وقتی دانش رنگ و ریسندگی به کمک هنر می‌آید/فناوری بومی چگونه به داد فرش البرز رسید؟

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، کرج؛ جایی میان انبار‌های نخ، دستگاه‌های بافندگی و دیگ‌های رنگرزی. در نگاه نخست شاید همه چیز یادآور یک کارگاه سنتی باشد، اما با کمی دقت می‌توان ردپای پژوهش، آزمون و خطا و نوعی نگاه فناورانه را در جای‌جای این مجموعه دید.

سفر یک‌روزه ما به کارگاه صنایع خلاق البرز از بخش رنگرزی آغاز می‌شود؛ بخشی که به گفته لیلی صوف، تنها کارگاه رنگرزی گیاهی ثبت‌شده استان البرز به شمار می‌رود. دیگ‌های فلزی، کلاف‌های رنگی آویخته از قفسه‌ها و نمونه‌های متعدد طیف‌های رنگی، نشان می‌دهد رسیدن به این نقطه مسیر کوتاهی نداشته است.

صوف که سال‌ها در حوزه تولید گلیم فعالیت کرده، درباره آغاز این مسیر می‌گوید: پنج، شش سال پیش به سمت پارچه‌بافی رفتم و نخستین دستگاه پارچه‌بافی استان البرز را راه‌اندازی کردیم. آن زمان برای رنگرزی باید به شهر‌هایی مانند اصفهان، شیراز، مشهد و اردبیل مراجعه می‌کردیم، اما رنگ‌هایی که دریافت می‌کردیم دقیقاً همان چیزی نبود که می‌خواستیم.

او توضیح می‌دهد که افزایش سفارش‌های خارجی، به‌ویژه از سوئد و آلمان، نیاز به طیف‌های رنگی ملایم‌تر و طبیعی‌تر را بیشتر کرد؛ موضوعی که او را به سمت یادگیری تخصصی رنگرزی سوق داد. با خودم گفتم چرا مدام سفارش رنگ بدهم؟ به یزد سفر کردم و رنگرزی گیاهی را یاد گرفتم و در مشهد هم رنگرزی شیمیایی را آموزش دیدم، چون همه مشتریان توان پرداخت هزینه رنگرزی گیاهی را ندارند.

این روایت، بیش از آنکه داستان یک کارگاه باشد، روایت شکل‌گیری یک زنجیره دانش در صنایع دستی است؛ زنجیره‌ای که از تأمین مواد اولیه آغاز می‌شود و به تولید محصول نهایی می‌رسد. صوف می‌گوید تأمین‌کنندگان اصلی مواد اولیه گیاهی در اردکان یزد قرار دارند و برای راه‌اندازی این بخش، سال‌ها سفر، تحقیق و صرف هزینه لازم بوده است.

او ادامه می‌دهد: چهار سال پیش شهر‌های مختلف را بررسی کردیم. می‌دانستیم راه‌اندازی چنین مجموعه‌ای هزینه زیادی دارد. کار را خیلی آرام شروع کردیم؛ حتی از یک قابلمه ساده. تجهیزات را داخل خودرو می‌گذاشتم و رنگرزی می‌کردم تا کم‌کم این فضا شکل گرفت.

در گوشه دیگری از کارگاه، چرخ ریسندگی جلب توجه می‌کند؛ ابزاری که صوف آن را از مازندران سفارش داده است. کنار آن دوکی قرار دارد که نمونه‌ای از ابزار سنتی مورد استفاده در منطقه شوشتر برای نخ‌ریسی است. ترکیب این ابزار‌های بومی با تجهیزات جدیدتر، تصویری از همزیستی فناوری و سنت را پیش چشم قرار می‌دهد.

صوف که دارای مدرک کارشناسی ارشد رنگرزی و مواد اولیه و کارشناسی طراحی است، می‌گوید از سال ۱۳۸۰ وارد این حوزه شده و فعالیت حرفه‌ای خود را از نوجوانی آغاز کرده است. او معتقد است صنایع دستی امروز بیش از هر زمان دیگری به دانش تخصصی نیاز دارد؛ دانشی که بتواند کیفیت تولید را افزایش دهد و پاسخگوی بازار‌های داخلی و خارجی باشد.

در بخش دیگری از کارگاه، نمونه‌های طراحی فرش و گلیم روی دیوار‌ها خودنمایی می‌کنند؛ آثاری که برخی از آنها توسط استادان این حوزه اهدا شده‌اند. یک گلیم ۹ متری نیز در میان آثار دیده می‌شود که حاصل تولید همین مجموعه است.

اما شاید مهم‌ترین نکته این کارگاه، نقش آن در تکمیل زنجیره تولید استان باشد. صوف با اشاره به فعالیت ده‌ها کارگاه فرش در البرز می‌گوید: بیش از ۷۰ کارگاه تولید فرش در استان ثبت شده‌اند. خیلی از تولیدکنندگان برای رنگرزی با مشکل مواجه بودند. حالا این امکان در داخل استان فراهم شده و بخشی از هزینه‌ها دیگر از البرز خارج نمی‌شود.

میان بوی گیاهان رنگزا، صدای دستگاه‌های بافندگی و کلاف‌هایی که برای تبدیل شدن به یک اثر هنری آماده می‌شوند، می‌توان دریافت که صنایع دستی امروز تنها به مهارت دست وابسته نیست؛ بلکه از دانش مواد، فناوری رنگ، طراحی و مدیریت تولید نیز بهره می‌گیرد. کارگاه صنایع خلاق البرز نمونه‌ای از همین مسیر است؛ تلاشی برای آنکه روش های سنتی، با کمک دانش و نوآوری، در بازار امروز همچنان زنده و رقابت‌پذیر بماند.