فروش آنلاین دارو بدون رعایت ضوابط قانونی تخلف است/ ۲ هزار صفحه فروش غیرمجاز به پلیس فتا معرفی شدند

به گزارش خبرنگار آنا؛ بحث فروش اینترنتی دارو در ایران پس از چند سال کشمکش میان وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، پلتفرم‌های اینترنتی، انجمن داروسازان و سایر نهاد‌های تصمیم‌گیر، همچنان یکی از چالش‌برانگیزترین موضوعات حوزه سلامت به شمار می‌رود. اگرچه طی ماه‌های اخیر آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های جدیدی برای ساماندهی عرضه برخط دارو تدوین و ابلاغ شده و سازمان غذا و دارو نیز از آغاز اجرای سازوکار‌های جدید نظارتی خبر داده است، اما همچنان درباره حدود اختیارات پلتفرم‌ها، نحوه فعالیت داروخانه‌ها، مسئولیت نگهداری اطلاعات بیماران، نحوه تبادل اطلاعات نسخه‌های الکترونیک و چگونگی نظارت بر فرآیند عرضه دارو اختلاف‌نظر‌هایی وجود دارد. همین اختلاف دیدگاه‌ها باعث شده اجرای کامل مدل جدید توزیع اینترنتی دارو با فراز و فرود‌های متعددی همراه باشد و هر از گاهی با اظهارنظر‌های متفاوت از سوی مسئولان و فعالان این حوزه، بار دیگر به صدر اخبار بازگردد.

در سال‌های اخیر، گسترش خدمات دیجیتال و تغییر الگوی دریافت خدمات توسط شهروندان، انتظار برای توسعه خدمات غیرحضوری در حوزه سلامت را نیز افزایش داده است. بسیاری از بیماران، به‌ویژه سالمندان، بیماران خاص، افراد دارای معلولیت یا کسانی که در شهر‌های بزرگ با مشکلات تردد مواجه هستند، استفاده از خدمات اینترنتی را راهکاری برای دسترسی آسان‌تر به دارو می‌دانند. از سوی دیگر، توسعه اقتصاد دیجیتال و افزایش سهم پلتفرم‌ها در ارائه خدمات مختلف، این مطالبه را ایجاد کرده که حوزه دارو نیز از ظرفیت فناوری‌های نوین برای تسهیل خدمت‌رسانی بهره‌مند شود.

نگرانی‌ها درباره سلامت و نظارت

در مقابل، متولیان نظام سلامت همواره تأکید کرده‌اند که دارو کالایی عادی نیست و به دلیل ارتباط مستقیم با جان و سلامت مردم، نمی‌توان قواعد حاکم بر فروش سایر کالا‌ها را درباره آن اجرا کرد. از نگاه سازمان غذا و دارو، عرضه اینترنتی دارو تنها زمانی قابل پذیرش است که تمامی مراحل از ثبت نسخه و تأیید داروساز تا آماده‌سازی، ارسال و تحویل دارو، تحت نظارت کامل و در چارچوب ضوابط قانونی انجام شود و مسئولیت حرفه‌ای داروخانه‌ها نیز حفظ شود.

نگرانی درباره احتمال عرضه دارو‌های قاچاق، تقلبی یا تاریخ‌گذشته، فروش دارو با قیمت‌های خارج از نرخ مصوب، حفظ محرمانگی اطلاعات بیماران، جلوگیری از تبلیغات دارویی، رعایت زنجیره استاندارد نگهداری و حمل دارو و همچنین امکان رهگیری کامل فرآیند توزیع، از مهم‌ترین دلایلی است که سازمان غذا و دارو بر ضرورت اعمال نظارت مستقیم بر این حوزه تأکید می‌کند. در مقابل، پلتفرم‌های اینترنتی معتقدند نقش آنها صرفاً ایجاد زیرساخت ثبت سفارش، ارتباط میان داروخانه و متقاضی و ارائه خدمات لجستیکی است و نباید فعالیت آنها به‌عنوان فروش مستقیم دارو تلقی شود. همین تفاوت برداشت از حدود اختیارات پلتفرم‌ها، طی ماه‌های گذشته بار‌ها به صدور اطلاعیه‌ها، ابلاغیه‌ها و موضع‌گیری‌های متفاوت از سوی دستگاه‌های مسئول انجامیده و همچنان یکی از مهم‌ترین محور‌های اختلاف در حوزه سلامت و اقتصاد دیجیتال کشور محسوب می‌شود.

فروش اینترنتی دارو در چارچوب ضوابط مجاز است

رئیس سازمان غذا و دارو درباره آخرین وضعیت فروش اینترنتی دارو گفت: ما از ابتدا نیز اعلام کرده‌ایم که مخالف حضور پلتفرم‌ها در عرضه دارو نیستیم. پلتفرم‌ها می‌توانند در حوزه دارورسانی و ارائه خدمات به مردم، به‌ویژه برای افرادی که امکان مراجعه حضوری ندارند، نقش مؤثری ایفا کنند.

وی افزود: با توجه به اینکه حوزه دارو و سلامت، حوزه‌ای تخصصی و غیررقابتی است، فعالیت در این بخش باید مطابق مقررات سازمان غذا و دارو انجام شود. خوشبختانه آیین‌نامه توزیع اینترنتی دارو به امضای مشترک وزیر بهداشت و وزیر ارتباطات رسیده و ابلاغ شده است و هر مجموعه‌ای که در چارچوب این آیین‌نامه فعالیت کند، با مشکلی مواجه نخواهد شد.

برخی پلتفرم‌ها خارج از ضوابط فعالیت می‌کنند

رئیس سازمان غذا و دارو ادامه داد: متأسفانه برخی از پلتفرم‌ها تمایل دارند خارج از چارچوب‌های تعیین‌شده فعالیت کنند. امروز در برخی از این بستر‌ها دارو‌های قاچاق و همچنین دارو‌هایی با قیمت‌های غیرمجاز عرضه می‌شود.

وی تأکید کرد: ما با توزیع اینترنتی دارو موافق هستیم، اما این موضوع باید حتماً بر اساس ضوابط سازمان غذا و دارو انجام شود.

نظارتی بر پلتفرم‌های متخلف وجود ندارد

وی درباره وضعیت نظارت بر پلتفرم‌های فعال در حوزه فروش دارو اظهار کرد: در حال حاضر هیچ نظارتی بر پلتفرم‌هایی که خارج از ضوابط سازمان غذا و دارو فعالیت می‌کنند وجود ندارد، زیرا اساساً این فعالیت‌ها خارج از چارچوب قانونی انجام می‌شود.

رئیس سازمان غذا و دارو افزود: هر جا تخلفی محرز شود، سازمان غذا و دارو شکایت خود را به قوه قضاییه ارائه می‌کند و ادامه روند برخورد با متخلفان بر عهده دستگاه‌های نظارتی و قضایی است.

عرضه دارو در شبکه‌های اجتماعی عمدتاً غیرمجاز است

وی درباره فعالیت کانال‌ها و صفحات مجازی فروش دارو نیز گفت: در کانال‌ها، صفحات مجازی و پیام‌رسان‌های داخلی و خارجی، عمدتاً دارو‌های غیرمجاز، دارو‌های خارج از فهرست رسمی کشور یا دارو‌هایی با قیمت‌های بالاتر از نرخ مصوب عرضه می‌شوند. علاوه بر این، خطر عرضه دارو‌های تقلبی و قاچاق نیز در این فضا وجود دارد.

وی افزود: تاکنون حدود دو هزار صفحه و گروه مجازی به پلیس فتا معرفی شده‌اند و این صفحات مسدود شده‌اند، اما متأسفانه به دلیل اینکه برخورد مؤثری با گردانندگان این صفحات انجام نمی‌شود، افراد با شماره یا صفحه‌ای جدید فعالیت خود را از سر می‌گیرند.

همکاری نزدیک با پلیس فتا

رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به همکاری با پلیس فتا اظهار کرد: سازمان غذا و دارو و اداره کل بازرسی به‌طور مستمر تمامی سایت‌ها، صفحات و کانال‌های فعال در زمینه عرضه غیرمجاز دارو را شناسایی و به مراجع قضایی معرفی می‌کنند.

وی ادامه داد: ارتباط ما با پلیس فتا بسیار مناسب است و به محض اعلام موارد تخلف، صفحات مربوطه مسدود می‌شوند. با این حال، پیگیر اصلاح قوانین و ایجاد جرایم بازدارنده‌تر هستیم تا امکان تکرار این تخلفات کاهش یابد.