اعضای این جریان همچنان سال‌هاست در زندان به سر می‌برند.

عالمی: دانشگاه قرار بود انسان تمدن غرب را بسازد، اما زکزاکی مسیر دیگری رفت

سمیه عالمی، نویسنده و منتقد ادبی، در ادامه مراسم با تمرکز بر نقش دانشگاه در شکل‌گیری شخصیت زکزاکی گفت یکی از بخش‌های قابل توجه زندگی او این است که نقطه آغاز تحول فکری‌اش در محیط دانشگاه شکل می‌گیرد.

وی با اشاره به نقش دانشگاه در ساخت انسان متناسب با ساختار تمدن غرب افزود زکزاکی از همین ساختار بیرون آمد، اما خانواده و تربیت دینی او اجازه نداد این ساختار تمام هویت او را تعریف کند.

عالمی به فعالیت‌های اجتماعی زکزاکی در سال‌های جوانی اشاره کرد و گفت او مسجدی کم‌رونق را به فضایی برای جمع کردن جوانان و فعالیت دینی تبدیل کرد؛ اتفاقی که نشان می‌دهد حرکت بعدی او ناگهان و در سال‌های شهرتش آغاز نشده است.

این منتقد ادبی سپس به مسئله‌ای فراتر از زکزاکی پرداخت و گفت شناخت ما از آفریقا همچنان اندک است؛ در حالی که هر یک از کشور‌های این قاره دارای تاریخ، فرهنگ و جهان اجتماعی خاص خود هستند.

وی با اشاره به سابقه استعمار انگلیس در نیجریه، معتقد بود مواجهه زکزاکی با استعمار و آثار آن، در فهم جست‌وجوی فکری او اهمیت دارد و این بخش می‌توانست در کتاب نیز پررنگ‌تر باشد.

عالمی گفت «اهل زاریا» در واقع مخاطب را با یک «صورت آفریقایی از انقلاب اسلامی» مواجه می‌کند و ثبت چنین روایت‌هایی یکی از ضرورت‌های ادبیات امروز است.

وی همچنین با اشاره به بحث فرم در ادبیات داستانی افزود برای رساندن یک تجربه به مخاطب نباید الزاماً درگیر قالب‌های تثبیت‌شده بود؛ اگر محتوا اقتضا کند، زندگی‌نامه، روایت داستانی یا فرم‌های دیگر می‌توانند ابزار انتقال آن باشند.

گلستانی: کار فرهنگی با توصیف «وضعیت مطلوب» پیش نمی‌رود

حسین گلستانی، مدیرعامل نشر بین‌الملل، سخنران چهارم این مراسم بود و در تشریح ضرورت انتشار «اهل زاریا» گفت ارزش کتاب در این نیست که فقط زندگی یک شخصیت مشهور را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد؛ بلکه فرایندی را نشان می‌دهد که به ساخته‌شدن آن شخصیت منجر شده است.

وی گفت: «کار فرهنگی با توصیف وضعیت مطلوب شروع نمی‌شود.» اگر قرار است جامعه‌ای ساخته شود، باید دید انسان‌ها چگونه مسئولیت می‌پذیرند، تشکیلات چگونه شکل می‌گیرد و یک اندیشه چگونه به عمل اجتماعی تبدیل می‌شود.

گلستانی افزود در «اهل زاریا» مخاطب فقط با زکزاکیِ روز‌های مبارزه و حوادث زاریا روبه‌رو نیست، بلکه او را از کودکی، خانه و خانواده دنبال می‌کند و می‌بیند شخصیتی که بعد‌ها در مرکز یک حرکت بزرگ قرار گرفت، چگونه پرورش یافته است.

مدیرعامل نشر بین‌الملل با اشاره به حضور اجتماعی زکزاکی گفت این شخصیت تنها به سخنرانی اکتفا نکرده است؛ هرجا مسئله‌ای وجود داشته، از کمک به محرومان تا سازماندهی فعالیت‌های اجتماعی، وارد میدان شده و مسئولیت پذیرفته است.

وی با طرح این پرسش که «چگونه مردمی حاضر می‌شوند مقابل گلوله ارتش بایستند؟» گفت پاسخ را نباید فقط در روز حادثه جست‌و‌جو کرد. آن صحنه محصول چندین سال فعالیت اجتماعی، تربیت انسان، ایجاد اعتماد و ساختن یک جریان بوده است.

گلستانی یکی دیگر از دلایل انتشار چنین آثاری را ضرورت «عدالت روایی» دانست و افزود اگر دوربین رسانه و قلم نویسنده همیشه روی چند نقطه مشخص جهان بماند، بخش بزرگی از واقعیت انسانی دیده نخواهد شد. عدالت روایی یعنی دوربین را بچرخانیم و روی نقطه‌ای قرار دهیم که کمتر دیده شده، اما مهم و اثرگذار است.

جوادی: زکزاکی نام امام را نخستین‌بار از استاد آمریکایی‌اش شنید

نجمه جوادی، نویسنده «اهل زاریا»، آخرین سخنران این مراسم بود و یکی از جزئیات کمتر گفته‌شده درباره آغاز آشنایی زکزاکی با امام خمینی (ره) را روایت کرد.

وی گفت زکزاکی برای نخستین بار در دانشگاه نام امام خمینی (ره) را از استاد آمریکایی خود شنید و همین مسئله کنجکاوی او را برانگیخت تا درباره شخصیت و حرکت امام تحقیق کند.

به گفته جوادی، یکی از پرسش‌هایی که ذهن زکزاکی را درگیر کرده بود این بود که یک انسان با اتکا به چه قدرتی می‌تواند در برابر قدرت‌های بزرگ بایستد. پیگیری همین پرسش او را به شناخت بیشتر امام، انقلاب اسلامی و سپس مکتب تشیع رساند.

جوادی درباره دلیل انتخاب این سوژه نیز گفت سال ۱۳۹۷ پس از دیدن مستندی درباره زکزاکی متوجه شده است با وجود اهمیت این شخصیت، روایت جامعی از زندگی او به زبان فارسی وجود ندارد و همین خلأ او را به سمت تحقیق درباره زندگی زکزاکی برده است.

وی افزود تحقیقات و آماده‌سازی پیش‌نویس کتاب حدود چهار سال طول کشید و یک سال نیز صرف نگارش شد. کمبود اطلاعات دست‌اول درباره نیجریه سبب شده بود برای بازسازی بخش‌های مختلف زندگی زکزاکی منابع و مقالات متعددی بررسی شود.

نویسنده «اهل زاریا» گفت در این پنج سال تقریباً با سوژه زندگی کرده و روایت شهادت فرزندان زکزاکی از دشوارترین قسمت‌های کار بوده است؛ به‌گونه‌ای که برای برخی بخش‌ها ده‌ها صفحه اتود از زاویه‌دید‌های مختلف نوشته و کنار گذاشته تا در نهایت به فرم زندگی‌نامه رسیده است.

«اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی به‌تازگی در ۱۷۶ صفحه از سوی نشر بین‌الملل منتشر شده است؛ کتابی که قصه‌اش از یک سؤال در دانشگاه آغاز می‌شود و به زاریا می‌رسد؛ از کنجکاوی یک دانشجو درباره امام خمینی (ره)، تا شکل‌گیری جریانی که سال‌ها بعد برای باقی ماندن، بهای سنگینی پرداخت.