استراتژیک پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس و حرکت به سمت تنظیم‌گری هوشمند

گروه اقتصادی خبرگزاری آنا، سعید نوری‌کرم، پژوهشگر و کارشناس حوزه انرژی- بحران ناترازی سوخت و ضرورت ارتقای تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی، بازنگری در مدل‌های توسعه پالایشگاهی کشور را بیش از هر زمان دیگری حیاتی کرده است. در حالی که پروژه‌های کلانِ پالایشی به دلیل دوره بازگشت سرمایه طولانی و هزینه‌های هنگفت، پاسخگوی فوریِ نیاز‌های میان‌مدت کشور نیستند، مدل پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس به عنوان راهکاری چابک و پدافندی مطرح شده است.

لزوماً نیازی نیست دولت مستقیماً در این پروژه‌ها سرمایه‌گذاری کند؛ چراکه مهم‌تر از تزریق نقدینگی، ایجاد بستری مطمئن و پایدار برای حضور بخش خصوصی است.

چنانچه دولت بتواند الگوی استانداردی برای طراحی پالایشگاه‌ها تدوین کرده و تعهدات لازم برای تأمین خوراک را ایفا کند، بخش خصوصی با اطمینان بیشتری وارد میدان خواهد شد. مشوق‌هایی نظیر قانون تنفس خوراک، تنها در صورتی اثربخش خواهند بود که در قالب یک مدل جامع و پایدار اجرا شوند؛ چراکه سرمایه‌گذار بیش از هر چیز به پایداری قوانین و امکان پیش‌بینی آینده پروژه نیاز دارد.

نباید توسعه پالایشگاه‌های کوچک را در مقابل پالایشگاه‌های بزرگ قرار داد، زیرا هر یک از این دو مدل، کارکرد و مأموریت خاص خود را دارند.احداث پالایشگاه‌های بزرگ همچنان برای توسعه بلندمدت صنعت پالایش ضروری است، اما واقعیت این است که اجرای چنین پروژه‌هایی به سرمایه‌گذاری سنگین و زمان طولانی نیاز دارد و کشور در شرایط فعلی نمی‌تواند تنها به این پروژه‌ها متکی باشد.

پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس می‌توانند با سرمایه‌گذاری کمتر و در بازه‌های زمانی کوتاه‌تر وارد مدار شوند و به عنوان راهکاری میان‌مدت، بخشی از نیاز کشور به فرآورده‌های نفتی را تأمین کنند.

افزایش تاب‌آوری انرژی از مسیر پدافند غیرعامل

توسعه هدفمند این واحد‌ها می‌تواند امکان افزایش تولید برخی فرآورده‌های استراتژیک از جمله نفت‌گاز را که در نیروگاه‌ها و بخش حمل‌ونقل نقش کلیدی دارند، فراهم کند.با توسعه واحد‌های کوچک، بخشی از تولید به‌جای تمرکز در چند مجتمع بزرگ، در واحد‌های کوچک‌تر توزیع می‌شود که این امر علاوه بر افزایش انعطاف‌پذیری در چرخه تولید، از منظر پدافند غیرعامل نیز مزیت قابل‌توجهی برای کشور ایجاد می‌کند.

آینده پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس در ایران بیش از فناوری، به سیاست‌گذاری و اصلاح فرآیند صدور مجوز‌ها وابسته است؛ مسیری که در صورت تحقق الزامات، تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی را ارتقا خواهد داد.