امام رضا(ع) چگونه ایران را به کانون گفتوگوهای علمی تبدیل کرد؟
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، حجت الاسلام مجتبی فرحناکی، مدرس حوزه علمیه مشهد و کارشناس مذهبی، در برنامه «به وقت گفتوگو» با اشاره به روزهای پایانی ماه صفر و فرارسیدن ایام رحلت پیامبر گرامی اسلام (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و شهادت امام علی بن موسیالرضا (ع)، به تشریح جایگاه امام رضا (ع) در فرهنگ و تاریخ ایران پرداخت.
حجت الاسلام فرحناکی با بیان اینکه حضور امام رضا (ع) در ایران موجب شد این سرزمین در دوره حیات حضرت به یکی از کانونهای مهم گفتوگوهای علمی تبدیل شود، اظهار کرد: در مجموعه معارف اسلامی، اهلبیت (ع) جایگاه ویژهای دارند و خداوند متعال خلقت را به طفیل وجود پیامبر اکرم (ص) و خاندان ایشان آفریده است.
وی افزود: در ایران، امام رضا (ع) تنها معصومی هستند که در این سرزمین مدفون شدهاند و همین مسئله جایگاه خاصی به ایران بخشیده است؛ بهویژه اینکه در زمان حیات حضرت، دانشمندان و عالمان مختلف از نقاط گوناگون جهان برای مناظره و گفتوگوهای علمی به محضر ایشان میآمدند.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: مأمون عباسی با وجود ظلم و خباثتی که داشت، به علم و عالمان توجه نشان میداد و به همین دلیل افراد مختلفی را با مذاهب و دیدگاههای گوناگون از نقاط مختلف به دستگاه خود دعوت میکرد تا با امام رضا (ع) وارد گفتوگو و مناظره شوند.
حجت الاسلام فرحناکی تصریح کرد: این رفتوآمدها موجب شد جایگاه علمی امام رضا (ع) بیش از پیش آشکار شود و ایشان به عنوان «عالم آل محمد (ص)» شناخته شوند. اگرچه همه اهلبیت (ع) خزائن علم الهی و برخوردار از علم کامل هستند، اما مناظرات و گفتوگوهای علمی امام رضا (ع) با عالمان ادیان و مذاهب مختلف، جلوه ویژهای از این جایگاه علمی را برای مردم آشکار کرد.
وی با اشاره به استمرار توجه مردم به حرم امام رضا (ع) پس از شهادت ایشان گفت: پس از شهادت حضرت نیز این منطقه به مرجع و پناهگاه دوستداران حق و حقیقت تبدیل شد و این توجه تنها به شیعیان محدود نماند؛ بلکه در موارد متعددی، مسلمانان و حتی غیرمسلمانانی که با گرفتاری مواجه بودند، به حضرت متوسل شده و مورد عنایت ایشان قرار گرفتهاند.
جایگاه امام رضا (ع) در میان اولیای الهی
حجت الاسلام فرحناکی در ادامه درباره چرایی جایگاه متفاوت امام رضا (ع) در میان ایرانیان اظهار کرد: همه اولیای الهی برای ما عزیز و محترم هستند، اما مقام عصمت چهارده معصوم (ع) جایگاهی ویژه دارد و امام رضا (ع) نیز در بالاترین مرتبه عصمت قرار دارند.
وی افزود: در زیارت جامعه کبیره، جایگاه اهلبیت (ع) به گونهای بیان شده که حتی صاحبان شرافت در برابر مقام آنان سر فرود میآورند؛ بنابراین با وجود احترام ویژه به همه اولیای الهی و بزرگان خاندان پیامبر (ص)، از جمله حضرت فاطمه معصومه (س)، مقام عصمت امام رضا (ع) جایگاه ایشان را در میان مردم برجستهتر کرده است.
این مدرس حوزه علمیه مشهد با اشاره به حدود سه سال حضور امام رضا (ع) در ایران گفت: حضور حضرت در این سرزمین و ارتباط ایشان با عالمان و اندیشمندان از نقاط مختلف جهان، به همراه کرامات و عنایات ایشان به افراد مختلف، سبب شد توجه مردم به این منطقه افزایش پیدا کند و ایران با نام امام رضا (ع) شناخته شود.
ولایتعهدی امام رضا (ع)؛ ابزاری برای کنترل قیامها
حجت الاسلام فرحناکی در بخش دیگری از این گفتوگو درباره علت پذیرش ولایتعهدی از سوی امام رضا (ع) و چرایی شهادت حضرت به دست مأمون اظهار کرد: اگر فردی به کسی علاقه داشته باشد، اما این علاقه بر اساس انگیزهای غیرواقعی شکل گرفته باشد، با از بین رفتن آن انگیزه، علاقه نیز از میان خواهد رفت.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت اهلبیت (ع) افزود: به ما سفارش شده است که خاندان عصمت و طهارت (ع) را بشناسیم و عظمت آنان را درک کنیم تا محبت و ارادت ما به اهلبیت (ع) وابسته به شرایط و انگیزههای مقطعی نباشد.
این کارشناس مذهبی با اشاره به نمونههایی از وفاداری یاران اهلبیت (ع) گفت: اصحاب خاص اهلبیت (ع) و خداییجویان واقعی حاضر بودند جان خود را فدا کنند، اما از خدا، پیامبر (ص) و اهلبیت (ع) دست نکشند.
وی با اشاره به شخصیت عمار یاسر و خانواده وی، خاطرنشان کرد: پدر و مادر عمار از نخستین شهدای اسلام بودند و با وجود تحمل شکنجههای سخت، از خدا و پیامبر دست برنداشتند؛ چرا که ایمان و محبت آنان به خدا و رسول، مبتنی بر شناخت و اعتقاد واقعی بود.
حجت الاسلام فرحناکی سپس به انگیزه مأمون از دعوت امام رضا (ع) به خراسان و واگذاری ولایتعهدی به ایشان پرداخت و گفت: مأمون امام رضا (ع) را میشناخت و میدانست که حضرت عالم، آگاه و حجت خدا هستند، اما انگیزه اصلی او از دعوت حضرت، استفاده از جایگاه علمی امام نبود.
وی ادامه داد: در آن مقطع، شورشها و قیامهای مختلفی در نقاط گوناگون شکل گرفته بود و مأمون تلاش داشت با آوردن امام رضا (ع) و معرفی ایشان به عنوان ولیعهد، فضای جامعه را آرام کند.
این کارشناس مذهبی تصریح کرد: مأمون میخواست مردم تصور کنند که پس از او امام رضا (ع) قرار است حکومت را در دست بگیرند؛ بنابراین دیگر دلیلی برای ادامه شورش و قیام وجود ندارد و باید منتظر آینده باشند.
حجت الاسلام فرحناکی افزود: با ایجاد این تصور، بخش قابل توجهی از سر و صداها و قیامها فروکش کرد و کشور آرام شد. در نتیجه، انگیزهای که مأمون برای آوردن امام رضا (ع) به خراسان داشت، از میان رفت.
وی گفت: وقتی مأمون دید شورشها فروکش کرده، مملکت آرام شده و مردم ساکت شدهاند، دیگر احساس کرد نیازی به حضور امام رضا (ع) ندارد.
افزایش نگرانی مأمون از مواضع امام رضا (ع)
این کارشناس مذهبی با تأکید بر اینکه امام رضا (ع) در دوران ولایتعهدی منفعل نبودند، اظهار کرد: حضرت بیکار نبودند و در سخنان و بیانات خود، حقایق را بیان میکردند و حتی خباثت و رفتار مأمون را نیز آشکار میساختند.
وی ادامه داد: به تدریج همین مسئله باعث شد مأمون احساس خطر کند؛ چراکه حضور امام رضا (ع) نهتنها نتوانست به صورت دائمی در خدمت اهداف سیاسی او قرار گیرد، بلکه جایگاه علمی، معنوی و اجتماعی حضرت بیش از پیش برای مردم آشکار شد.
حجت الاسلام فرحناکی در پایان خاطرنشان کرد: همین روند موجب شد مأمون به این نتیجه برسد که دیگر نمیتواند از حضور امام رضا (ع) در راستای اهداف سیاسی خود استفاده کند و در نهایت زمینه شهادت آن حضرت فراهم شد.
انتهای پیام/