پس از رحلت پیامبر(ص) چه بر جامعه اسلامی گذشت؟/ روایتی از روزهای سرنوشت‌ساز در «پس از غروب خورشید امام علی(ع)»

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، سالروز رحلت پیامبر اکرم(ص) یادآور یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ اسلام است؛ دوره‌ای که با رحلت رسول خدا(ص)، جامعه نوپای اسلامی وارد مرحله‌ای تازه شد و تحولات سیاسی و اجتماعی متعددی در آن شکل گرفت. بررسی این دوره تاریخی، به‌ویژه از منظر سخنان و مواضع امام علی(ع)، می‌تواند تصویری روشن‌تر از شرایط جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) ارائه دهد.

کتاب «پس از غروب خورشید امام علی(ع) و وقایع بعد از رحلت پیامبر(ص)» نوشته زهرا یزدی‌نژاد از جمله آثاری است که با محور قرار دادن گفتار و روش امام علی(ع)، به بازخوانی وقایع پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) می‌پردازد.

این اثر تلاش دارد بخشی از تحولات جامعه اسلامی در این مقطع را در کنار سخنان و سیره امیرالمؤمنین علی(ع) مورد بررسی قرار دهد. در این میان، برخی وقایع مرتبط با شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) نیز در کتاب روایت و تحلیل شده است.

از روزهای پس از رحلت پیامبر(ص) تا سخنان امام علی(ع)

یکی از محورهای قابل توجه کتاب، بررسی گفتار امام علی(ع) در دوره پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) است؛ دوره‌ای که در تاریخ اسلام از حساسیت ویژه‌ای برخوردار است و بسیاری از تحولات بعدی جامعه اسلامی، ریشه در همین مقطع دارد.

نویسنده در این کتاب، در کنار روایت وقایع، به برخی از سخنان مهم امام علی(ع) نیز پرداخته است. نامه امام علی(ع) به مالک اشتر و خطبه شقشقیه از جمله مطالبی است که در کتاب مورد توجه قرار گرفته و تحلیل آنها نیز ارائه شده است.

خطبه شقشقیه از مشهورترین خطبه‌های نهج‌البلاغه است که امام علی(ع) در آن به بیان دیدگاه خود درباره حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) و شرایطی که بر جامعه اسلامی گذشت، پرداخته است. پرداختن به این خطبه، یکی از بخش‌های مهم کتاب در بازخوانی نگاه امام علی(ع) به تحولات آن دوره به شمار می‌رود.

عدالت؛ یکی از محورهای مهم اندیشه علوی

بخش دیگری از محتوای کتاب به اندیشه‌های امام علی(ع) درباره حکومت، عدالت و نحوه رفتار حاکمان با مردم اختصاص دارد. در بخشی از متن کتاب، فرازی از نامه امام علی(ع) به مالک اشتر نقل شده که در آن حضرت، مالک را از خودبزرگ‌بینی و رفتار ظالمانه برحذر می‌دارد.

در این فراز آمده است:

«بپرهیز که خود را در بزرگى همانند خداوند پندارى، و در شکوه خداوندى همانند او دانى، زیرا خداوند هر سرکشى را خوار مى‌سازد، و هر خودپسندى را بى‌ارزش مى‌کند.»

امام علی(ع) در ادامه این نامه بر رعایت انصاف در برابر خدا، مردم، خویشاوندان و رعیت تأکید کرده و می‌فرماید اگر حاکم چنین نکند، مرتکب ستم شده است؛ چراکه خداوند دشمن ستمگران است و دعای ستمدیدگان را می‌شنود.

این بخش از نامه مالک اشتر، تصویری از نگاه امام علی(ع) به مسئولیت اجتماعی و سیاسی حاکمان ارائه می‌دهد؛ نگاهی که در آن قدرت نه امتیازی شخصی، بلکه مسئولیتی در برابر مردم و خداوند تلقی می‌شود.

کتابی برای بازخوانی یک مقطع سرنوشت‌ساز

«پس از غروب خورشید امام علی(ع) و وقایع بعد از رحلت پیامبر(ص)» را می‌توان تلاشی برای بازخوانی حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) از منظر گفتار و سیره امام علی(ع) دانست. اهمیت این دوره تاریخی تنها به رخدادهای سیاسی آن محدود نمی‌شود، بلکه نحوه مواجهه امام علی(ع) با تحولات جامعه اسلامی و سخنان ایشان درباره عدالت، حکومت و رفتار با مردم نیز از موضوعات قابل تأمل این اثر است.

این کتاب با طرح این مباحث، مخاطب را به دوره‌ای از تاریخ اسلام می‌برد که پس از رحلت پیامبر(ص)، جامعه اسلامی با مسائل و تحولات تازه‌ای مواجه شد؛ دوره‌ای که شناخت آن می‌تواند به درک بهتر بخشی از مباحث تاریخی و سیاسی صدر اسلام کمک کند.

مشخصات کتاب

کتاب «پس از غروب خورشید امام علی(ع) و وقایع بعد از رحلت پیامبر(ص)» نوشته زهرا یزدی‌نژاد با همکاری انتشارات خورشید باران در سال ۱۳۹۴ منتشر شده است.